*

Tôi phải công nhận là đang bị… ngứa miệng, nên muốn nhảy choi choi vào chuyện… dịch thuật. Đúng hơn là chuyện dịch câu “Je me révolte donc nous sommes” (Camus, L’homme révolté). Từ thuở bé tôi vẫn hiểu… đại khái như ông NDT giải thích: hành động nổi loạn (tôi vẫn thích dịch là “phản kháng” hơn) của một người làm nền tảng cho sự hiện hữu (Dasein, existence) của nhiều người, xã hội chung quanh. Đáng để ý ở (trong tư tưởng này của) Camus là “quá trình tiến hoá” từ “Je pense donc je suis” của Descartes… không những từ động từ “penser” sang “se révolter” (điều khá thú vị: trong khi “penser” có nghĩa là tư tưởng, nhưng lại là thụ động, trong khi tự động từ “se révolter” lại có nghĩa chủ động … phản kháng đi từ trong ra…), mà còn từ “JE suis…” sang “NOUS sommes…”. Tức là, vấn đề không còn ở bình diện cá nhân mà sang đến “ý thức tập thể”, “tư tưởng xã hội” (chưa thông dụng thời Descartes)… Đọc bài giải thích (cách dịch của mình) của Thuỵ Khuê thì cũng dễ hiểu tại sao chị đã dịch ra như thế (vì chị chỉ nghĩ đến hành vi cụ thể của người hùng Spartacus, chứ không nghĩ đến tính phản kháng – siêu hình – trong hành động đó v.v. và có lẽ vì mải mê nên quên rằng Camus là một triết gia – đúng ra thì Camus nên gọi là nhà tư tưởng hơn là triết gia, nhà lý luận như kiểu Sartre – viết văn chứ không phải là một triết gia viết sử, hay sử gia “làm triết lý” chẳng hạn)… Có điều, sự sai lầm kiểu này ai cũng phải có lúc mắc phải… không nên làm lớn chuyện… mà hỏng chuyện lớn…

30/01/03

* Đầu đề của talawas

© 2003 talawas