Khuất Đẩu – Mỵ Châu ơi, Mỵ Châu!
16/10/2010 | 9:28 chiều | 53 Comments
Category: Tạp văn
Ngựa trắng nằm phơi thân trên mỏm đá xanh Ngựa hồng lang thang vào bão cát Mây nổi bọt đầy trời Mỵ Châu ôi Mỵ Châu!
Biển đau quặn sóng xô gầm vỡ đá!
Ðỗ Quý Toàn
Những chiếc lông ngỗng từ tay Mỵ Châu còn bay lang thang suốt chiều dài mấy ngàn năm lịch sử. Màu trắng lạnh lẽo tương phản màu đỏ nóng bỏng vọt ra từ chiếc cổ thanh tân.
Những giọt máu của nàng cũng đã mấy ngàn năm không tan theo bọt sóng, mà hóa thân thành những hạt ngọc trong lòng những con trai biển.
Mây nổi bọt đầy trời và biển đau quặn sóng.
Đất trời rung động vì đây là một cái án oan thiên cổ.
Chiều Cổ Loa! Hàng ngàn cái trống đồng muốn vỡ toang vì reo mừng thắng trận. Quân Triệu Đà nằm chết chồng chất dưới mặt thành.
Nhưng chỉ ít lâu sau, cũng tại kinh thành này, một đám cưới vương giả mà tân lang chính là con trai của Triệu Đà!
Đang mưu bá đồ vương bỗng kết thông gia thân thiện.
Đang lưu manh xỏ lá bỗng quân tử chính nhân!
Triệu Đà.
Và một người đang tỉnh táo bỗng chốc hóa ra mê muội!
Một người đã xây nên thành Cổ Loa bỗng dưng mở cửa thành đón giặc!
An Dương Vương!
Thành Cổ Loa cũng như thành Đồ Bàn, nay chỉ còn là một bờ đất. Nhưng cái kỳ công hình trôn ốc ấy chính là một ý tưởng quân sự độc đáo có một không hai trong lịch sử cổ kim. Không bốn cửa đông, tây, nam, bắc. Chỉ duy nhất có một ngõ vào mà không lối ra. Như nước xoáy, như gió trốt, như vòi rồng. Chỉ một thành mà hóa ra nhiều lũy. Leo vào thành là rơi vào tử địa. Triệu Đà đánh mãi không được là vì cái kỳ thành còn hơn bát quái trận đồ ấy chứ không phải vì cái nỏ thần.
Cho nên, mới đưa con ong tay áo Trọng Thỉ vào thành ở rể. Và con ong ấy chẳng những đã tỏ đường đi lối về với Mỵ Châu ngà ngọc, mà còn tỏ cả đường về lối đi trong thành Cổ Loa. Có cần gì phải thay một cái lẫy nỏ giả. Nói theo kiểu bây giờ, đó chỉ là cách tạo hiện trường giả để đổ lỗi cho Mỵ Châu mà thôi. Lỗi lớn nhất chính là An Dương Vương đã không nhận ra tâm địa lươn lẹo của cha con Triệu Đà. Và vị thần Kim Qui hộ mệnh của ông cũng mù tịt trước dã tâm đen tối nọ.
Nước đã mất ngay từ lúc hôn lễ cử hành.
Cha đã giết con ngay từ khi gả con cho quân lừa lọc.
Cần gì phải chạy tới chân núi Mộ Dạ. Lưỡi gươm oan nghiệt ấy lẽ ra phải được chính ông tự cắt đầu mình như Hạng Võ trên bến Ô giang. Ánh thép long lanh ấy tiếc thay không sáng được trong ý thức lỗi lầm của ông. Và ông lại mang thêm một cái tội lớn trong trời đất là giết con gái một lần nữa bằng lưỡi gươm oan nghiệt của mình!
Nước Văn Lang của 18 đời vua Hùng đã mất vào tay ông. Rồi chính vì ỷ lại vào vị thần hộ mệnh của mình và vì thiếu sáng suốt, thiếu cảnh giác, ông đã để nước mất vào tay Triệu Đà. Vậy thì ông có công trạng gì mà được thờ phụng ở đền Con Cuông (Nghệ An) và được đặt tên đường tên phố?!
Mỵ Châu ơi! Bao nhiêu tội lỗi đều trút lên đầu nàng!
Tội thứ nhất là đem cái nỏ thần cho Trọng Thỉ xem để hắn có dịp tráo lẫy nỏ giả. Hắn là sư phụ của bọn làm đồ dỏm. Và vì đồ dỏm nên nỏ thần cũng hết linh. Ở đây, ta lại thấy cái sơ suất chết người của An Dương Vương. Nỏ thần bắn một phát làm chết hàng vạn người, đâu có phải là súng bắn nước của trẻ con mà để cho ai xem cũng được. Cái sức mạnh vạn năng là bí mật của quốc gia, cũng như bom nguyên tử ngày nay phải được giữ gìn hết sức cẩn mật. Dù có yêu chiều con gái đến đâu, cũng không có một vị vua nào hay một vị nguyên thủ quốc gia nào, lại hớ hênh buông tuồng như thế!
Tội thứ hai là rắc lông ngỗng dẫn đường cho giặc đuổi bắt phụ vương. Đọc sử đến đây nhiều người phải khóc thét lên rằng ngu ơi là ngu! Một nhà thơ hậu bối đã mỉa mai: trái tim lầm chỗ để trên đầu!
