Nguyễn Tôn Hiệt – “Thơ đến từ đâu”, và một số câu hỏi dành cho anh Nguyễn Đức Tùng
04/12/2009 | 11:00 sáng | 79 Comments
Category: Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Thơ đến từ đâu
Nhiều độc giả chắn hẳn đã đọc loạt bài phỏng vấn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas do nhà thơ Nguyễn Đức Tùng thực hiện từ tháng 6/2006 đến tháng 1/2008. Bây giờ thì loạt bài đó vừa được nhà xuất bản Lao Động in thành sách ở Việt Nam và đã ra mắt vào ngày 1/12/2009.
Ngay ở đầu lá “Thư cảm ơn và thư mời tham dự buổi ra mắt cuốn sách Thơ đến từ đâu”, anh Nguyễn Đức Tùng đã kính gởi “Các nhà thơ có mặt trong Thơ đến từ đâu”. Nhưng ở phần dưới của lá thư ấy, anh Nguyễn Đức Tùng lại viết: “Một số bài đã không thể đưa vào sách lần này vì nhiều lý do khác nhau. Một số danh xưng đã được viết tắt. Một số câu và đoạn đành phải cắt bỏ. Tôi đã suy nghĩ rất nhiều về vấn đề này và cuối cùng đã đặt lòng tin của cá nhân tôi vào những nhà biên tập đầy tài năng và trách nhiệm.”
Căn cứ theo đoạn văn này, ta có thể hiểu rằng các nhà thơ có mặt trong cuốn sách THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU chắc chắn không phải là 100% các nhà thơ đã có mặt trong loạt bài THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas. Đồng thời, ta cũng có thể hiểu rằng “những nhà biên tập đầy tài năng và trách nhiệm” của nhà xuất bản Lao Động đã ứng dụng “tài năng” và “trách nhiệm” của họ để làm cái việc mà người ta thường gọi là kiểm duyệt.
Mấy ngày qua, tôi có trao đổi với một số nhà thơ đã từng có mặt trong loạt bài THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas, thì thấy họ thắc mắc rằng cho đến nay họ vẫn không biết họ còn có mặt trong cuốn sách THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU hay không, và nếu họ còn có mặt, thì những câu trả lời phỏng vấn của họ đã bị cắt bỏ hay sửa đổi như thế nào. Thậm chí, có người lấy làm tiếc rằng đã lỡ tham gia vào loạt bài THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas, nên bây giờ phải băn khoăn…
Những thắc mắc và băn khoăn này là phản ứng rất hợp lý của họ, vì bất cứ một sự sửa đổi hay cắt bỏ câu chữ nào ngoài ý muốn của họ, hay ngược lại ý muốn của họ, thì cũng đều có thể khiến cho ý tưởng của họ và thậm chí tư cách đạo đức của họ bị hiểu lầm. Chẳng hạn, một câu nói mang tính phê phán thẳng thắn, trung thực của một nhà thơ dũng cảm bị những người biên tập cuốn sách cắt ra khỏi một đoạn văn, để làm vừa lòng chính qiuyền, thì những gì còn lại trong đoạn văn đó có thể bị hiểu thành những lời nói vô thưởng vô phạt của một nhà thơ hèn nhát. Nguy cơ này rất dễ xảy ra, và nếu nó xảy ra, thì nhà thơ không dễ gì mà cải chính với độc giả của cuốn sách, nhất là đối với những độc giả chưa từng đọc bản gốc trên talawas.
Trước đây, tôi cũng là một trong những nhà thơ được anh Nguyễn Đức Tùng mời tham gia vào loạt bài phỏng vấn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên Talawas. Ban đầu, tôi nhận lời mời, và nhận những câu hỏi của anh, vì thấy trong số người được anh phỏng vấn có những nhà thơ mà tôi rất kính phục về tư cách. Thế nhưng, sau vài ngày ngẫm nghĩ, tôi bỗng cảm thấy e ngại rằng nếu một ngày nào đó loạt bài này được anh mang về xuất bản thành sách tại Việt Nam, thì chữ nghĩa và ý tưởng của tôi, vốn thẳng thừng về chính trị, ắt là khó mà còn nguyên vẹn. Vì e ngại trước một nguy cơ như vậy, tôi đã dừng lại và không tham gia nữa.
Giờ đây, cái nguy cơ mà tôi e ngại ấy quả thực đã xảy ra cho một số nhà thơ trong loạt bài phỏng vấn ấy. Mức độ lệch lạc như thế nào thì chưa biết, vì các nhà thơ ấy chưa có sách trong tay để so sánh và nhận định.
Vì những lý do trên, xin anh Nguyễn Đức Tùng thẳng thắn công bố ở đây cho tất cả các nhà thơ liên hệ cũng như độc giả được biết:
– Những nhà thơ đã bị/được loại ra khỏi cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU là những ai?
– Một số bài đã không thể đưa vào sách “vì nhiều lý do khác nhau” là những bài nào, và những lý do đó là gì?
– Một số danh xưng của ai đã bị viết tắt?
– Một số câu và đoạn nào “đành phải” cắt bỏ?
Khi đã có thông tin đầy đủ về những điều này, các nhà thơ liên hệ cũng như độc giả sẽ có điều kiện để nhận định mức độ dị biệt giữa bản gốc trên talawas và bản được Nhà xuất bản Lao Động biên tập. Qua đó, mọi người có thể nhìn thấy động cơ và định hướng của việc “biên tập”, và đồng thời có thể đánh giá “tài năng” và “trách nhiệm” của những người biên tập mà anh Nguyễn Đức Tùng đã hoàn toàn tin cậy, giao phó và hết lòng ca ngợi.
Trong lá “Thư cảm ơn”, anh Nguyễn Đức Tùng đã khẳng định: “Trong bất cứ hoàn cảnh nào, các quyết định mà họ đưa ra là những quyết định tốt nhất có thể có được đối với cuốn sách, đối với văn học Việt Nam, trong tình hình hiện nay, với tinh thần trách nhiệm cao nhất mà tôi từng được biết.”
Như thế, theo nhận định của anh, các quyết định của ban biên tập ấy là những quyết định “tốt nhất có thể có được” đối với cuốn sách. Hơn thế nữa, đó cũng là những quyết định “tốt nhất có thể có được” đối với văn học Việt Nam, “trong tình hình hiện nay”.
Các nhà thơ liên hệ, cũng như độc giả (trong số đó có tôi), có thể tự hỏi rằng: Phải chăng việc loại bỏ một số nhà thơ và một số bài ra khỏi cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU, việc viết tắt danh xưng của một số người, và việc cắt bỏ một số câu và đoạn trong bản gốc, là những việc làm “tốt nhất có thể có được” đối với cuốn sách và, hơn nữa, đối với văn học Việt Nam “trong tình hình hiện nay”?
Tôi thiển nghĩ “trong tình hình hiện nay”, văn học Việt Nam, cũng như tất cả các lĩnh vực khác trong xã hội Việt Nam, cần một sự thay đổi triệt để. Để có thể thay đổi triệt để, cần có những nhận định và phê phán thẳng thắn và dũng cảm. Nếu ban biên tập của Nhà xuất bản Lao Động thật sự có “tinh thần trách nhiệm cao nhất” như anh Nguyễn Đức Tùng ca ngợi, thì họ phải hết sức bảo vệ cho tiếng nói của những nhà thơ thẳng thắn và dũng cảm. Ngược lại, nếu họ ra tay loại trừ những nhà thơ ấy và cắt bỏ những tiếng nói ấy, thì hiển nhiên là cái “tinh thần trách nhiệm cao nhất” của họ không phải là “tinh thần trách nhiệm cao nhất” đối với văn học Việt Nam, mà chỉ là cái “tinh thần trách nhiệm cao nhất” để làm vừa lòng nhà cầm quyền mà thôi.
Và nếu thế, anh Nguyễn Đức Tùng giải thích như thế nào khi anh đã nỗ lực bằng mọi giá để cuốn sách THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU được xuất bản tại Việt Nam? Có đáng để một tác giả hải ngoại nỗ lực đóng góp thêm vào Việt Nam một cuốn sách văn học phù hợp với đường lối của nhà cầm quyền? Và nếu thế thì anh thực sự đóng góp gì cho văn học Việt Nam?
Tất nhiên những câu hỏi này chỉ nẩy sinh từ một giả thuyết. Giả thuyết này đúng hay sai như thế nào thì phải chờ cho đến khi anh Nguyễn Đức Tùng thẳng thắn công bố đầy đủ những tên người bị loại trừ và tất cả những chi tiết bị sửa đổi và cắt bỏ, để mọi người có thể so sánh với bản gốc và thẩm định về “tài năng” và “trách nhiệm” của nhóm người biên tập và, tất nhiên, về quan điểm văn học và chính trị của chính anh.
