Nguyễn Tôn Hiệt – “Thơ đến từ đâu”, và một số câu hỏi dành cho anh Nguyễn Đức Tùng
04/12/2009 | 11:00 sáng | 79 Comments
Category: Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Thơ đến từ đâu
Nhiều độc giả chắn hẳn đã đọc loạt bài phỏng vấn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas do nhà thơ Nguyễn Đức Tùng thực hiện từ tháng 6/2006 đến tháng 1/2008. Bây giờ thì loạt bài đó vừa được nhà xuất bản Lao Động in thành sách ở Việt Nam và đã ra mắt vào ngày 1/12/2009.
Ngay ở đầu lá “Thư cảm ơn và thư mời tham dự buổi ra mắt cuốn sách Thơ đến từ đâu”, anh Nguyễn Đức Tùng đã kính gởi “Các nhà thơ có mặt trong Thơ đến từ đâu”. Nhưng ở phần dưới của lá thư ấy, anh Nguyễn Đức Tùng lại viết: “Một số bài đã không thể đưa vào sách lần này vì nhiều lý do khác nhau. Một số danh xưng đã được viết tắt. Một số câu và đoạn đành phải cắt bỏ. Tôi đã suy nghĩ rất nhiều về vấn đề này và cuối cùng đã đặt lòng tin của cá nhân tôi vào những nhà biên tập đầy tài năng và trách nhiệm.”
Căn cứ theo đoạn văn này, ta có thể hiểu rằng các nhà thơ có mặt trong cuốn sách THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU chắc chắn không phải là 100% các nhà thơ đã có mặt trong loạt bài THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas. Đồng thời, ta cũng có thể hiểu rằng “những nhà biên tập đầy tài năng và trách nhiệm” của nhà xuất bản Lao Động đã ứng dụng “tài năng” và “trách nhiệm” của họ để làm cái việc mà người ta thường gọi là kiểm duyệt.
Mấy ngày qua, tôi có trao đổi với một số nhà thơ đã từng có mặt trong loạt bài THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas, thì thấy họ thắc mắc rằng cho đến nay họ vẫn không biết họ còn có mặt trong cuốn sách THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU hay không, và nếu họ còn có mặt, thì những câu trả lời phỏng vấn của họ đã bị cắt bỏ hay sửa đổi như thế nào. Thậm chí, có người lấy làm tiếc rằng đã lỡ tham gia vào loạt bài THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas, nên bây giờ phải băn khoăn…
Những thắc mắc và băn khoăn này là phản ứng rất hợp lý của họ, vì bất cứ một sự sửa đổi hay cắt bỏ câu chữ nào ngoài ý muốn của họ, hay ngược lại ý muốn của họ, thì cũng đều có thể khiến cho ý tưởng của họ và thậm chí tư cách đạo đức của họ bị hiểu lầm. Chẳng hạn, một câu nói mang tính phê phán thẳng thắn, trung thực của một nhà thơ dũng cảm bị những người biên tập cuốn sách cắt ra khỏi một đoạn văn, để làm vừa lòng chính qiuyền, thì những gì còn lại trong đoạn văn đó có thể bị hiểu thành những lời nói vô thưởng vô phạt của một nhà thơ hèn nhát. Nguy cơ này rất dễ xảy ra, và nếu nó xảy ra, thì nhà thơ không dễ gì mà cải chính với độc giả của cuốn sách, nhất là đối với những độc giả chưa từng đọc bản gốc trên talawas.
Trước đây, tôi cũng là một trong những nhà thơ được anh Nguyễn Đức Tùng mời tham gia vào loạt bài phỏng vấn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên Talawas. Ban đầu, tôi nhận lời mời, và nhận những câu hỏi của anh, vì thấy trong số người được anh phỏng vấn có những nhà thơ mà tôi rất kính phục về tư cách. Thế nhưng, sau vài ngày ngẫm nghĩ, tôi bỗng cảm thấy e ngại rằng nếu một ngày nào đó loạt bài này được anh mang về xuất bản thành sách tại Việt Nam, thì chữ nghĩa và ý tưởng của tôi, vốn thẳng thừng về chính trị, ắt là khó mà còn nguyên vẹn. Vì e ngại trước một nguy cơ như vậy, tôi đã dừng lại và không tham gia nữa.