Tôi không tin như vậy. Tôi chỉ tin một điều nàng quá yêu chồng. Mà yêu chồng thì có tội tình gì? Vì yêu nên tin. Vì tin nên nghe theo. Vì nghe theo nên rắc lông ngỗng cho chồng biết đường mà tìm. Nàng ngây thơ quá chứ không phải quá ngây ngô. Nàng yêu chồng cũng như trẻ con yêu con gấu nhồi bông. Chúng làm sao tin được rằng con gấu thực cho dù ở trong sở thú cũng rất hung dữ đáng sợ. Nàng làm sao tin chàng là giặc trong khi chính cha nàng cũng tưởng chàng là một hoàng tử đáng yêu! Vậy nên khi cha đưa nàng lên ngựa chạy trốn, nàng chỉ nghĩ duy nhất một điều là làm sao để chàng tìm được nàng. Trong khi cha già đã 70 tuổi rạp mình trên lưng ngựa thì nàng vẫn ngoái đầu ra sau và vẫn không ngừng bứt lông ngỗng thả xuống trong cát bụi mịt mù.
Hành động ấy làm ngứa gan các nhà viết sử cho dù là huyền sử và chính họ đặt vào miệng thần Kim Qui bảo nàng là giặc. Không một chút nghi ngờ, không một chút xót xa, An Dương Vương vẫn còn đủ sức vung gươm lên như một ánh chớp và chỉ một nhát thôi đã chém đứt đầu nàng. Nếu là phim quay chậm, ta sẽ được thấy như thế này: đầu nàng tuy rời khỏi cổ nhưng vẫn còn bay theo nàng, trong khi nàng một tay ôm ngang hông cha, một tay vẫn còn nắm một chiếc lông ngỗng chưa kịp thả xuống mặt đường.
Nàng chết quá nhanh, nhanh đến nỗi nàng chưa biết là mình đã chết, không kịp hiểu ai đã giết mình và vì sao mình bị giết. Oan nghiệt là chỗ đó, tức tưởi là chỗ đó. Nên chi xương thịt nàng đã hòa tan cùng cát bụi nhưng những giọt máu của nàng vẫn không tan được. Những giọt máu đã thành ngọc nhưng là những viên ngọc tối xám u buồn. Mãi đến khi được rửa bằng nước giếng Trọng Thỉ thì ngọc mới chói sáng xinh đẹp. Đó cũng chính là những hạt lệ ăn năn để lại cho đời.
Hai cha con biết được sự tình thì cũng đã muộn rồi.
Kính thưa Mỵ Châu, kẻ hậu sinh chẳng biết gọi người bằng cụ kỵ đến bao nhiêu đời, nhưng vì cái chết kỳ lạ gây xót thương tấm tức đến tận ngàn sau, nên người vẫn mãi mãi là nàng công chúa trong trắng thơ ngây, có số phận nghiệt ngã nhất trong số những nàng công chúa xinh đẹp của cuộc đời. Bài viết này cho dù không giải được cái oan cho nàng thì cũng mong được nghe những tiếng thở dài đồng cảm.
© 2010 Khuất Đẩu
© 2010 talawas
Ô hay, trông quá nực cười,
Khéo dư nước mắt khóc người Mỵ Châu!
Giữ nước, đuổi giặc mà chỉ trông cậy vào sự giúp đỡ của thần thánh vào phút chót thì có khác gì há miệng chờ sung rụng?
Bắc phương vì không có thần thánh hộ trợ nên đã biết tự lực, tự cường?
Giặc của ta ở đâu trong thế kỷ trước và trong 21 này?
Sau lưng, trước mặt, hay trong lòng?
Tôi đã nói nhiều lần là tôi nói về AVD trong truyện chứ không nói về ADV thật.
Chúng ta chẳng ai biết ADV thật là người ra sao để nói: ông giống Lê Thánh Tông hay Lê Long Đĩnh hay vô số khả năng khác? Về di tích thành Cổ Loa và các mũi tên đồng tìm được thì tôi cũng đã đọc từ hồi 8 tuổi rồi, nhưng có ai đã chứng minh được thành đó là do ADV xây, hay ADV có quan hệ thế nào với các mũi tên đồng?
Và điều tôi muốn ám chỉ đằng sau không phải là con người ADV, mà là cách phán xét của người Việt: một ông vua mình không biết thật sự là hay hay dở, chỉ có một câu truyện trong đó ADV không có gì hay ho, thì ADV lại được đặt tên đường, bao nhiêu tội lỗi đổ lên đầu con gái.
Và nói rằng HQL làm mất nước (nên có tội), chỉ có triều đại ngắn ngủi (nên có ít công) chưa chắc là hợp lý đâu nhé.
ADV cũng làm VN mất nước.
Chính các vua cuối nhà Trần đã làm Việt Nam lụn bại, đánh nhau với Chiêm Thành còn không nổi, Chế Bồng Nga giết vua Trần, suýt chiếm Thăng Long, chứ đừng nói đến chống Minh.
Tôi không có thì giờ đọc lại kỹ, nhưng nhớ mang máng là HQL đã khá thành công khi đánh Chiêm Thành dưới nhà Trần và nhà Hồ.
Không phải HQL làm cho VN yếu đi như bác HTS tưởng, mà HQL làm cho VN mạnh hơn nhiều so với cuối nhà Trần.
Có phải HQL làm cho nhà Minh đánh VN?
Theo sách ĐH Yale thì việc HQL thành công trong việc đánh Chiêm Thành làm cho Chiêm Thành sang kêu TQ đánh VN. Lúc đó nhà Minh vừa củng cố quyền lực và muốn áp đặt một trật tự mới ở phương Nam. Chắc TQ cũng không nuốn có 1 VN mạnh quá, có khả năng đi đánh lánh giềng.
Sách Yale cũng nói lúc đó VN và TQ có tranh chấp lãnh thổ với TQ ở Quảng Tây.
Như vậy TQ đã có sẵn nhiều lý do để đánh VN.
Còn việc “HQL cướp ngôi làm cho TQ có cái cớ” thì giữa HQL cướp ngôi và những người phò Trần chạy sang TQ kêu TQ đánh VN thì bên nào có lỗi nhiều hơn?