Nếu THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU tiếp tục hiện hữu qua hai văn bản dị biệt, một cho độc giả ở nước ngoài, một cho độc giả ở trong nước, ai đọc bản nào thì hiểu theo bản ấy, mà anh Nguyễn Đức Tùng không có một lời giải thích thật rốt ráo để làm sáng tỏ vấn đề, thì chí ít đây là một sự thiếu ngay thẳng và không đẹp đẽ trong sinh hoạt văn học.
___________
Phụ lục
Hôm nay, tôi thấy trên blog của nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo có bài “Nhà thơ và Tự do”, trong đó có một đoạn mô tả vài diễn biến trong quá trình “biên tập” cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU, như sau:
“… khi đưa bản thảo đến Nxb Hội Nhà Văn, nó đã được biên tập cắt xén rất kỹ lưỡng, thậm chí 1 số tác giả bị loại bỏ vì cái tên của họ, nhưng vẫn bị cơ quan chủ quản là Hội Nhà Văn Việt Nam họp hội đồng thẩm định, và cuối cùng là công an bảo vệ văn hóa của Bộ Công an thẩm định lần chót. Rốt cuộc thì bài phỏng vấn dài dành cho 4 nhà thơ trong nước và hải ngoại (Du Tử Lê, Trần Mạnh Hảo, Nguyễn Trọng Tạo, Nguyễn Thụy Kha) trong 1 cuộc gặp mặt tại Sài Gòn vào tháng Tư năm 2007 bị loại bỏ khỏi tập bản thảo. Trong khi nhà văn Trung Trung Đỉnh (Giám đốc Nxb HNV) đang tiếp tục thương thuyết để giải cứu cho bài phỏng vấn đó, thì đùng một cái, Nxb Lao Động công bố ra mắt cuốn sách này. Thấy rất khó cho Nxb Hội Nhà Văn, nhóm những người bạn được tác giả ủy quyền đã “bí mật” trao bản thảo cuốn sách cho Nxb Lao Động, và chỉ trong một thời gian ngắn, cuốn sách đã được biên tập kỹ, và được cấp phép, được vào nhà in, đươc nộp lưu chiểu, và được phát hành đúng quy định của Luật xuất bản… mà bài phỏng vấn tại Sài Gòn vẫn có mặt trong cuốn sách.”
Sinh hoạt văn học Việt Nam “trong tình hình hiện nay” vui thật! Xuất bản sách mà nghe như truyện trinh thám!
3/11/2009
© 2009 Nguyễn Tôn Hiệt
© 2009 talawas blog
Bình luận
79 Comments (bài “Nguyễn Tôn Hiệt – “Thơ đến từ đâu”, và một số câu hỏi dành cho anh Nguyễn Đức Tùng”)
« Trang trước 1 … 3 4 5 6 Trang sau »
Trả lời Khải Minh một vài vấn đề râu ria:
1. Vấn đề của HN-T thì HN-T đã ghi rất rõ ràng trong bài viết của mình: NXB ở Việt Nam gõ cửa ổng chứ không phải ngược lại, với mục đích “đem vào chương trình giảng dạy”. Những gì Khải Minh viết về HN-T vì vậy xin để dành HN-T trả lời nếu ổng muốn.
2. Vấn đề “thách thức kiểm duyệt”: Tôi nghĩ tôi và Khải Minh hiểu mỗi người một cách cụm từ trên. Khải Minh thì nghĩ là “thách thức coi ai kiểm duyệt hay hơn”. Còn tôi nghĩ là “thách thức sự kiểm duyệt chính trị của nhà nước Việt Nam”. Vậy thôi. Tôi không quan tâm ai kiểm duyệt [chính xác hơn là “biên tập”] hay hơn ai, vậy nên xin dừng trao đổi này ở đây.
3. Không có nghĩa dùng Firewall để chặn web XXX thì có thể justified dùng Firewall chặn Talawas. Không hiểu Khải Minh đem XXX vô làm chi. Và theo tôi Firewall là một sự kiểm duyệt.
4. Những nghi vấn của Khải Minh về NXB Giấy Vụn xin liên lạc trực tiếp với họ. Tôi thì quan tâm họ in được những gì cho tôi đọc hơn.
KM trả lời P
Cám ơn P rất nhiều vì đã đưa vấn đề ra khỏi vùng lửa khói. Khi hạ hỏa, dù không là luật sư hay chuyên gia tranh cãi, KM sẽ cố gắng bàn luận một cách lịch thiệp như P. Bây giờ chúng ta cùng ngồi xuống nói chuyện như thầy bàn thôi nhé.
1. P: Giả sử TĐTĐ được [chấp nhận] xuất bản bởi NXB Giấy Vụn thì nó đã không bị “đành phải cắt bỏ” một số đoạn đụng tới chính quyền VN hiện tại.
KM: NXB Giấy Vụn không lẽ tầm thường như cái máy in vậy sao? Nếu KM đem tác phẩm đi in, điều mong mỏi đầu tiên là mong ban biên tập (vì họ là chuyên gia) coi lại từ cách xếp đặt chương đoạn, cắt tỉa hay sửa đội câu cú v.v… Nhất là những đoạn đụng tới chính trị hay tới chính quyền VN hiện tại lại càng phải nhờ họ cắt sửa làm sao hay hơn mình hoặc nếu mình hay hơn thì họ phải khôn khéo làm sao để sách khỏi bị thu hồi hay bị đóng cửa, đi tu nghiệp trong tù. Còn nếu NXB Giấy Vụn được tự do in ấn như P nói thì Hoàng Ngọc-Tuấn đã không còn lý do vớ vẩn kiểu vừa muốn quảng bá tác phẩm của mình ở VN vừa muốn không bị kiểm duyệt. P. thử đề nghị HN-Tuấn đem cuốn sách bị kiểm duyệt kia cho NXB Giấy Vụn in đi xem HN-T trả lời ra sao? Nếu sách có nội dung tàm tạm thì KM giúp cho, từ biên tập he he đến tài chánh.
P: 2. Tôi cũng chỉ biết Phan Nhiên Hạo có in bài thơ Ngày Mũ Ấm trên báo gì đó ở Hải Phòng. Bài thơ đó chả có đụng chạm gì tới chính quyền để mà bị kiểm duyệt. Nếu Khải Minh có ví dụ nào cụ thể hơn thì hãy nói tiếp về việc này.
KM: Nếu P. đọc qua bài vở của KM thì P thấy mình chẳng có giờ để ý đến thế sự là bao. Nhưng cũng nghe nói thôi là công việc kiểm duyệt ở VN buồn cười lắm, toàn là những người trẻ vô tư thôi. Họ được dạy là cứ chỗ nào có Bác Hồ, có nhắc tới Đảng… là vô tư gạch bỏ. Kiểm duyệt tốt cho quí vị chống cộng như vậy rồi còn hạch hỏi gì nữa.
P: 3. “Thách thức kiểm duyệt” nghĩa là không chấp nhận tồn tại trong sự ràng buộc của kiểm duyệt. Một lần nữa xin lặp lại chúng ta đang nói tới việc kiểm duyệt chính trị trong nước. Do đó sự tồn tại của một tờ báo mạng như Talawas phục vụ độc giả trong nước là một sự thách thức kiểm duyệt. Nếu Talawas không thách thức, không “tạo ra 2 phe” [chữ của Khải Minh], thì ai firewall Talwas thế?
KM. Chính quyền có sửa cắt được Talawas đâu mà kiểm duyệt, có chăng thì Phạm Thị Hoài là thủ phạm thôi. Firewall hình như cũng áp dụng cho phim XXX nữa, nhất là trong các nước hồi giáo. Firewall có phải là kiểm duyệt không ta? Còn theo KM thì cần phải có hai bản, một bản gốc một bản kiểm duyệt thì mới có thể so sánh ai khéo hơn ai.
P. 4. Khải Minh để ý giùm tôi chỉ nói “Talawas”, “NXB Giấy Vụn” thách thức kiểm duyệt, và “Nguyễn Đức Tùng và các nhà thơ liên quan” chấp nhận kiểm duyệt. Tôi không có nói tập TĐTĐ thách thức/chấp nhận kiểm duyệt.
KM: Nếu theo cách trả lời số 1&3 ở trên thì Talawas, Giấy Vụn không có thách thức kiểm duyệt vì cả hai chỗ này đều không có sự cắt xén của ban kiểm duyệt. Giấy Vụn thì được phép. Talawas thì độc lập. Quái, sao các bác chống cộng không hạch sách Giấy Vụn tại sao lại có quyền hạn này hả. Một là hối lộ, hai là nhị trùng, ba là tầm phào cho thiên hạ xả bậy… bốn là giữ gìn vệ sinh thật tốt (Bác dạy).
P: Và tôi cũng không gán và soi mói cho TĐTĐ có chất chính trị. Tự nó có, một ví dụ cụ thể là đoạn bị cắt của Nguyễn Đăng Thường. Vì vậy tôi xin không nhận chức năng “cai văn nghệ” của Khải Minh.
KM: P cứ nhận đại đi cho biết cảm giác cai văn nghệ ra sao. Đối với KM, ngay cả kiểm duyệt cũng chỉ là hạng thấp. Tuyên truyền xuyên tạc mới là hạng cao hơn xíu nữa. Chuyện kiểm duyệt để cho NTHiệt lo, cỡ mình thì nên bàn chuyện lớn và hậu hiện đại hơn chứ.