Giờ đây, cái nguy cơ mà tôi e ngại ấy quả thực đã xảy ra cho một số nhà thơ trong loạt bài phỏng vấn ấy. Mức độ lệch lạc như thế nào thì chưa biết, vì các nhà thơ ấy chưa có sách trong tay để so sánh và nhận định.
Vì những lý do trên, xin anh Nguyễn Đức Tùng thẳng thắn công bố ở đây cho tất cả các nhà thơ liên hệ cũng như độc giả được biết:
– Những nhà thơ đã bị/được loại ra khỏi cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU là những ai?
– Một số bài đã không thể đưa vào sách “vì nhiều lý do khác nhau” là những bài nào, và những lý do đó là gì?
– Một số danh xưng của ai đã bị viết tắt?
– Một số câu và đoạn nào “đành phải” cắt bỏ?
Khi đã có thông tin đầy đủ về những điều này, các nhà thơ liên hệ cũng như độc giả sẽ có điều kiện để nhận định mức độ dị biệt giữa bản gốc trên talawas và bản được Nhà xuất bản Lao Động biên tập. Qua đó, mọi người có thể nhìn thấy động cơ và định hướng của việc “biên tập”, và đồng thời có thể đánh giá “tài năng” và “trách nhiệm” của những người biên tập mà anh Nguyễn Đức Tùng đã hoàn toàn tin cậy, giao phó và hết lòng ca ngợi.
Trong lá “Thư cảm ơn”, anh Nguyễn Đức Tùng đã khẳng định: “Trong bất cứ hoàn cảnh nào, các quyết định mà họ đưa ra là những quyết định tốt nhất có thể có được đối với cuốn sách, đối với văn học Việt Nam, trong tình hình hiện nay, với tinh thần trách nhiệm cao nhất mà tôi từng được biết.”
Như thế, theo nhận định của anh, các quyết định của ban biên tập ấy là những quyết định “tốt nhất có thể có được” đối với cuốn sách. Hơn thế nữa, đó cũng là những quyết định “tốt nhất có thể có được” đối với văn học Việt Nam, “trong tình hình hiện nay”.
Các nhà thơ liên hệ, cũng như độc giả (trong số đó có tôi), có thể tự hỏi rằng: Phải chăng việc loại bỏ một số nhà thơ và một số bài ra khỏi cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU, việc viết tắt danh xưng của một số người, và việc cắt bỏ một số câu và đoạn trong bản gốc, là những việc làm “tốt nhất có thể có được” đối với cuốn sách và, hơn nữa, đối với văn học Việt Nam “trong tình hình hiện nay”?
Tôi thiển nghĩ “trong tình hình hiện nay”, văn học Việt Nam, cũng như tất cả các lĩnh vực khác trong xã hội Việt Nam, cần một sự thay đổi triệt để. Để có thể thay đổi triệt để, cần có những nhận định và phê phán thẳng thắn và dũng cảm. Nếu ban biên tập của Nhà xuất bản Lao Động thật sự có “tinh thần trách nhiệm cao nhất” như anh Nguyễn Đức Tùng ca ngợi, thì họ phải hết sức bảo vệ cho tiếng nói của những nhà thơ thẳng thắn và dũng cảm. Ngược lại, nếu họ ra tay loại trừ những nhà thơ ấy và cắt bỏ những tiếng nói ấy, thì hiển nhiên là cái “tinh thần trách nhiệm cao nhất” của họ không phải là “tinh thần trách nhiệm cao nhất” đối với văn học Việt Nam, mà chỉ là cái “tinh thần trách nhiệm cao nhất” để làm vừa lòng nhà cầm quyền mà thôi.