Theo tôi thì những người phò Trần chạy sang TQ kêu TQ đánh VN là những người có lỗi nhiều hơn. Những người Việt ủng hộ, giúp đỡ quân Minh cũng có lỗi nhiều hơn HQL.
VN là một nước độc lập. Vì vậy việc HQL cướp ngôi là một việc mà người Việt có quyền làm. Vì vậy tôi không cho rằng HQL có tội làm cho TQ đánh VN.
Bác khonglaai có ấn tượng như sau:
“Chỉ ngắn gọn như vầy: về nhà Hồ, tôi ấn tượng nhất là “chỉ trong thời gian ngắn mà cha con, vua tôi quần thần đều bị bắt sống giải cả đoàn về Trung Quốc”.”
Như vậy là không chính xác đâu.
Cuộc xâm lăng thứ nhất của nhà Minh bị HQL đánh bại hoàn toàn.
Cuộc xâm lăng thứ nhì thì HQL cũng chống trả quyết liệt lắm (eg they sách Yale) nhưng một thần thì thế yếu (dĩ nhiên), một phần thì có người Việt theo giúp quân Minh, một phần vì Minh dùng chiêu bài “phò Trần” làm siêu lòng binh lính HQL nên bị thua.
Bác Hoàng Trường Sa viết: Theo tôi, ông Hồ Chí Minh cũng sẽ bị dân tộc và lịch sử VN trong tương lai đánh giá TƯƠNG TỰ như đã đánh giá Hồ Quý Ly và mọi điều vinh danh ông Hồ hiện nay như đặt tên cho thành phố Sài Gòn, tên trường, tên đường (dù là qua tên Nguyễn Tất Thành hay Hồ Chí Minh) đều sẽ bị TƯỚC BỎ thẳng tay vì ông Hồ cũng phạm tội tương tự với cấp độ lớn hơn hàng ngàn lần tội của Hồ Quý Ly trước đây. Câu này chỉ đúng, nếu …
@Dương Danh Huy,
1. Lý do thắc mắc của tôi xuất phát từ ý kiến ông cho biết là ông đã có ý phê phán về An Dương Vương từ trên X-Cafe. Nhân cái chuyện của Khuất Đẩu để ông tiếp tục nhận xét về An Dương Vương và đem ra so sánh với Hồ Quý Ly. Liệu cái yếu tố “trong chuyện” mà ông dẫn ra ở trên có làm ông thay đổi cái nhìn về An Dương Vương trước đây không?
Không bàn đến mục đích của ông là có ý gì. Tôi cho rằng việc ông chọn Hồ Quý Ly để so sánh, xét về tính niên đại, là ngớ ngẩn là vậy.
Phê phán An Dương Vương là chuyện lẽ thường, nhưng lồng vào đó bằng cách đưa Hồ Quý Ly và nâng giá trị của ông vua này theo cách như vậy là không thuyết phục.
2. “Hủ nho trong đầu người Việt” hoàn toàn không phải là lý do chính và hợp lý để suy luận vì sao Hồ Quý Ly không được đặt tên đường. Ông Huy có thể tự tìm được cho mình một lý do hợp-lý-không-hủ-nho chứ nhỉ?
3. Yếu tố nhà Minh lấy lý do “phù Trần diệt Hồ” để xâm chiếm nước Việt thời đó là một thực tế. Chẳng có ai dựng đứng chuyện đó để “coi thường TQ” theo cách nghĩ giản đơn như ông Huy nghĩ. Việc hậu duệ, tôi tớ nhà Trần thời đó đi theo nhà Minh để mong trả thù đối với Hồ Quý Ly là đương nhiên. Nếu đánh đồng họ với Mỵ Châu và Hồ Quý Ly là cái nhìn không biết phân biệt đâu là nguyên nhân chính, đâu là nguyên cớ phụ. Và qua đó thẩm định, đánh giá lòng yêu nước của họ (Trần Thiên Bình, Bùi Bá Kỳ, Lê Cảnh Tuân…) là thiếu tính xác đáng! Giống như cái nhìn của chế độ CSVN về Nguyễn Ánh cũng vậy.
“Trong khi cha già đã 70 tuổi rạp mình trên lưng ngựa thì nàng vẫn ngoái đầu ra sau và vẫn không ngừng bứt lông ngỗng thả xuống trong cát bụi mịt mù.
Hành động ấy làm ngứa gan các nhà viết sử cho dù là huyền sử và chính họ đặt vào miệng thần Kim Qui bảo nàng là giặc. Không một chút nghi ngờ, không một chút xót xa, An Dương Vương vẫn còn đủ sức vung gươm lên như một ánh chớp và chỉ một nhát thôi đã chém đứt đầu nàng.” (trích lời tác giả Khuất Đẩu)
Trước khi góp ý cho đoạn nói trên của tác giả Khuất Đẩu, tôi xin lưu ý với quý vị là cái tên TRỌNG THỈ do tác giả sử dụng trong bài thì trong miền Nam, thời VNCH, vẫn gọi là TRỌNG THỦY. Thực ra Thỉ hay Thủy cũng chỉ là một do cách đọc khác nhau mà thôi và đều chung một nghĩa là đầu tiên, như ta gọi Tần Thủy Hoàng (hay Tần Thỉ Hoàng), hoặc như trong cụm từ “vô thủy vô chung” (nghĩa là không có lúc bắt đầu và không có lúc chấm dứt).
Dù hoàn toàn chia sẻ với tác giả Khuất Đẩu về lỗi lầm làm mất nước là của An Dương Vương chứ không của Mỵ Châu, và cảm thương nỗi đau của nàng Mỵ Châu vì quá yêu chồng nên đã cả tin chàng gián điệp Tàu phù Trọng Thủy để “không ngừng bứt lông ngỗng thả xuống trong cát bụi mịt mù” hầu cho chồng (tức kẻ gian) tìm ra dấu vết của nàng, nhưng tôi không nghĩ là Mỵ Châu vô tội hoàn toàn và bị OAN khi nàng bị các nhà viết sử bảo nàng là GIẶC qua lời nói của thần Kim Quy.