P: 8. “Còn theo KM, đây có phải một quyển sách về chính trị đâu mà làm bài luận. Hơn nữa logic mà nói, lọc sạch râu ria chính trị ra khỏi sách có khi lại tốt cho nội dung tác phẩm hơn.”
>> Xin nói thật tôi thấy đây là phần đáng đọc nhất trong phản hồi của Khải Minh.
a. Tôi hoàn toàn đồng ý với Khải Minh, nếu thực sự việc “lọc sạch râu ria chính trị”, do Nguyễn Đức Tùng và các nhà thơ liên quan biên tập, kiểm duyệt, để làm cho nội dung tác phẩm tốt hơn.
b. Còn nếu những “râu ria chính trị” bị “đành phải cắt bỏ” [chữ của Nguyễn Trọng Tạo] vì chỉ lý do nếu nó tồn tại thì không thể được xuất bản, thì tôi không đồng ý.
Ví dụ a) cũng giống như phải lặt rau để được ăn rau tươi, rau sạch, còn ví dụ b) cũng như chỉ được trồng toàn cúc vạn thọ để đẹp lòng ông bà vậy.
….
KM: Lâu lâu cũng phải nhượng bộ P một bước. Làm cai văn nghệ thì phải nuôi dưỡng bọn phản động để còn công việc mà làm, để còn có chuyện để nói và nhất là để có bằng chứng để tuyên truyền cho bà con hải ngoại trở về với Đại hội Việt kiều chứ. P chê nó tầm thường thì thôi. Còn Nguyễn Trọng Tạo chắc cũng muốn làm cai lắm nên mới nói “đành phải cắt bỏ” phải không?
@Tôn Văn
(tiếp theo)
Tôi như người đang lên cơn sốt xuất huyết bị dội nước lạnh. Toàn thân giận run lên. Thế mà cả đêm qua, tôi cứ tưởng tượng ra cái khuôn mặt tươi như hoa mào gà của mụ khi tôi báo tin này. Thế mà… Ức thật, thế này thì ức thật. Ức hơn Chí Phèo chờ Thị Nở cái đêm ở bờ sông. Chả lẽ nhà thơ, lại chửi bậy chửi bạ như ánh Chí. Đành nuốt cả “một mối căm hờn trong cuống họng”. Đi nhậu. Khi chai rượu đã vơi đi già nửa, tôi chợt phì cười. Ơ, với cái mụ vợ này thì đến thằng đẻ ra thơ là mình thì mụ cũng dí L… vào từ đỉnh đầu đến gót chân chứ nói gì đến “đứa con tinh thần với chả tâm thần có tên là THI CA?”. Và bật cười. Và làm thơ.
Thơ rằng: Vợ tôi dở dại dở khôn – Ngày năm bảy bận dí L… vào thơ”.
Nhà thơ Kim Chuông, người luôn đội mũ (vì bị ngứa đầu) và đeo kính (vì bị cận nặng) cả khi làm tình lẫn lúc… tắm (tôi đã tận mắt chứng kiến cả 2 cảnh này nên thề có trời đất, không bịa), đặc biệt là lúc nào cũng lảm nhảm đọc thơ, kể cả khi… ngủ (Anh em đã từng có lần phác họa chân dung rằng: Thái Bình có bác Kim Chuông – Đội mũ, đeo kính, cởi truồng – ĐỌC THƠ) chợt nghiêng nghiêng vành mũ lảm nhảm đọc theo. Tan cuộc, Kim Chuông về Hội (Tức là Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật, chứ không phải hội Nuôi ong, mà quê tôi có thơ rằng: Từ ngày có Hội nuôi ong – Thì chất lượng mật lại không ra gì) ông ổng đọc. Nhà viết kịch Trọng Khuê (lại mở ngoặc: Thái Bình có hội Văn nghê (tức là Văn nghệ) – Kim Chuông đánh vợ, Trọng Khuê đốt nhà) nghe được, mới thêm vào: “Còn tôi ra ngẩn vào ngơ – Ngày dăm bảy lượt dí THƠ vào L…”. Bài thơ bây giờ đã có 4 câu: Vợ tôi dở dại dở khôn – Ngày dăm bảy bận dí L… vào THƠ – Tôi thì ra ngẩn vào ngơ – Ngày dăm bảy lượt dí THƠ vào L…” Đến khổ thứ ba: “Kỳ này xét giải Quý Đôn – Đề nghị xét cả cho L… và THƠ” thì có hai dị bản. (Giải thưởng mang tên Nhà bác học Lê Quý Đôn – (Khổ thế) 5 năm một lần ở Quê lúa, cũng nói thêm là lần nào cũng kiện tụng. Cả giải lần này, đang xét nhưng đã kiện tùm lum rồi).
Dị bản một là ở Thái Bình, nhiều người nói là của họa sỹ Hà Trí Dũng. Dũng là họa sỹ điêu khắc, từng là ĐB QH, tác giả của tượng Trần Hưng Đạo ở Kim Môn – Hải Dương và tượng Lê Quý Đôn ở TP Thái Bình. Dạo ấy, Dũng vừa khánh thành tượng Lê Quý Đôn, được Giải thưởng mang tên cụ Thám hoa này. Trong một lần tức khí gì đó, Dũng đã làm hai câu tiếp theo.
Dị bản thứ hai là của bác Nguyễn Trọng Tạo. Dạo đó, Hội Văn nghệ Thái Bình mời Hội Văn nghệ Thừa Thiên Huế ra chơi. Có một em tên là Oanh hay Yến đẹp nức nở và cuồn cuộn nhuệ khí như sống Đà, sông Hồng chứ không yên ả như sông Hương quê em. Người cao, chân dài, ngực nở (nghĩa là thừa tiêu chuẩn cấp bằng lái xe của bác Nguyễn Quốc Triệu mà xấp xỉ cái cân đo đong đếm của Bác Dương Kỳ Anh) lại thơm lừng nóng bỏng… Thôi, chả tả nữa kẻo… thiên hạ thèm! Bác Tạo ra cùng đợt này. Và hai câu: “Kỳ này…” là của Thi sĩ Nguyễn Trọng Tạo.
Chẳng biết thực hư thế nào, xin kể lại những điều mình nghe thấy.
Khi lên Hà Nội, có lần nghe tôi kể chuyện về “tác phẩm văn học bất hủ” này, nhà văn Nguyễn Uyển khi ấy là Trưởng ban công tác Hội nhà báo Việt Nam và nhà báo Nguyễn Đoàn (TBT báo Bưu điện VN) thêm vào hai câu cuối: “Mấy tay giám khảo ất ơ – Lại đem bỏ tuốt cả thơ ra ngoài”. Thế có tệ không cơ chứ. Chỉ xét mỗi… cái ấy.
Xin chép lại cả bài của “tổ hợp văn chương” đọc cho vui nhé:
Vợ tôi dở dại dở khôn
Ngày dăm bảy bận dí L… vào THƠ
Tôi thì ra ngẩn vào ngơ
Ngày dăm bảy lượt dí THƠ vào L…
Kỳ này trao giải Quý Đôn
Đề nghị xét cả cho L… và THƠ
Mấy tay giám khảo ất ơ
Lại đem bỏ tuốt cả THƠ ra ngoài – (không xét).
Bài thơ này, nhiều người về sau cứ tưởng của tôi tất cả. Nhưng thực tình, tôi chỉ là kẻ làm câu đầu tiên, và có ¼ sản phẩm. Xin học tinh thần tự phê nghiêm túc của báo Lao động mà “Nói lại cho rõ”.
Đoạn kết
Bài thơ từ đó lan truyền, nhiều người bạn khi giới thiệu tôi với nguopwì lạ thường gắn liền tên người với tên tác phẩm. Kiểu: Đây là Bùi Hoàng Tám “Vợ tôi nửa dại…”. Điều ngạc nhiên là cách giới thiệu này rất hiệu quả chứng tỏ bài thơ đã được “toàn dân” biết. Sau này, Nhà thơ Nguyễn Huy Thiệp trong bài Trò chuyện với hoa Thủy tiên” có trích dẫn: “Giai thoại có một nhà thơ nói về thơ trong tình cảnh sau đây (tôi đã đưa chuyện này vào trong tiểu thuyết của tôi vì nó quá hay) khá tiêu biểu cho thực tế đó: Vợ tôi nửa tỉnh nửa mơ – Hôm qua nó bảo dí thơ vào L… – Vợ tôi nửa dại nửa khôn – Hôm nay nó bảo dí L… vào thơ, tôi cũng không phủ nhận cảm tình của nhân dân đối với thơ nhưng quả thực trên thực tế, cái danh nhà thơ là một thứ nhìn chung chung, chỉ là nhưng nhít, hữu danh vô thực, chẳng ai muốn dây vào nó, . Nhà thơ đồng nghĩa với sự chập cheng, hâm hấp, quá khích, vớ vẩn, thậm chí còn lưu manh nữa” (nguyên văn).