Và nếu thế, anh Nguyễn Đức Tùng giải thích như thế nào khi anh đã nỗ lực bằng mọi giá để cuốn sách THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU được xuất bản tại Việt Nam? Có đáng để một tác giả hải ngoại nỗ lực đóng góp thêm vào Việt Nam một cuốn sách văn học phù hợp với đường lối của nhà cầm quyền? Và nếu thế thì anh thực sự đóng góp gì cho văn học Việt Nam?
Tất nhiên những câu hỏi này chỉ nẩy sinh từ một giả thuyết. Giả thuyết này đúng hay sai như thế nào thì phải chờ cho đến khi anh Nguyễn Đức Tùng thẳng thắn công bố đầy đủ những tên người bị loại trừ và tất cả những chi tiết bị sửa đổi và cắt bỏ, để mọi người có thể so sánh với bản gốc và thẩm định về “tài năng” và “trách nhiệm” của nhóm người biên tập và, tất nhiên, về quan điểm văn học và chính trị của chính anh.
Nếu THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU tiếp tục hiện hữu qua hai văn bản dị biệt, một cho độc giả ở nước ngoài, một cho độc giả ở trong nước, ai đọc bản nào thì hiểu theo bản ấy, mà anh Nguyễn Đức Tùng không có một lời giải thích thật rốt ráo để làm sáng tỏ vấn đề, thì chí ít đây là một sự thiếu ngay thẳng và không đẹp đẽ trong sinh hoạt văn học.
___________
Phụ lục
Hôm nay, tôi thấy trên blog của nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo có bài “Nhà thơ và Tự do”, trong đó có một đoạn mô tả vài diễn biến trong quá trình “biên tập” cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU, như sau:
“… khi đưa bản thảo đến Nxb Hội Nhà Văn, nó đã được biên tập cắt xén rất kỹ lưỡng, thậm chí 1 số tác giả bị loại bỏ vì cái tên của họ, nhưng vẫn bị cơ quan chủ quản là Hội Nhà Văn Việt Nam họp hội đồng thẩm định, và cuối cùng là công an bảo vệ văn hóa của Bộ Công an thẩm định lần chót. Rốt cuộc thì bài phỏng vấn dài dành cho 4 nhà thơ trong nước và hải ngoại (Du Tử Lê, Trần Mạnh Hảo, Nguyễn Trọng Tạo, Nguyễn Thụy Kha) trong 1 cuộc gặp mặt tại Sài Gòn vào tháng Tư năm 2007 bị loại bỏ khỏi tập bản thảo. Trong khi nhà văn Trung Trung Đỉnh (Giám đốc Nxb HNV) đang tiếp tục thương thuyết để giải cứu cho bài phỏng vấn đó, thì đùng một cái, Nxb Lao Động công bố ra mắt cuốn sách này. Thấy rất khó cho Nxb Hội Nhà Văn, nhóm những người bạn được tác giả ủy quyền đã “bí mật” trao bản thảo cuốn sách cho Nxb Lao Động, và chỉ trong một thời gian ngắn, cuốn sách đã được biên tập kỹ, và được cấp phép, được vào nhà in, đươc nộp lưu chiểu, và được phát hành đúng quy định của Luật xuất bản… mà bài phỏng vấn tại Sài Gòn vẫn có mặt trong cuốn sách.”
Sinh hoạt văn học Việt Nam “trong tình hình hiện nay” vui thật! Xuất bản sách mà nghe như truyện trinh thám!
3/11/2009
© 2009 Nguyễn Tôn Hiệt
© 2009 talawas blog
Bình luận
79 Comments (bài “Nguyễn Tôn Hiệt – “Thơ đến từ đâu”, và một số câu hỏi dành cho anh Nguyễn Đức Tùng”)
1 2 3 … 6 Trang sau »
Hoàn toàn đồng ý với Công tử Bạc Liêu:
http://www.talawas.org/?p=14545#comment-8912
Tôi cũng xin cá trong cuốn sách này những lời phê phán chung chung thì có thể còn, nhưng tất cả những lời phê phán cương trực, quyết liệt, đụng đến Hồ Chí Minh, Tố Hữu, Đảng và những “lãnh tụ” CSVN đều đã bị cắt sạch sẽ. Nguyễn Đức Tùng với Nguyễn Trọng Tạo thú thật là cuốn sách bị cắt xén nhiều chỗ nhưng Khanh Phuong (là ai vậy?) thì lại cứ làm ra vẻ cuốn sách còn nguyên vẹn như bản trên talawas! Một khi ai đã có cuốn sách trong tay thì sẽ thấy sự thật nhãn tiền mà. Sao Khanh Phuong lại liều mạng vậy?