Mỵ Châu thật đáng thương, và nàng không phạm tội phản bội CHA, cũng như CHỒNG (dù đối với chồng thì nàng đã bị LỪA DỐI do việc Trọng Thủy xem trọng việc nước hơn việc nhà nên đã không vì tình yêu của Mỵ Châu mà không thực hiện âm mưu cướp nước tàn độc của cha ông ta. Trái lại vần hoàn thành nhiệm vụ gián điệp một cách xuất sắc). Mỵ Châu, theo thiển ý, trên bình diện Tổ quốc và dân tộc, đã vô tình phạm tội lớn là đã rải lông ngỗng để cho GIẶC tìm ra tung tích của vua cha là An Dương Vương, lúc đó chính là THỦ LÃNH của nước. Nói như thần Kim Quy (và các sử gia) rằng “giặc ở ngay sau lưng Bệ Hạ” , theo tôi, là không sai. Bởi vì, qua động tác rải lông ngỗng, Mỵ Châu đã vô tình chỉ đường cho phe giặc tìm bắt và triệt hạ thủ lãnh của đất nước, người mà nếu sống sót rất có thể sẽ còn có cơ may tìm cách tái chiếm lại lãnh thổ và ngai vàng, để giải phóng đất nước khỏi họa đô hộ của ngoại bang. Có thể có người sẽ không đồng ý với tôi và cho rằng khi Trọng Thủy dặn Mỵ Châu rải lông ngỗng, thì ông ta chỉ muốn khỏi thất lạc vợ chứ không có ý đuổi bắt An Dương Vương tới cùng, nhưng tôi thì nghĩ rằng biết đâu Trọng Thủy GIAN hơn nhiều và biết rõ An Dương Vương sẽ không bao giờ bỏ con mình, nên đã LỪA Mỵ Châu để bắt cho bằng được An Dương Vương, để diệt trừ hậu hoạn.
Tóm lại, dù rất thương cảm cho hoàn cảnh éo le và sự yếu đuối “nhi nữ thường tình” của Mỵ Nương trên bình diện cá nhân, và hoàn toàn không buộc tội Mỵ Nương về việc làm mất nước, nhưng tôi vẫn nghĩ rằng việc Mỵ Nương rải lông ngỗng để Trọng Thủy có thể theo dấu nàng, đưa đến việc nàng và An Dương Vương đều chết, kéo theo việc tiêu vong của Tổ quốc thời đó vào tay giặc, là tai hại trên bình diện quốc gia và dân tộc, nên việc nàng bị gọi là GIẶC cũng không quá đáng về mặt này.
Phải nói rằng tôi đồng ý với ý tưởng “oan” của Mỵ Châu. Rước giặc vào nhà đâu phải lỗi của Mỵ Châu mà là lỗi của chính người Tổng Chỉ huy quân đội lúc bấy giờ hay là Vua An Dương Vương. Tuy nhiên, đổ hết tội cho An Dương Vương rồi cho là Ngài không có công gì với đất nước còn hàm hồ giết con mà lại được đặt tên đường là điều chúng ta cần phải xét lại.
Anh Dương Danh Huy lại đi xa hơn khi giới thiệu bài viết đâu đó của mình nói về An Dương Vương và so sánh một câu chắc nịch: “So với Hồ Quý Ly thì An Dương Vương trong chuyện không bằng một góc.”.
Tuy anh DDH có viết “An Dương Vương trong chuyện…” nhưng quả tình, tôi hơi bị “choáng” với cách so sánh này. Lấy huyền sử còn nhiều tồn nghi đi so sánh với sử thật thì có quá chông chênh không? Rồi từ cái so sánh chông chênh đó lại đưa ra cái so sánh khác vào những việc rất thực tế hiện tại “như đặt tên đường” lại càng khập khễnh. Huyền sử là một câu chuyện sử có nhiều tồn nghi được truyền miệng trong dân gian qua nhiều đời. Và chính vì do truyền miệng nên cốt truyện sẽ được thêu dệt sao cho đúng với tấm lòng của “nhân dân” đối với các nhân vật trong huyền sử vào lúc đó.
Anh DDH viết: “An Dương Vương trong chuyện là người làm vua mà không có tài cán gì: xây thành cũng không xong, đánh giặc cũng không lại, thắng cũng là nhờ vũ khí thần cho, không những thua kém kẻ thù ở sức mạnh mà còn thua kém ở trí tuệ, điều duy nhất bảo vệ cho sự sống còn của đất nước mà không biết bảo mật, ngay cả sau khi chính mình đã đưa kẻ thù vào nhà, ỷ lại, khinh địch, lỗi của mình mà đi chém con.”. Lại lần nữa anh DDH dùng chữ “trong chuyện”, nhưng kết luận thì lại chắc nịch như đá (chính vì thế anh ấy mới hỏi là tại sao ADV như thế mà có tên đường còn HQL sao lại không?).
1. Xây thành không xong: Huyền sử có nói là: An Dương Vương xây thành không xong thật. Và cũng nhờ thần đến giúp đỡ. Anh DDH vội lấy đó làm tin để nói là “xây thành cũng không xong”. Trên thực tế thành Cổ Loa còn đó đến tận bây giờ (vẫn còn di tích ở vài nơi). Vậy chắc anh DDH tin là do thần nhân xây hay là do An Dương Vương xây?!
2. Đánh giặc không lại: Huyền sử nói là nhờ có nỏ thần mà ADV mới giữ được nước. Vậy anh DDH tin rằng hồi đó ADV chống giặc bằng “nỏ thần” thật à?! Hay là ông đã tổ chức quân đội, có tầm nhìn chiến lược sâu sắc để xây Loa Thành, một kiểu thành tự vệ sáng tạo mà ngay cả bên Trung Nguyên vẫn chưa có và chế tạo ra một thứ vũ khí lợi hại để chống lại quân địch và đã chống lại được. Thế bảo đánh giặc không lại trước khi có cuộc hôn nhân nghiêng thành đổ nước” ấy là không lại chỗ nào?