Rất may cho tôi là bài này của bác Nguyễn Huy Thiệp in sau khi tôi đã vào Hội Nhà văn rồi. Nếu không thì chắc đứt vì có một ông trong Hội đồng nói thẳng rằng “nếu thằng Thiệp nó tung ra trước thì chú mày… mạt kiếp”. Giời ạ, may thế.
@Tôn Văn,
Mong talawas cho post bài viết này để quần hào relax trước khi trước khi mỗi người một nẻo miệt mài đi tìm “Tôi từ đâu thế”.
Vợ tôi dở dại dở khôn
Bùi Hoàng Tám
Khoảng năm 1990, khi đó báo Văn Nghệ tổ chức cuộc thi thơ rất hoành tráng. Nhà thơ tật nguyền Đỗ Trọng Khơi được giải nhì với chùm Ánh trăng. Do không đi nhận giải được, báo Văn nghệ tổ chức về tận nhà trao giải. Đoàn gồm nhà văn Nguyễn Khắc Trường- Phó TBT, trưởng ban thơ Bế Kiến Quốc…
Hôm ấy, Hội Văn nghệ Thái Bình tiếp đoàn ở quán cạnh nhà tôi. Dạo đó, tôi còn bán thịt chó ở Thái Bình (nhân dân Thái Bình có tặng tôi 2 câu thơ: Thái Bình có chú Bùi Hoàng – Tám bán quán thịt… chó làm thơ hay. Giời ạ, tôi làm thơ ra cái… chó gì).
Nhòm qua khe cửa, thấy nhà thơ Bế Kiến Quốc đeo kính, ngồi quay lưng ra phía ngoài. Tôi bèn gấp mấy bài thơ, đưa cho cô con gái khi đó mới 9 – 10 tuổi bảo: Con đem sang đưa cho cái bác đeo kính kia nhé. Nhìn qua khe cửa, tôi mong ông giở ra lướt qua cho một cái. Nhưng không. Ông thản nhiên cuộn cuộn nhét vào cái túi như túi dết rồi tiếp tục câu chuyện. Thế là toi rồi. Tôi tự nhủ.
Cũng cần nói thêm ngày ấy được in thơ trên báo Văn Nghệ là niềm mơ ước không chỉ của loại văn sĩ tép riu như tôi. Nếu tôi nhớ không nhầm thì dạo đó, lũ văn sĩ ở Thái Bình mới chỉ có khoảng 5 -6 người (nói như quê tôi là chưa đầy một cỗ) có thơ in trên Văn nghệ. Tôi nhớ có lần chúng tôi đang ba hoa thơ phú, một nhà thơ đàn anh ngồi lặng lẽ nghe, rồi phán nhẹ một câu: Năm một nghìn chín trăm mấy mấy, mình có bài in trên Văn Nghệ”. Thế là chao ôi, cả bọn ngồii im như thóc giống. Vì vậy chuyện được in trên Văn nghệ như một chứng chỉ “bảo kê” cho tầm văn chương “vượt qua phà Tân Đệ”. Do đó, tuy thất vọng nãp nề nhưng tôi không buồn và cũng mau quên “niềm vinh quang” ảo tưởng đó đi.
Mấy tuần sau, tôi ra bưu điện mua báo Văn Nghệ. Lại nói thêm rằng Văn Nghệ thời Nguyên Ngọc là niềm chờ đợi mỗi chiều thứ sáu. Người ta mong ngóng, người ta chờ đợi như chờ cửa hàng thực phẩm bán cá mè ranh cắt ô số 6, đợi như đợi kết quả số đề. Cầm tờ Văn Nghệ trên tay, đọc lướt qua trang nhất, phần giới thiệu nội dung. Giời ạ, gì thế này. Tôi xoa mặt, dụi mắt. Thơ Bùi Hoàng Tám… Dụi hai ba lần cho tỉnh hẳn, tôi tự trấn an: Chắc thằng cha nào đó cùng tên chứ mình thì làm gì có của!? Giở trang trong. Giời đất ơi, thơ mình. Đúng thơ của mình. Tự dưng thấy chân tay rủn rủn, mồ hôi lấm tấm lưng, tóc gáy hơi giật giật.
Tôi không biết lão ÔBAMA với lão JONMĂCKÊN khi trúng cử tổng thống Mỹ mừng đếm mức nào nhưng cứ theo tôi, khó có thể hơn tôi khi đó. Thế là từ nay trong các cuộc nhậu tôi sẽ im lặng. Đợi đến lúc cao trào nhất, tôi mới gại giọng bảo rằng: Năm một nghìn chín trăm mấy mấy, mình có bài in trên Văn Nghệ… Cứ nghĩ đến mấy lão bạn thơ hàng tỉnh mặt nghệt ra như ngỗng ỉa, mồm câm như thóc giống thì còn gì sung sướng cho bằng nữa. Hình như khi đó, để trấn tĩnh mình, tôi lẩm bẩm hát “Tổ quốc ơi, ta yêu người mãi mãi” Hay “Chưa có bao giờ đẹp như hôm nay”… Đại loại thế.
Sẵn có 10.000 ngàn trong túi, tôi mua tất cả 5 tờ Văn nghệ. Rồi lặng lẽ leo lên gác xép để nhấm nháp niềm hạnh phúc. Tôi như chú gà, đẻ được quả trứng muốn vỗ cánh chạy toáng ra đường mà hét lên cục ta cục tác. Nhưng do không là gà nên đành cục tác thầm vậy. Đêm đó tôi trằn trọc, thỉnh thoảng lại sờ tay xuống gối xem thật hay mơ. Bây giờ kể lại chuyện này, có thể có người bảo ‘Lại bốc phét” nhưng đó là cảm gác rất thật. Không vui sao được khi từ ngày mai, trong những cuộc nhậu, khi mọi người đang “khủng bố thơ ca”, tôi sẽ lặng im, rất lặng im, chờ cho mọi người lắng giọng mới thủ thỉ rằng: Năm …. cứ nghĩ đến đó đã sung sướng phát rồ, phát dại lên rồi. Thế là từ mai, tôi sẽ đổi thành phần, nâng giai cấp. Tôi sẽ như bố tôi ngày cải cách ruộng đất được từ địa chủ biến thành trung nông. Còn với tôi, sẽ là một cuộc cách mạng số phận từ thằng bán thịt chó tỉnh lẻ trở thành nhà thơ có tác phẩm vượt bến phà Tân Đệ.
Nhìn sang bên cạnh, thấy mụ vợ cứ thản nhiên ngủ mà bực cả mình. Người đâu mà vô duyên thế, cái ngày trọng đại như thế này mà y ngủ được thì rõ là loại vợ gì không biết. Đã thế lại còn ngáy, tiếng ngáy du dương, bổng trầm như có vần, có điệu mới tức nữa. Rồi chợt nhớ, chưa báo cho hắn biết thì hắn làm sao mà chẳng ngủ, chẳng ngáy. Đợi đấy sáng mai, ta sẽ trịnh trọng tuyên bố để cho mụ biết tay. Từ mai, ta se tha hồ uống rượu rồi nếu vợ cằn nhằn, ta sẽ bảo làm thi sĩ mà không có bầu rượu tùi thơ thì là loại thi sĩ hạng bét. Và từ mai, ta cũng quyết không rửa bát, quét nhà nữa. Một nhà thơ lớn không thể phải rửa bát, quét nhà. Đó là chân lý.
Sáng hôm sau, chờ cho mụ vợ chuẩn bị hòm hòm hàng họ, tôi mới thẽ thọt:
– Anh có bài đăng báo Văn nghệ…
– Cái gì…?
– Anh có bài đăng báo Văn nghệ…
– Bài gì? Mụ vợ cao giọng hỏi, kèm theo cái nhìn sắc như dao hoạn lợn.
– Bài… THƠ!
– Dí L… vào, Dí L… vào. Thơ với chả thẩn. Đi làm hàng cho tôi bán hàng.
(còn tiếp)
“KM: Tôi cũng chưa biết mặt mũi TĐTĐ ra sao. Nhưng nếu có thì đó là chuyện không những rất nhỏ mà là vặt vãnh mà thôi.”
>> KM phải có bản thảo NĐT gửi, và bản đã xuất bản trên Talawas để so sánh, đúng không? Còn nếu KM không muốn so sánh thì thôi tôi không hỏi tiếp.
“KM: Tôi không bận tâm bị kiểm duyệt vì cái nhà tôi xây, bài vở tôi viết mà đụng nhẹ một cái là sập thì có nó đáng gì.”
>> OK, thì đó là quan niệm của Khải Minh. Tôi không tranh luận nó đúng hay sai, nhưng cũng xin chia sẻ quan niệm của tôi.
Để tôi kể KM nghe 1 câu chuyện về 1 vị tướng quân đội miền Bắc hồi chiến tranh VN tôi mới đọc đâu đó trên mạng thế này.