Không đồng ý với kiểu nói chung chung của bacle:
http://www.talawas.org/?p=14545&cpage=1#comment-8916
Người được phỏng vấn thì có thể sơ suất, nhưng người phỏng vấn thì đã có cả một năm giao lưu quan hệ với ban biên tập, biết rõ từng chữ bị cắt bỏ, thì không thể cho là thiếu sót. Người phỏng vấn phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về việc này, không thể đổ trách nhiệm cho ban biên tập. Vì người phỏng vấn, tức là Nguyễn Đức Tùng, là người có quyền quyết định tối hậu là in hay không in.
Một bên thì nói tôi giúp cho anh phổ biến thơ của anh trong nước, không cảm ơn thì thôi vậy mà còn than phiền. Bên kia thì nói, anh cắt xén lời tôi mà không xin phép, bậy quá, v.v….
Đây rõ ràng là một kinh nghiệm về sự thiếu trao đổi. Đáng lý ra người phỏng vấn và người được phỏng vấn cần phải thống nhất trước: 1) Bài phỏng vấn có thể cắt xén sao cũng được để có thể thích hợp in trong nước, hay 2) Bài phỏng vấn không được cắt xén gì cả, phải giữ nguyên văn, nếu không làm được như vậy thì đừng dùng.
Người được phỏng vấn không nêu vấn đề này trước, và người phỏng vấn sau này cắt xén bài phỏng vấn mà không xin phép người kia trước. Cả hai đều thiếu sót.
Xin trao đổi với các ý kiến của Một Người Làm Thơ.
http://www.talawas.org/?p=14545&cpage=1#comment-8913
Một Người Làm Thơ viết: “Thân gởi Nguyễn Đức Tùng, Tôi có đọc bài của Nguyễn Tôn Hiệt và các comment. Chắc còn nhiều bài về cuốn sách. Có một vấn đề sai lầm mà nhiều văn nghệ sỹ hải ngoại mắc phải: là đánh đồng một số anh em văn nghệ trong nước với thể chế toàn trị.”
– Viết như vậy là cố tình xuyên tạc sự thật và cố tình bôi nhọ sinh hoạt văn học hải ngoại. Từ trước đến nay, những trang web và báo chí văn học ở hải ngoại đều đăng bài của anh em văn nghệ trong nước. Không ai lại ngu xuẩn đi đánh đồng anh em văn nghệ trong nước với thể chế toàn trị. Ở hải ngoại mọi người đều biết rõ anh em văn nghệ sĩ trong nước là nạn nhân của thể chế đó (ngoại trừ một số cực kỳ ít ỏi thì là tay sai cho thể chế đó mà thôi).
Một Người Làm Thơ viết tiếp: “Tôi cũng đã bị oan mấy lần, lấy thơ của anh em hải ngoại đăng báo trong nước. Nhưng sau đó nhận được phản hồi như kiểu tôi làm nhiệm vụ thực hiện Quyết định 36 của Chính phủ “nối khúc ruột ngàn dặm”, he he… Hơn nữa, họ không hiểu cơ chế làm việc cũng như sự quản lý chặt chẽ nhưng cũng lỏng lẻo của việc xuất bản ở đây. Thế mới có chuyện khá nhiều cuốn sách in ra rồi lại phải phát lệnh thu hồi.”
– Lấy thơ của anh em hải ngoại đăng báo trong nước là điều bình thường, nên làm, nhưng nếu đăng thơ chung vào những chủ đề ca ngợi Bác, Đảng, hay đăng kèm với những bài lải nhải chủ trương đểu giả “khúc ruột ngàn dặm” thì không thể chấp nhận được.