3. điều duy nhất bảo vệ cho sự sống còn của đất nước mà không biết bảo mật: Cũng mạch lẫn lộn giữa huyền sử và sử như vậy nên anh DDH mới thật thà tin là có cái “nỏ thần”-điều duy nhất bảo vệ. Vì thế nên xin được miễn bàn tiếp.
Thiết nghĩ, khi đọc huyền sử chúng ta cũng nên có những chọn lọc nhất định. Có người cho rằng khi đọc huyền sử nên chỉ tin phần sử còn phần huyền đừng nên chú ý. Còn tôi thì cũng không tin vào chính nội dung trần trụi của “huyền” nhưng tôi cho rằng đôi khi phần “huyền” vẫn cho chúng ta nhiều thông tin quan trọng. Ví dụ, trong truyện An Dương Vương này, chúng ta thấy gì?
1. Vua là người rất được lòng dân, tuy vừa mới tiêu diệt nhà Hùng (nhà mà người dân ta tin là thủy tổ của mình). Và đối với nhân dân ông luôn là kỳ nhân. Chúng ta thừa biết là để tôn vinh ai đó, người Á Đông xưa (Việt Nam, Trung Quốc…) hay thêu dệt người đó có dính dáng đến thần nhân, được người cõi trên phù hộ, giúp đỡ. Trong truyện An Dương Vương rõ ràng dân ta đã muốn thần thánh hóa Ngài lên qua các câu chuyện có thần nhân giúp đỡ để diệt quỷ, xây thành. Còn chuyện xây thành thì Ngài xây được thật hiển nhiên không có ông Thần nào giúp đỡ hết. Chứng tỏ Ngài là người tài giỏi đấy chứ. Khi nước mất, dân ta vì quý mến Ngài, nên mới cố thêu dệt câu chuyện Mỵ Châu Trọng Thủy để đổ hết lỗi lên đầu Mỵ Châu. Rồi nại ra chuyện Thần Kim Quy hiện lên để nói: “Giặc ở sau lưng nhà Vua đấy chứ còn ai” để mượn lời Thần (cái ông mơ hồ ở đâu đó mà lại rất cao quý) gỡ gạc ít tội cho Vua. Chúng ta đâu thể đi ngược lại dòng lịch sử để hỏi lại dân ta yêu quý Ngài vì lẽ gì ? Chỉ có thể tự rút ra là họ yêu quý không phải vì Vua bất tài vô dụng, chả làm được trò trống gì.
2. Vua đã tổ chức quân đội, xây thành ngăn địch, chế tạo vũ khí lợi hại để chống xâm lược và đã thành công trong việc giữ nước. Dĩ nhiên, sau đó Ngài đã mắc vào kế độc của kẻ thù. Mà qua truyền thuyết ta có thể rút ra là Trọng Thủy có thể dò la được các bí mật phòng thủ của quân ta hoặc có thể tổ chức được đội quân nội ứng mạnh chứ làm sao chúng ta có thể tin trần trụi là hắn ta đánh cắp được “nỏ thần”. Cái này thì cũng phải nói đổ cho Mỵ Châu một phần tội chưa hẳn vô lý. Vợ chồng đầu ấp tay gối thì Mỵ Châu hẳn đã nói cho tên giặc gian kia một số chi tiết còn nhiều phần khác tự hắn ta cũng sẽ suy luận ra. Và đôi khi, cũng chỉ đơn giản là Trọng Thủy đã nói với ADV: “con ở đây làm con tin rồi (ở rể) thì cha con làm sao tấn công cha được”. Trong khi đó, Triệu Đà lại chuẩn bị dồn quân cho việc tấn công cuối cùng có sự hậu thuẫn của Trọng Thủy (Có thể đây cũng là bài học: không nên tin quá người phương Bắc chăng). Dĩ nhiên, Ngài là người chịu trách nhiệm đầu tiên trong việc “hôn nhân mất nước” này. Nhưng cái trận thua cuối cùng này của Ngài cũng vẫn nằm trong phạm vi “mạnh thắng yếu thua” chứ chưa hẳn là do bên thua hoàn toàn bất tài vô dụng.
3. Còn chuyện giếng ngọc thì ta cũng thấy rõ là dân gian cũng biết đổ hết lỗi vào cho nàng Mỵ Châu cũng có phần quá đáng (chỉ là việc bất đắc dĩ cần phải làm để thanh minh cho ông Vua) nên họ đã chuộc tội với Mỵ Châu bằng cách cho những giọt máu của nàng thành Ngọc. Vậy, ta cũng thấy các nghệ sỹ xưa cũng không đến nỗi vô tình.
4. Việc đặt tên đường bây giờ thì thứ nhất phải tùy vào lòng dân; thứ hai cân đối Công và Tội. Các bậc vương giả nước ta, bây giờ nhìn lại ai mà không có Công và Tội. Vấn đề là xét xem Công và Tội đến đâu. Ví dụ nhà Trần như nhà Hồ lên ngôi thì giết hết người tài cũng triều đại trước; nhưng khác một điều nhà Trần giữ được nước (trước quân giặc rất mạnh) còn nhà Hồ không giữ được nước (trước quân giặc không hề mạnh). Nhưng thôi, tôi xin không giở các tài liệu sử sách ra nhiều để chứng minh làm gì. Chỉ ngắn gọn như vầy: về nhà Hồ, tôi ấn tượng nhất là “chỉ trong thời gian ngắn mà cha con, vua tôi quần thần đều bị bắt sống giải cả đoàn về Trung Quốc”. Nói nôm na bây giờ là: đánh đấm kiểu gì mà lọa quá dzậy trời. Công tội đến đâu thì người sau sẽ phán xét đầy đủ. Đâu thể lấy tội của Trần Thiên Bình mà gỡ gạc tội cho Hồ Quý Ly. Chỉ có thể lấy Công của chính Hồ Quý Ly để chuộc Tội của ông ta. Nhưng rất tiếc, theo tôi Hồ Quý Ly là một người Công Mỏng và Tội Dày.