Sau trận đánh, cấp dưới báo cáo với ổng là “thiệt hại phe ta không đáng kể”, ổng mới gọi chú lính đó lên hỏi “không đáng kể là bao nhiêu”, chú lính bảo “chết 1 người”, ổng mới nạt cho một cái xanh máu mặt “1 người chết mà anh bảo là không đáng kể à???”
Quan niệm về chữ của tôi cũng na ná như vậy á. Một chữ tôi cũng đắn đo lắm.
“KM: Hơn nữa càng bị kiểm duyệt tôi nghĩ, tôi thấy hào hứng thì ít mà thấy quí vị hào hứng thì nhiều.”
>> Cái này thì Khải Minh nghĩ sai rồi, tôi chả thấy hào hứng tí nào cả.
Trân trọng.
Tiếp nè (2/2)
“KM: Lại NT Hiệt. Qua cách trích dẫn một vài người ông ta nêu ra, tôi thấy thay vì hiểu các bước gian nan rõ ràng từng bước, từ biên tập rồi mới đến kiểm duyệt sau đó là cách lừa kiểm duyệt, sau cùng là sự khôn khéo hay liều mạng của nxb Lao Động thì ông ta lại vừa khen việc in sách như truyện trinh thám, lại vừa ấm ức sao đó đi hạch sách tại sao lại phải chịu chấp nhận kiểm duyệt. Tôi thấy NTHiệt đừng thắc mắc chuyện kiểm duyệt nhỏ nhoi này nữa mà hãy dành thì giờ để phê bình bài vở trong TĐTĐ đi. Bảo đảm sẽ hào hứng và có lợi cho văn học hơn.”
>> Cái này để NTH trả lời nhen. Phần tôi chỉ đã nhỏ nhẹ đề nghị NĐT trả lời các câu hỏi của NTH thôi, không bàn thêm.
“KM: Thiêng liêng quá P ơi. Tác phẩm ở dạng nguyên vẹn là sao?, là nó đã chết ngoéo nghoẻo ngoeo rồi còn gì nữa.”
>> Rất đơn giản, là không bị sửa chữa ngoài ý muốn của tác giả. Sao lại chết nghẻo ạ?
“KM: Tác phẩm nào muốn sống cũng cần được lay động hay sửa đổi như cây cối đổi lá thay hoa vậy.”
>> Nhờ Khải Minh cho một ví dụ tác phẩm nào lay động và bị sửa đổi để sống? Mình nên nói cụ thể cho dễ, tổng quát hóa quá thì biết đường mô mà rờ.
“Nếu chỉ nói về mặt tốt thì phê bình, phê phán, hay kiểm duyệt đã từng đồng nghĩa đấy thôi.”
>> Phê bình phê phán một tác phẩm đâu có nghĩa là thay đổi những con chữ trong tác phẩm đó ngoài ý muốn của tác giả? Lại cần thêm ví dụ về sự đồng nghĩa của “phê bình, phê phán và kiểm duyệt” ở đây Khải Minh ạ.
“Nói nhiều không bằng thực hành, P và NT Hiệt mỗi người hãythử làm một bài thơ chính trị đi, làm làm sao mà nó phải bị kiểm duyệt, mà kiểm duyệt nó phải là chuyện lớn kia. Đề nghị NĐTùng hãy đợi hai bài thơ kia trình làng rồi hãy trả lời cho khỏi trúng gió.”
>> Úi trời, để mần chi? Chưa hiểu vì sao tui phải làm thơ chánh trị? Và nếu có làm thơ chánh trị thì mắc mớ gì tui phải chui đầu vào NXB Lao Động để bị kiểm duyệt? Chưa hiểu Khải Minh ơi.
“KM: “Giấy vụn” nghe có vẻ ăn vạ hoặc đùa cợt, “Hội Nhà Văn” thì liên tưởng đến “Đao To Búa Lớn”, “Lao Động” thì không lãng mạn xíu nào… P mở nhà xuất bản đi và nói cách thách thức kiểm duyệt xem có bở hai tai vì đi đổ rác.”
>> Nếu KM muốn tìm hiểu thêm về NXB Giấy Vụn và cách thức kiểm duyệt của họ, xin liên hệ trực tiếp. Còn tôi không có ý định mở NXB.
“Giữa rừng sách hôm nay, độc giả chỉ tìm đến nhà xuất bản uy tín (biên tập ngon lành) để tìm tác phẩm hay chứ không còn cảnh như P nói “Một tác phẩm hay thì độc giả sẽ tự tìm đến nó” (nghĩa là nghe người khác nói nó hay rồi mình mới tìm đến nó).”
>> Cái này thì tôi đồng ý với Khải Minh rằng NXB cũng đóng vai trò quan trọng, nhưng không phải là duy nhất. Thế thì mình nên nghĩ thử xem NXB Lao Động có uy tín và chất lượng hơn NXB Giấy Vụn không nhé?
Với tôi, nếu tôi có cái thú cầm sách đọc, thì nếu NXB Giấy Vụn in quyển TĐTĐ thì tôi sẽ tìm ngay một cuốn để đọc. Còn nếu do NXB Lao Động in thì không, vì tôi biết [ơn trời, nhờ Nguyễn Trọng Tạo thổ lộ] nó đã bị kiểm duyệt đi mấy dòng đụng chạm tới chính quyền VN, thế thì tôi thà đọc trên Talawas còn hơn.
Còn Khải Minh thì sao? Khải Minh sẽ đọc bản trên Talawas hay bản NXB Lao Động? Tất nhiên là nếu Khải Minh chỉ được chọn 1 thôi nhen.
“KM: KM. Tại sao lại cứ phải là CHẤP NHẬN kiểm duyệt hả P. Đọc lại chính bài của NTHiệt đi, nhất là phần ghi chú với Nguyễn Trọng Tạo đó. Không chừng lại có cảnh P cõng NTHiệt (gậy ông đập lưng ông) làm thơ chính trị cho bà con coi.”
>> Xin nói để Khải Minh rõ tôi không hề chê bai việc các nhà văn trong nước đã cố hết sức để xuất bản được tập sách. Thậm chí tôi còn có phần nể phục họ vì họ đã nỗ lực như vậy.
Tôi cũng không hề chê bai các nhà thơ hải ngoại cũng như Nguyễn Đức Tùng chấp nhận in một quyển sách bị kiểm duyệt. Như đã nói, tôi muốn nghe những lý do từ họ. Biết đâu họ đồng ý kiểm duyệt những cái “râu ria chánh trị” để làm đẹp nghệ thuật thi ca?
Hiện tại tôi chỉ không tán thành với quan điểm mà tôi gọi là chấp nhận kiểm duyệt. Thế thôi. Và tôi sẵn sàng nghe, tranh luận, tại sao quan điểm chấp nhận kiểm duyệt lại được họ chọn.
Xin trả lời Khải Minh (1/2):
1. Tôi không nói về các dịch vụ in ấn băng đĩa phim ảnh etc. Tôi nói về những NXB tương tự NXB Giấy Vụn. Ở điểm này Khải Minh có vẻ như đang tổng quát hóa vấn đề. Thôi thì để ngắn gọn tôi nói cụ thể thế này nhé:
Giả sử TĐTĐ được [chấp nhận] xuất bản bởi NXB Giấy Vụn thì nó đã không bị “đành phải cắt bỏ” một số đoạn đụng tới chính quyền VN hiện tại.
Khải Minh chắc cũng đồng ý với tôi. Còn Khải Minh muốn hỏi Lý Đợi và Bùi Chát kiểm duyệt thế nào thì cứ gửi bản thảo cho họ là tốt nhất, bởi vì tôi không biết. Tôi chỉ biết cụ thể trong trường hợp này thôi.
2. Tôi cũng chỉ biết Phan Nhiên Hạo có in bài thơ Ngày Mũ Ấm trên báo gì đó ở Hải Phòng. Bài thơ đó chả có đụng chạm gì tới chính quyền để mà bị kiểm duyệt. Nếu Khải Minh có ví dụ nào cụ thể hơn thì hãy nói tiếp về việc này.
3. “Thách thức kiểm duyệt” nghĩa là không chấp nhận tồn tại trong sự ràng buộc của kiểm duyệt. Một lần nữa xin lặp lại chúng ta đang nói tới việc kiểm duyệt chính trị trong nước. Do đó sự tồn tại của một tờ báo mạng như Talawas phục vụ độc giả trong nước là một sự thách thức kiểm duyệt. Nếu Talawas không thách thức, không “tạo ra 2 phe” [chữ của Khải Minh], thì ai firewall Talwas thế? 🙂
4. Khải Minh để ý giùm tôi chỉ nói “Talawas”, “NXB Giấy Vụn” thách thức kiểm duyệt, và “Nguyễn Đức Tùng và các nhà thơ liên quan” chấp nhận kiểm duyệt. Tôi không có nói tập TĐTĐ thách thức/chấp nhận kiểm duyệt.
Và tôi cũng không gán và soi mói cho TĐTĐ có chất chính trị. Tự nó có, một ví dụ cụ thể là đoạn bị cắt của Nguyễn Đăng Thường. Vì vậy tôi xin không nhận chức năng “cai văn nghệ” của Khải Minh.