KLA
1. “2. Tôi cũng không biết tại sao VN (kể cả VNCH ngày xưa?) không có tên đường Hồ Quý Ly. Có lẽ một phần là do văn hóa Nho thấm ngầm trong đầu người Việt, một phần là do lý do chính trị.” (Dương Danh Huy)
Theo ngu ý, lý do chính mà lịch sử VN không coi trọng Hồ Quý Ly và triều đại nhà Hồ ngắn ngủi do ông lập nên là cái TRUYỀN THỐNG xem việc độc lập, không bị Bắc thuộc, hay bị mất đất vào tay TRUNG HOA là truyền thống đậm nét nhất. Ông Hồ Quý Ly đã bị lịch sử VN phê phán nặng nề ở việc đã cướp ngôi của nhà Trần và làm suy yếu đất nước đưa Tổ quốc ta vào vòng NÔ LỆ của nhà Minh mà, nếu không may mắn có được người anh hùng áo vãi Lam Sơn Lê Lợi, với sự phụ tá của Nguyễn Trải, trường kỳ kháng chiến giành lại độc lập, thì nước ta có lẽ nay đã thành TÀU rồi. Vì thế, chuyện Hồ Quý Ly không có tên đường (ở cả trong miền Nam thời VNCH và ngoài Bắc thời VNDCCH) trên đất nước ta là hoàn toàn hợp lý dù Hồ Quý Ly không phải là một kẻ tầm thường, và có đầu óc cải cách rất đáng nể. Cái TỘI làm Tổ quốc suýt bị vĩnh viễn xóa sổ và trở thành TÀU là cái tội rất KHÓ được dân tộc VN tha thứ.
Theo tôi, ông Hồ Chí Minh cũng sẽ bị dân tộc và lịch sử VN trong tương lai đánh giá TƯƠNG TỰ như đã đánh giá Hồ Quý Ly và mọi điều vinh danh ông Hồ hiện nay như đặt tên cho thành phố Sài Gòn, tên trường, tên đường (dù là qua tên Nguyễn Tất Thành hay Hồ Chí Minh) đều sẽ bị TƯỚC BỎ thẳng tay vì ông Hồ cũng phạm tội tương tự với cấp độ lớn hơn hàng ngàn lần tội của Hồ Quý Ly trước đây.
Hôm nay giở lại quyển “Vietnam, Hồ Quý Ly and the Minh (1371-1421)” của Yale Center for International and Area Studies, tôi thấy như sau:
Trần Thiên Bình muốn TQ đánh VN để đưa mình về làm vua. Bùi Bá Kỳ và Lê Cảnh Tuân ủng hộ ông này.
Có 3 người là con cháu của Mạc Đĩnh Chi không bao giờ thật sự ủng hộ HQL và khi quân Minh tới thì theo phe họ. Khi Chang Fu (tướng TQ) gặp khó khăn với địa hình thì Mạc Thúy, “and a local Sơn Tây district magistrate aided him and led the Chinese troops across the river”.
Những người Việt sẵn sàng ủng hộ TQ đem quân vào nước mình, đánh người Việt khác (có khi vì ý thức hệ ngoại bang, thí dụ như hủ Nho) đáng bị lên án hơn Mỵ Châu hay Hồ Quý Ly nhiều.
Về các điểm bác Thanh Nguyễn đưa ra:
1. Bác ấy không hiểu câu “So với Hồ Quý Ly thì An Dương Vương trong chuyện không bằng một góc.” thì cho tôi miễn nói thêm về điểm này.
2. Ai muốn biết Hồ Quý Ly đã làm gì cho VN thì có thể đọc sử VN hay tài liệu nước ngoài thí dụ như “Vietnam, Hồ Quý Ly and the Minh (1371-1421)” của Yale Center for International and Area Studies.
Trần Trọng Kim bình luận về Hồ Quý Ly như sau:
Xem công việc của Hồ Quý Ly làm thì không phải là một người tầm
thường, nhưng tiếc thay một người có tài kinh tế như thế, mà giả sử cứ giúp
nhà Trần cho có thủy chung, thì dẫu giặc Minh có thế mạnh đến đâu đi nữa,
cũng chưa hầu dễ đã cướp được nước Nam, mà mình lại được cái tiếng thơm
để lại nghìn thu. Nhưng vì cái lòng tham xui khiến, hễ đã có thế lực là sinh
ra bụng muốn tranh quyền, cướp nước. Bởi thế Hồ Quý Ly mới làm sự thoán
đoạt, và nhà Minh mới có cái cớ mà sang đánh lấy nước An Nam. Cũng vì
cái cớ ấy, cho nên lòng người mới bỏ họ Hồ mà đem theo giặc, để đến nỗi
cha con họ Hồ thua chạy, bị bắt, phải đem thân đi chịu nhục ở đất nước
người!
Nhưng đấy là cái tội làm hại riêng cho một họ Hồ mà thôi, còn cái tội
làm mất nước Nam, thì ai gánh vác cho Quý Ly ? May mà sau có một tay đại
anh hùng là vua Lê Thái Tổ hết sức ra tay trong hơn mười năm trời, cứu vớt
được người mình ra khỏi tay quân Tàu, chứ không thì cái khổ làm nô lệ nước
Tàu lại biết mấy mươi đời nữa mới giải thoát được.
Theo sử sách thì Hồ Quý Ly là người có tài và làm được nhiều cho Việt Nam dưới thời Trần cũng như thời Hồ, và cuộc chiến chống Minh của nhà Hồ cũng anh hùng.