5. Xin Khải Minh vui lòng bỏ qua phần ví von với Nguyễn Minh Triết để tôi khỏi giải thích lại dài dòng vì phần đó không quan trọng để hiểu những trao đổi tiếp theo.
6. Tôi chỉ muốn biết Nguyễn Đăng Thường có đồng ý với bản thảo bị kiểm duyệt do Nguyễn Đức Tùng đề nghị hay không. Và tôi đã biết. Còn lý do của ổng thì tôi nghe vậy, biết vậy, cái đã. Tôi chưa có bình luận gì về lý do của NĐT, của KM, của Nguyễn Đức Tùng (nếu tôi có cơ hội nghe).
7. Như đã nói, tôi chưa hề áp đặt quyển sách TĐTĐ có tính chất chính trị gì cả. Một sự thật mà ai cũng thấy là nó có những đoạn liên quan tới chính trị, cụ thể hơn là đụng chạm tới chính quyền VN, và vì vậy khi xuất bản trong nước nó đã bị cắt bỏ. Tôi nói vậy đủ rõ chưa để Khải Minh chấm dứt khẳng định tôi khăng khăng áp đặt?
8. “Còn theo km, đây có phải một quyển sách về chính trị đâu mà làm bài luận. Hơn nữa logic mà nói, lọc sạch râu ria chính trị ra khỏi sách có khi lại tốt cho nội dung tác phẩm hơn.”
>> Xin nói thật tôi thấy đây là phần đáng đọc nhất trong phản hồi của Khải Minh.
a. Tôi hoàn toàn đồng ý với Khải Minh, nếu thực sự việc “lọc sạch râu ria chính trị”, do Nguyễn Đức Tùng và các nhà thơ liên quan biên tập, kiểm duyệt, để làm cho nội dung tác phẩm tốt hơn.
b. Còn nếu những “râu ria chính trị” bị “đành phải cắt bỏ” [chữ của Nguyễn Trọng Tạo] vì chỉ lý do nếu nó tồn tại thì không thể được xuất bản, thì tôi không đồng ý.
Ví dụ a) cũng giống như phải lặt rau để được ăn rau tươi, rau sạch, còn ví dụ b) cũng như chỉ được trồng toàn cúc vạn thọ để đẹp lòng ông bà vậy.
Tất nhiên có đôi khi [ôi có đôi khi] thì a) và b) lại trùng hợp với nhau 🙂 Nhưng đó có phải là trường hợp của quyển TĐTĐ không? Câu trả lời chỉ có thể do Nguyễn Đức Tùng và các nhà thơ liên quan trả lời thôi.
Tôi chỉ mới trả lời 1 phản hồi của Khải Minh, hẹn kỳ sau trả lời tiếp.
Tôi cũng hi vọng qua trả lời này Khải Minh sẽ thấy được ít nhất tôi không làm cái vai trò “cai văn nghệ”, “khăng khăng áp đặt”, Khải Minh nhé.
@ bác Tôn Văn:
Dạ, xin thưa với bác như thế này:
Đối với tôi, thơ là thứ cao quí, nên tôi phải bảo vệ nó với bất cứ giá nào. Khi vợ tôi „nửa tỉnh nửa mơ”, hay „nửa dại nửa khôn”, tức là lúc bả muốn „dí” đó bác, thì tôi đều noi gương anh Phan Đình Giót, tôi lấy thân mình thay „thơ” lấp „lỗ châu… ngọc” ạ!
Vậy nên, tôi xin mạn phép „nối” tiếp vần thơ của bác như thế này:
Rằng trong 2 cái „dí vào”,
Cái nào là trọng, cái nào là khinh?
Thưa rằng: cái trọng: „thơ mình”
Cái kia cũng trọng, không khinh: „vợ người”
Còn câu hỏi thứ hai: „Nguyễn Huy Thiệp nhận xét về (nhà) thơ như thế thì đem dí vào đâu có… làm rầu đó không?”, thì tôi xin thưa với bác như thế này: Rầu hay không, cũng còn tùy thuộc vào hoàn cảnh ở đó như thế nào ạ! Và nhiều trường hợp, nó có thể gây „nguy hiểm chết người” kia đấy, bác ạ. Không nói đâu xa, như bác cũng thấy, cái trường hợp của nhà thơ Nguyễn Đức Tùng chẳng hạn, khi ông đem thơ „dí” tại Phnompenh, đã xảy ra:
„Một điều gì đó chạy xuyên qua
Mắt tôi
Trên võng mạc
Nó đảo ngược
Rồi xuyên qua óc tôi
Làm óc tôi vọt ra.”
Còn khi nhà thơ đem „dí” ở Hà Nội, thì „Thơ đến từ đâu, còn lâu mới biết, nhưng thơ chui ra từ sự kiểm duyệt thì chắc chắn sẽ lòi ruột.”(Nguyễn Quốc Chánh). Thơ „dí” vào một phát, là „lòi ruột”, „vọt óc”! Kinh, những người „liễu yếu đào tơ” chắc không chịu nổi, bác nhỉ?!
Ngẫm ra, cái „nghiệp thơ”, nó mang đầy „tai họa” bác ạ!
Trả lời P 2/2 (TĐTĐ)
P: Và để bày tỏ thiện ý tôi [Nguyễn Đức Tùng] cũng sẵn sàng trả lời những câu hỏi “tu từ” (có thật là tu từ không?) của Nguyễn Tôn Hiệt. Trả lời những câu hỏi đó chỉ làm rõ vấn đề thêm chứ không có tác hại gì cả.
KM: Lại NT Hiệt. Qua cách trích dẫn một vài người ông ta nêu ra, tôi thấy thay vì hiểu các bước gian nan rõ ràng từng bước, từ biên tập rồi mới đến kiểm duyệt sau đó là cách lừa kiểm duyệt, sau cùng là sự khôn khéo hay liều mạng của nxb Lao Động thì ông ta lại vừa khen việc in sách như truyện trinh thám, lại vừa ấm ức sao đó đi hạch sách tại sao lại phải chịu chấp nhận kiểm duyệt. Tôi thấy NTHiệt đừng thắc mắc chuyện kiểm duyệt nhỏ nhoi này nữa mà hãy dành thì giờ để phê bình bài vở trong TĐTĐ đi. Bảo đảm sẽ hào hứng và có lợi cho văn học hơn.
P: 5. Tôi không nghĩ chấp nhận kiểm duyệt chính trị là chuyện nhỏ. Đặc biệt là trong thời đại mà tác phẩm có thể đến [và nên được đến] tay người đọc qua nhiều phương thức truyền thông khác nhau mà vẫn có thể ở tình trạng nguyên vẹn, không bị [nhấn mạnh chữ “bị”] kiểm duyệt.
KM: Thiêng liêng quá P ơi. Tác phẩm ở dạng nguyên vẹn là sao?, là nó đã chết ngoéo nghoẻo ngoeo rồi còn gì nữa. Tác phẩm nào muốn sống cũng cần được lay động hay sửa đổi như cây cối đổi lá thay hoa vậy. Nếu chỉ nói về mặt tốt thì Phê bình, phê phán, hay kiểm duyệt đã từng đồng nghĩa đấy thôi. Nói nhiều không bằng thực hành, P và NT Hiệt mỗi người hãythử làm một bài thơ chính trị đi, làm làm sao mà nó phải bị kiểm duyệt ,mà kiểm duyệt nó phải là chuyện lớn kia. Đề nghị NĐTùng hãy đợi hai bài thơ kia trình làng rồi hãy trả lời cho khỏi trúng gió.
P: Do đó nếu tôi có tác phẩm chính trị muốn xuất bản tôi sẽ tìm NXB Giấy Vụn, những trang văn học mạng, blog, vốn được nhiều người đọc, chứ không phải NXB Hội Nhà Văn hay NXB Lao Động. Một tác phẩm hay thì độc giả sẽ tự tìm đến nó.
KM: “Giấy vụn” nghe có vẻ ăn vạ hoặc đùa cợt, “Hội Nhà Văn” thì liên tưởng đến “Đao To Búa Lớn”, “Lao Động” thì không lãng mạn xíu nào… P mở nhà xuất bản đi và nói cách thách thức kiểm duyệt xem có bở hai tai vì đi đổ rác Giữa rừng sách hôm nay, độc giả chỉ tìm đến nhà xuất bản uy tín (biên tập ngon lành) để tìm tác phẩm hay chứ không còn cảnh như P nói “Một tác phẩm hay thì độc giả sẽ tự tìm đến nó” (nghĩa là nghe người khác nói nó hay rồi mình mới tìm đến nó).
P. 6. Tôi tin vào thiện ý của Nguyễn Đức Tùng, vì vậy tôi cũng rất mong anh trình bày những lý do khiến anh chấp nhận kiểm duyệt mà có thể tôi chưa hiểu hết.