Nhưng Hồ Quý Ly “bị cái tội” thiếu tinh thần quân chủ, tinh thần hủ Nho và cướp ngôi.
Ngay cả Trần Trọng Kim phê phán ông ấy cũng phải nói ông ấy không phải tầm thường, có tài kinh tế.
Tôi cho rằng nếu bỏ tinh thần quân chủ, hủ Nho ra khỏi việc phán xét thì Hồ Quý Ly cũng không đáng bị lên án, thậm chí đáng được ca ngợi.
Xét theo tiêu chuẩn thực tiễn, thí dụ như của Tây Phương, thì cướp ngôi không phải là vấn đề nếu làm cho đất nước khá lên. Thậm chí, khi nhà Trần làm cho đất nước lụn bại thì việc Hồ Quý Ly cướp ngôi và làm cho đất nước khá lên thì đó là điều tốt. Tại sao ngày nay còn có người cho như thế là xấu?
Mà xét lại thì nhà Trần cũng cướp ngôi nhà Lý.
Còn phê phán “Tại Hồ Quý Ly cướp ngôi nên nhà Minh mới có cái cớ” có vẻ coi thường Trung Quốc quá. Nếu sói muốn thịt cừu thì làm gì phải có abc mới có cái cớ.
Trong truyện, An Dương Vương có gì đáng ca ngợi ngoài việc làm vua, được thần ủng hộ? Nếu nếu bỏ tinh thần quân chủ, hủ Nho ra khỏi việc phán xét thì An Dương Vương trong truyện có gì đáng được ca ngợi?
Lưu ý tôi chỉ nói về An Dương Vương trong truyện vì khi người ta đặt tên đường An Dương Vương người ta chỉ biết về An Dương Vương trong chuyện, và người đi đường phần lớn cũng chỉ biết về An Dương Vương trong chuyện.
2. Tôi cũng không biết tại sao VN (kể cả VNCH ngày xưa?) không có tên đường Hồ Quý Ly. Có lẽ một phần là do văn hóa Nho thấm ngầm trong đầu người Việt, một phần là do lý do chính trị.
Thưa anh Trương Đức,
Chuyện Mỵ Châu sau khi chết ở Mộ Dạ, máu được trai ăn thành ngọc, sau đó đem rửa ở nước giếng ở Cổ Loa mà Trọng Thỉ (Thỉ là đầu tiên/ Trần Thỉ Hoàng) nhảy xuống chết thì ngọc mới sáng. Tôi nghĩ đó là cách giải thích mà người Việt xưa thêm thắt cho có hậu.
Đồng ý là khi bị cha giết, nàng chưa biết mình chết vì do ai. Nhưng khi máu đã thành ngọc, hồn nàng chắc phải biết mình chết vì ai và cha mình tại sao chết. Là một người con chí hiếu, nàng cũng sẽ thấy vì mình dại dột đưa lẩy nỏ cho Trọng Thỉ xem, để đến nỗi nước phải mất, nhà phải tan. Tôi viết “những giọt lệ ăn năn” là vì vậy. Dù sao, nàng vẫn thấy mình có tội với cha. Còn kẻ hậu sinh như tôi lại thấy “đầu dây mối nhợ” là tại cha. Những câu chuyện xưa, mỗi người và mỗi thời nhận định mỗi khác. An Dương Vương cũng như các kẻ đứng đầu nhà nước chưa và không bao giờ có đủ dũng cảm để nhận mình sai. Lúc nào cũng có một kẻ ra chịu tội thay. Như trong Cải cách Ruộng đất. Và như VNCH.
Trân trọng
Anh Nguyễn Đăng Thường kính mến,
Thành thật cảm ơn anh đã chỉ ra chỗ sai chết người của tôi. Bài thơ của Đỗ Quý Toàn bạn anh lại “bị” tôi đưa sang Nguyễn Đình Toàn, tác giả Chị Em Hải. Tôi cũng thành thực xin nhị vị (cùng tên Toàn) lượng thứ cho trí nhớ lú lẫn của tôi.
Trân trọng
Khuất Đẩu
@Dương Danh Huy
1. Xét về niên đại, việc nói An Dương Vương (trước công nguyên) không làm được gì so với Hồ Quý Ly (thế kỷ 14 – 15) là hết sức ngớ ngẩn. Chưa nói đến chuyện tính huyền sử về yếu tố thần linh của thời An Dương Vương cũng có thể cần xem lại.
2. Không biết Hồ Quý Ly có tên đường ở VN chưa. Nhưng nếu không có thì, theo tôi nghĩ rằng, ông Dương Danh Huy không hiểu tại sao Hồ Quý Ly “không được” hậu thế đặt tên đường ư? Ông thật sự không biết sao? Hay là;
Ông không hiểu hay cố tình không hiểu???
3. Nếu trường hợp (2), nghi ngờ của tôi sai, thì mong ông Dương Danh Huy chứng minh một cách thuyết phục, trong việc Hồ Quý Ly cũng “xứng đáng” có tên đường như An Dương Vương. Mong chờ những lập luận, chứng minh của ông.
“Nàng chết quá nhanh, nhanh đến nỗi nàng chưa biết là mình đã chết, không kịp hiểu ai đã giết mình và vì sao mình bị giết. Oan nghiệt là chỗ đó, tức tưởi là chỗ đó. Nên chi xương thịt nàng đã hòa tan cùng cát bụi nhưng những giọt máu của nàng vẫn không tan được. Những giọt máu đã thành ngọc nhưng là những viên ngọc tối xám u buồn. Mãi đến khi được rửa bằng nước giếng Trọng Thỉ thì ngọc mới chói sáng xinh đẹp. Đó cũng chính là những hạt lệ ăn năn để lại cho đời.”(Khuất Đẩu)
Tôi đọc về nỗi “oan khiên” của Mỵ Châu do tác giả Khuất Đẩu viết, thấy rất hay và thuyết phục. Nhưng đọc đến đoạn “những hạt lệ ăn năn” thì tôi lại chợt cảm thấy “thắc mắc”. Theo như “mạch văn” của tác giả, người đọc như tôi sẽ suy nghĩ như thế này: một khi Mỵ Châu đã “không kịp hiểu ai đã giết mình và vì sao mình bị giết“, thì “Những giọt máu (của Mỵ Châu) đã thành ngọc nhưng là những viên ngọc tối xám u buồn”, không thể trở thành “những giọt lệ ăn năn” được! Tôi xem lại nghĩa của từ “ăn năn”: Hối hận vì đã lầm lẫn. Và như vậy, việc tác giả KĐ dùng hình ảnh “những giọt lệ ăn năn” ở đây để nói về con người Mỵ Châu, tôi thấy nó có vẻ “mâu thuẫn” với tất cả những gì mà tác giả vừa viết về nàng công chúa có “trái tim lầm chỗ để trên đầu” này. Tôi xin chứng minh:
– Nếu nói rằng, Mỵ Châu ăn năn với Trọng Thủy (tiện đây, xin được hỏi các bác là Trọng Thỉ hay Trọng Thủy?, cũng là để học hỏi thôi!:)), thì hóa ra Mỵ Châu đã không “thật lòng” với “người chồng Trung Quốc” này? Nàng đã “yêu giả”? Nàng đã bị “ép duyên”?
– Nếu cho rằng, Mỵ Châu ăn năn với “đời”, thế hóa ra, Mỵ Châu đã “lầm lẫn” và phải “hối hận”? Nàng đã “hiểu ai đã giết mình và vì sao mình bị giết?
Tôi “thắc mắc” là vì vậy. Nếu không có gì “phiền toái”, thành thực xin tác giả “giải thích” thêm về cái sự “những giọt lệ ăn năn để lại cho đời” này!
Tiện đây, tôi xin “bàn loạn” thêm về cái mấy câu thơ
“Tôi kể ngày xưa chuyện Mỵ Châu
Trái tim lầm chỗ để trên đầu
Nỏ thần vô ý trao tay giặc
Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu…”
của “ông Lành” như thế này:
– Không biết trái tim Mỵ Châu có bị “để lầm chỗ” hay không, nhưng nó là “trái tim chân thật còn nguyên vẹn”, không là trái tim bị chia làm ba phần như của “ông Lành”(“…trái tim anh đó/ Rất chân thật chia ba phần tươi đỏ/ Anh dành riêng cho Đảng phần nhiều…”).
– Ngày nay, như chúng ta quá rõ, những “đồng chí” của “ông Lành” đang… “Nỏ thần cố ý trao tay giặc (TQ)/ Nên nỗi cơ đồ (sẽ) đắm biển sâu”, thì không biết, những “trái tim của các đồng chí ấy (dù chỉ là “phần nhiều”)” có được/bị gọi “lầm chỗ để trên đầu” hay không?
“Lưỡi gươm oan nghiệt ấy lẽ ra phải được chính ông tự cắt đầu mình như Hạng Võ trên bến Ô giang. Ánh thép long lanh ấy tiếc thay không sáng được trong ý thức lỗi lầm của ông.”
Đúng quá.
Cách đây một vài năm cộng đồng mạng đem Mỵ Châu ra để biểu tượng cho “giặc trong”, phải diệt trước.
Có lần tôi nói trên X-Cafe đó là oan cho Mỵ Châu, trong chuyện này người làm mất nước là An Dương Vương chứ không phải Mỵ Châu.
An Dương Vương trong chuyện là người làm vua mà không có tài cán gì: xây thành cũng không xong, đánh giặc cũng không lại, thắng cũng là nhờ vũ khí thần cho, không những thua kém kẻ thù ở sức mạnh mà còn thua kém ở trí tuệ, điều duy nhất bảo vệ cho sự sống còn của đất nước mà không biết bảo mật, ngay cả sau khi chính mình đã đưa kẻ thù vào nhà, ỷ lại, khinh địch, lỗi của mình mà đi chém con.
So với Hồ Quý Ly thì An Dương Vương trong chuyện không bằng một góc.
Tôi search Google Maps thì thấy Việt Nam có đường tên An Dương Vuơng chứ không có đường tên Hồ Quý Ly – không biết có đúng vậy không.
Tác giả bài Mỵ Châu không phải là Nguyễn Ðình Toàn mà là Ðỗ Quý Toàn đồng nghiệp của tôi ở trường Chu Văn An nhưng dạy “Việt văn” (tôi dạy “Pháp văn” nói theo ngôn ngữ Sài Gòn trước 75). Tôi thích bài thơ này nên tìm gặp nhà thơ mới ra ÐHSP Sài Gòn khóa đầu như tôi và mới được bổ nhiệm về CVA vài tháng để làm quen và mời đi ăn “cơm tây”.
Bài Mỵ Châu đăng trên tờ Văn Nghệ số tháng 8-1961, trang 25, kiểm duyệt mang số 396/U.B.K.D ngày 22.8.1961. Nguyên tác như sau:
Ngựa trắng nằm phơi thân trên MỎN đá xanh
Ngựa hồng lang thang vào BÃO cát
Mây nổi bọt đầy trời
Mỵ Châu ÔI, Mỵ Châu!
Biển đau quặn sóng SÔ ngầm VỠ ÐÁ!
(Ðỗ Quý Toàn)
Di bản:
Ngựa trắng nằm phơi thân trên mỏm đá xanh
Ngựa hồng lang thang vào bãi cát
Mây nổi bọt đầy trời
Mỵ Châu ơi, Mỵ Châu!
Biển đau quặn sóng xô ngầm đá vỡ!
(Nguyễn Đình Toàn)