KM. Tại sao lại cứ phải là CHẤP NHẬN kiểm duyệt hả P. Đọc lại chính bài của NTHiệt đi, nhất là phần ghi chú với Nguyễn Trọng Tạo đó. Không chừng lại có cảnh P cõng NTHiệt (gậy ông đập lưng ông) làm thơ chính trị cho bà con coi.
Chào vui.
Km
Trả lời P. 1/2 (TĐTĐ)
P. 1. Đối với tôi, “thách thức kiểm duyệt” là hành động tự thành lập NXB và in sách của một số nhà thơ trong nước hiện nay, điển hình là Lý Đợi, Bùi Chát, là hành động sử dụng blog để tự do lên tiếng, không chịu bất kỳ sự kiểm duyệt chính trị nào cả.
KM: Cái này thì tôi không dám tin. Có biết bao dịch thâu nhạc, dịch vụ quay phim, dịch vụ ngâm thơ, dịch vụ in ấn mở ra làm ăn và nhất là làm ăn với người Việt nước ngoài về. Tôi còn nghe cả Phan Nhiên Hạo cũng đã về nước in thơ, đúng không! Mà nếu có thể tự mở nhà xuất bản để phản đối kiểm duyệt thì quí vị ngoài này đang đóng kịch rất dở. Cứ nói thẳng ra là tại sao anh không đưa cho chúng tôi in mà lại đưa cho người khác. Thế rồi tức, thế rồi ghen, thế rồi đủ trò hạch sách. Còn nếu mở nxb mà chủ trương thách thức kiểm duyệt thì P ơi, chỉ mắc tội với nhân loại tàn phá rừng xanh để xài giấy bừa bãi in sách ba xu vớ vẩn là hoang tưởng điên khùng thôi. Không biết Bùi Chát và Lý Đợi có kiểm duyệt sách trước khi nhận in không? Nếu có thì kiểm duyệt ra sao, nếu không thì km hô hào gửi thơ, gửi truyện từ vớ vẩn đến phản động về để in có bảo đảm được in không?
P: Việc bản gốc trên talawas khác biệt với bản in sách, nếu có thách thức, thì là talawas thách thức, chứ quyển TĐTĐ vừa được in ra chẳng thách thức ai hết. Nếu chỉ nói về khía cạnh “bị kiểm duyệt”, sự tốt đẹp duy nhất mà quyển sách này đem lại là việc nó minh chứng cho một sự kiểm duyệt chính trị trong nước.
KM: Tôi không hiểu rõ ý câu này. talawas có tạo ra hai phe đâu mà thách thức. Thật ra như anh nói TĐTĐ chẳng thách thức ai hết, cũng chẳng có vấn đề chấp nhận sự kiểm duyệt vì nó chủ đích về nghệ thuật, bởi vậy tôi mới nói kiểm duyệt ở đây là chuyện nhỏ. Còn quí vị cứ khăng khăng vừa gán vừa soi mói nó cho có chất chính trị thì quí vị có khác gì hoặc còn tệ hơn các cai văn nghệ cộng sản.
P: Còn nếu Khải Minh nghĩ việc xuất bản nó giống như chơi đòn “hi sinh”, chịu đau đớn thân xác [vì bị cắt xẻo] để cho mọi người thấy nếu ở một chỗ khác [talawas] thì nó sẽ lành lặn ra sao, thì tôi thấy cũng giống như ý kiến của ai đó nói rằng chủ tịch Nguyễn Minh Triết đang “tự diễn biến” vậy.
KM: Thật sự tôi không hiểu ý của P chỗ này. Xin P nói rõ hơn một xíu nữa.
P: 2. Qua trao đổi với nhà thơ Nguyễn Đăng Thường tôi cũng đã công nhận Nguyễn Đức Tùng làm việc nghiêm túc. Những câu hỏi về kiểm duyệt, tôi nghĩ nó là những câu hỏi mời gọi một sự tranh luận về có nên hay không nên “chấp nhận kiểm duyệt”, về những ích lợi và tác hại của nó.
KM: Tôi thấy cách trả lời của NĐThường không chịu chơi mấy vì còn chống chế kiểu em chã… em chã muốn làm rầu nồi canh. Nếu anh dựa theo NĐThường để công nhận NĐTùng thì tôi cũng có thể nghĩ NĐTùng cũng chẳng muốn thấy ai vì cả nể mà phải õng ẽo em chả muốn làm rầu nồi canh. Đã là biết mình là con sâu tự do thì tự bò đi, đã không bò thì đừng chống chế, giờ làm rầu không phải một nồi canh mà cả một mâm cơm.
P: Vì Khải Minh trả lời nó chỉ là “chuyện nhỏ”, tôi xin hỏi trực tiếp Khải Minh: Bài phỏng vấn của Khải Minh có bị kiểm duyệt về chính trị không?
KM: Tôi cũng chưa biết mặt mũi TĐTĐ ra sao. Nhưng nếu có thì đó là chuyện không những rất nhỏ mà là vặt vãnh mà thôi. Tôi không bận tâm bị kiểm duyệt vì cái nhà tôi xây, bài vở tôi viết mà đụng nhẹ một cái là sập thì có nó đáng gì. Hơn nữa càng bị kiểm duyệt tôi nghĩ, tôi thấy hào hứng thì ít mà thấy quí vị hào hứng thì nhiều.
P: 3. Khi tôi nói đó không phải là trách nhiệm [trả lời] của riêng mỗi Nguyễn Đức Tùng, thì tôi có ý nói với Nguyễn Tôn Hiệt là sự mời gọi tranh luận này không chỉ giới hạn ở một mình ảnh.
KM: Tranh luận cái gì ở đây? chính trị hay nội dung (về thơ) của quyển sách. Như đã trả lời P phía trên. Nếu thơ cứ phải có chính trị thì tui làm sao hay bằng Tố Hữu. Mà nếu quí vị cứ khăng khăng áp đặt cho quyển sách hoặc thơ ở TĐTĐ là chính trị là chính thì xin lỗi P, Trần Tung, Nguyễn Trãi, Nguyễn công Trứ, Nguyễn Du, Tản Đà, Vợ Bác Hồ cũng phải văng tục chứ không hiền như km này đâu.
P: Hơn nữa, chuyện Khải Minh sợ giùm Nguyễn Đức Tùng về sự “giao động” của các nhà thơ liên quan thì tôi nghĩ việc trao đổi thông tin qua lại đều có giấy trắng mực đen, bút sa gà chết cả, Khải Minh ạ.
KM: Không sao đâu P. vinh, nhục, được, mất chúng ta cũng nếm nhiều rồi, có thêm bớt xíu nữa cũng không sao. Hơn nữa chúng ta mới chỉ xoay xoay quanh vấn đề mà. KM cũng đang đợi tâm bão đến để luyện thêm chút nội lực về nghệ thuật thơ ____ chính trị cho mình.
P: 4. Nếu tôi là Nguyễn Đức Tùng thì tôi sẽ trả lời bằng một bài luận, trình bày rõ ràng những lý do, những thiện ý khiến anh chấp nhận kiểm duyệt để xuất bản quyển sách trong nước.
KM: Việc này đế NĐTùng quyết định. Còn theo km, đây có phải một quyển sách về chính trị đâu mà làm bài luận. Hơn nữa logic mà nói, lọc sạch râu ria chính trị ra khỏi sách có khi lại tốt cho nội dung tác phẩm hơn.
(xin đọc tiếp phần 2)
@Khải Minh:
1. Đối với tôi, “thách thức kiểm duyệt” là hành động tự thành lập NXB và in sách của một số nhà thơ trong nước hiện nay, điển hình là Lý Đợi, Bùi Chát, là hành động sử dụng blog để tự do lên tiếng, không chịu bất kỳ sự kiểm duyệt chính trị nào cả.
Việc bản gốc trên talawas khác biệt với bản in sách, nếu có thách thức, thì là talawas thách thức, chứ quyển TĐTĐ vừa được in ra chẳng thách thức ai hết. Nếu chỉ nói về khía cạnh “bị kiểm duyệt”, sự tốt đẹp duy nhất mà quyển sách này đem lại là việc nó minh chứng cho một sự kiểm duyệt chính trị trong nước.
Còn nếu Khải Minh nghĩ việc xuất bản nó giống như chơi đòn “hi sinh”, chịu đau đớn thân xác [vì bị cắt xẻo] để cho mọi người thấy nếu ở một chỗ khác [talawas] thì nó sẽ lành lặn ra sao, thì tôi thấy cũng giống như ý kiến của ai đó nói rằng chủ tịch Nguyễn Minh Triết đang “tự diễn biến” vậy.
2. Qua trao đổi với nhà thơ Nguyễn Đăng Thường tôi cũng đã công nhận Nguyễn Đức Tùng làm việc nghiêm túc. Những câu hỏi về kiểm duyệt, tôi nghĩ nó là những câu hỏi mời gọi một sự tranh luận về có nên hay không nên “chấp nhận kiểm duyệt”, về những ích lợi và tác hại của nó.
Vì Khải Minh trả lời nó chỉ là “chuyện nhỏ”, tôi xin hỏi trực tiếp Khải Minh: Bài phỏng vấn của Khải Minh có bị kiểm duyệt về chính trị không?
3. Khi tôi nói đó không phải là trách nhiệm [trả lời] của riêng mỗi Nguyễn Đức Tùng, thì tôi có ý nói với Nguyễn Tôn Hiệt là sự mời gọi tranh luận này không chỉ giới hạn ở một mình ảnh.
Hơn nữa, chuyện Khải Minh sợ giùm Nguyễn Đức Tùng về sự “giao động” của các nhà thơ liên quan thì tôi nghĩ việc trao đổi thông tin qua lại đều có giấy trắng mực đen, bút sa gà chết cả, Khải Minh ạ.
4. Nếu tôi là Nguyễn Đức Tùng thì tôi sẽ trả lời bằng một bài luận, trình bày rõ ràng những lý do, những thiện ý khiến anh chấp nhận kiểm duyệt để xuất bản quyển sách trong nước.
Và để bày tỏ thiện ý tôi [Nguyễn Đức Tùng] cũng sẵn sàng trả lời những câu hỏi “tu từ” (có thật là tu từ không?) của Nguyễn Tôn Hiệt. Trả lời những câu hỏi đó chỉ làm rõ vấn đề thêm chứ không có tác hại gì cả.
5. Tôi không nghĩ chấp nhận kiểm duyệt chính trị là chuyện nhỏ. Đặc biệt là trong thời đại mà tác phẩm có thể đến [và nên được đến] tay người đọc qua nhiều phương thức truyền thông khác nhau mà vẫn có thể ở tình trạng nguyên vẹn, không bị [nhấn mạnh chữ “bị”] kiểm duyệt.
Do đó nếu tôi có tác phẩm chính trị muốn xuất bản tôi sẽ tìm NXB Giấy Vụn, những trang văn học mạng, blog, vốn được nhiều người đọc, chứ không phải NXB Hội Nhà Văn hay NXB Lao Động. Một tác phẩm hay thì độc giả sẽ tự tìm đến nó.
6. Tôi tin vào thiện ý của Nguyễn Đức Tùng, vì vậy tôi cũng rất mong anh trình bày những lý do khiến anh chấp nhận kiểm duyệt mà có thể tôi chưa hiểu hết.
Biết đâu lúc đó tôi sẽ thay đổi ý kiến và đồng ý với anh.
Vào cõi huyền thi
Nhờ ông Nguyễn Đình Đăng, tôi đi tìm “Huyền thi…” bắt gặp đôi điều thú vị, xin trích dẫn vài câu liên hệ.
Danh
Trăng qua cửa sổ trăng vuông
Gió dẹt mình xuống để luồn mái tranh
Con người muốn lọt vào danh
Thì mình phải tự ép thành cái tên
Vô đề 6
Muốn đừng để đời chửi ta
Thì đừng có bắt người ta khen mình
(thơ Nguyễn Bảo Sinh)
Thưa P,
Vấn đề mà mọi người đang XOAY QUANH (chứ không trực diện) ở đây thực ra tôi cũng hơi có ý đùa vui một chút vì thấy nhiều dị ứng quá xàm xàm. Thật không biết có đúng chỗ không.
Đầu tiên cái P gọi là “chấp nhận kiểm duyệt” thì tôi gọi là “thách thức kiểm duyệt” hay là một ý nào đó tương tự như đối diện, trực diện (cho oai thôi vì tôi dựa hơi vào bản gốc nằm chình ình trên Talawas). Việc bản gốc trên Talawas như nói với người kiểm duyệt là: Nè cắt xén sửa chỗ nào cũng không giấu được ai đâu đó. Việc này tôi đã nói trong phản hồi đầu tiên, anh có thể kiểm lại.
Nhân đây tôi cũng nhận thấy đa số quí vị chỉ sợ bị thế này thế kia, lộ tâm lý khiếp nhược và hèn chứ chưa dám so sánh, so tài hay thách thức mặc dù có cơ hội như thế này. Nếu quí vị thích đấu đá thì kiểu đấu này của quí vị là thua là cái chắc nên tôi mới gợi ý hỏi NTHiệt cho nhận xét về các phản hồi may ra còn gỡ gạc điều gì đó cho đỡ quê.
Thứ hai: Việc biên tập với anh NDTùng rất cẩn thận, từ hỏi ý kiến đến đưa bản đề nghị… đều rất bài bản. Nếu anh muốn nghe phần trả lời của tôi thì tôi chỉ đã trả lời khi nhận được bản thảo là “Mọi chuyện nhân gian (này) đối với chúng ta đều là chuyện nhỏ”. Nghe kiêu ngạo lắm chứ. Tại sao mọi người cứ kinh thường chúng tôi mà đặt ra những câu hỏi chẳng đáng hỏi như hỏi một chú bé đang chạy nhảy là em đã biết đi chưa?. Tôi gọi hiện tượng này là dí mũi vào chỗ không đáng. (Xin lỗi ông NTHiệt, thành ngữ với chữ mũi trong tiếng Mỹ hay tiếng Pháp tôi nghĩ không sốc như ông cảm nhận, nếu có thì xin hiểu là tôi bất lịch sự cũng được)
Thứ ba: Việc anh nêu “bố bảo NĐTùng cũng không biết trả lời sao cho đẹp” thì tôi đã vừa nói vừa đùa với Phong Vệ rồi. Trả lời cũng bị chết, không trả lời cũng bị treo. Treo đây là do câu của P nói là câu hỏi của NTHiệt cũng nhắm cả vào những người góp mặt trong TĐTĐ. Vậy thì NĐTùng nếu trả lời thì vừa phải trả lời cho riêng ổng lại vừa liều mạng trả lời cho mọi người. Mà mọi người kia trong lúc vui vẻ thì không sao nhưng đến lúc giao động như bây giờ thì biết còn ai tin tưởng được mà nói dùm. Cho nên tôi nói “bố bảo NĐTùng cũng không biết trả lời sao cho đẹp” là vậy.
Nhân đây tôi đề nghị NĐTùng chỉ trả lời bằng một bài thơ kiểu thế thái nhân tình thôi là ổn và đúng đề tài về thơ nhất. P có đồng ý không?
Thứ tư: Ừ thì anh đang “mím môi cười và chúm chím nhe răng”. Cám ơn sự hài hước của P. Cái đùa này cũng biểu lộ cái nhìn của P về sự việc này là rất nhỏ phải không?
Tui mà là Cộng Sản thứ thiệt thì tôi sẽ in lại sách của HN-T không thèm sửa đổi một chữ để nông dân Việt Nam đọc cho biết trình độ của dân Hải Ngoại so với lúa mạ như thế nào.
Khải Minh
Khai Minh viết:
“Mới đây ông P lại dằn mặt lam le dữ tợn hơn nữa. Ông bảo câu hỏi của NT Hiệt hướng vào tất cả những kẻ nào dính dáng với NĐTùng đấy. Chúa ạ, bố bảo NDTùng cũng không biết trả lời ra sao cho đẹp.”
Tôi đã viết rõ sự phê phán “chấp nhận kiểm duyệt” không thể chỉ hướng vào mỗi Nguyễn Đức Tùng, vì để xuất bản được quyển sách đã cần có sự đồng thuận của các nhà thơ liên quan.
Về phần Nguyễn Đức Tùng, anh hoàn toàn có thể công bố lý do anh quyết định xuất bản tập sách đó. Những nhà thơ khác cũng thế (như Nguyễn Đăng Thường đã làm). Tôi gọi đó là đối thoại, một cách minh bạch.
1. Xin Khai Minh cho tôi biết vì sao phản hồi trước của tôi làm cho “bố bảo NĐTùng cũng không biết trả lời sao cho đẹp” thế?
2. Với lại bằng cách nào mà Khai Minh biết tôi đang “dằn mặt lăm le dữ tợn hơn nữa”? Biết đâu tôi lại chẳng đang “mím môi cười và chúm chím nhe răng”? 😀
Nhân quý vị Tôn Văn, Trương Đức và Phùng Tường Vân nhắc đến Nguyễn Bảo Sinh, tôi xin trích dưới đây vài đoạn huyền thi chính hiệu … “033 tức Tháp Ruà” – như trong lời rao bán dầu cao con hổ – của nhà văn hoá dân gian kiêm đại thi sĩ này.
Đã vào tới chốn thanh lâu
Chim khôn phải biết ngẩng đầu tiến lên.
Đã cam phận gái làm tiền
Không sướng cũng phải biết rên hừ hừ.
Hoàng đế khi đã ngồi tù
Cai ngục chỉ gọi là đồ phạm nhân.
Đã vào tới động mại dâm
Ông lão cũng được gọi nhầm bằng anh.
Chỉ có ở chốn lầu xanh
Ta mới được gọi chính danh con người,
Vua chúa hay lão chín mươi
Làm tình được gọi chính lời là: Anh.
——————-
Nguồn:
Nguyễn Bảo Sinh, Huyền Thi: Đạo phồn thực V, Hà Nội, 2008.