– Nếu không in được đường đường chính chính thì thôi chứ tại sao anh em hải ngoại lại phải ráng luồn lách qua “sự quản lý chặt chẽ nhưng cũng lỏng lẻo của việc xuất bản” trong nước để in sách, để rồi “khá nhiều cuốn sách in ra rồi lại phải phát lệnh thu hồi”? Không in được vài ba trăm cuốn thì cứ gửi lên web lại còn có nhiều độc giả hơn.
Một Người Làm Thơ nhắn nhủ với Nguyễn Đức Tùng: “Chúng ta làm văn chương như truyền bá đạo.”
– Bá đạo? Té ra là vậy. Đúng phóc.
Thân gởi Nguyễn Đức Tùng,
Tôi có đọc bài của Nguyễn Tôn Hiệt và các comment. Chắc còn nhiều bài về cuốn sách.
Có một vấn đề sai lầm mà nhiều văn nghệ sỹ hải ngoại mắc phải: là đánh đồng một số anh em văn nghệ trong nước với thể chế toàn trị. Tôi cũng đã bị oan mấy lần, lấy thơ của anh em hải ngoại đăng báo trong nước. Nhưng sau đó nhận được phản hồi như kiểu tôi làm nhiệm vụ thực hiện Quyết định 36 của Chính phủ “nối khúc ruột ngàn dặm”, he he… Hơn nữa, họ không hiểu cơ chế làm việc cũng như sự quản lý chặt chẽ nhưng cũng lỏng lẻo của việc xuất bản ở đây. Thế mới có chuyện khá nhiều cuốn sách in ra rồi lại phải phát lệnh thu hồi.
Chúng ta làm văn chương như truyền bá đạo. Chúa Je-su vác thánh giá lên đỉnh núi Calavario, trên đường có mấy con ruồi con nhặng vo ve quang Người. Cứ “vô tư đi” NĐT ạ. Nhưng kiểu gì cũng “thủ thỉ” nói cho họ đủ hiểu.
Cá 1 ăn 100!
Trong bài giới thiệu cuốn “Thơ đến từ đâu” đăng trên Văn Nghệ Sông Cửu Long, bạn Khánh Phương mà tôi đoán là Khanh Phuong trên diễn đàn này:
http://www.talawas.org/?p=14545&cpage=1#comment-8871
http://www.talawas.org/?p=14545&cpage=1#comment-8874
viết như sau:
“Cuốn sách Thơ đến từ đâu của nhà thơ, nhà phê bình văn học Nguyễn Đức Tùng bao gồm 21 bài phỏng vấn dành cho 21 nhà thơ có phong cách và thành tựu thơ độc đáo hoặc khác lạ, ở trong nước cũng như trong cộng đồng người Việt ở hải ngoại, thực hiện từ năm 2003 cho tới nay, gần nhất là ngay tháng 11 năm 2009; và bài ghi lại cuộc trò chuyện đầy bất ngờ, lý thú khi một số đại diện của các nhà thơ ấy, cùng tác giả cuốn sách, không hẹn mà nên, được ngồi bên nhau trong ngày nắng đẹp Sài gòn tháng tư năm 2007.”
Tôi vào trang talawas đếm lại thì thấy danh sách đầy đủ như sau:
1. Nguyễn Viện
2. Inrasara
3. Thận Nhiên
4. Đỗ Kh.
5. Nguyễn Đăng Thường
6. Đỗ Quyên
7. Nguyễn Thế Hoàng Linh
8. Nguyễn Thị Hoàng Bách
9. Thanh Thảo
10. Lý Đợi
11. Ngô Tự Lập
12. Lê Vĩnh Tài
13. Nguyễn Trọng Tạo
14. Trần Hữu Dũng
15. Nam Dao
16. Khải Minh
17. Trần Nghi Hoàng
18. Gộp: Thanh Thảo, Nguyễn Thuỵ Kha, Trần Mạnh Hảo, Du Tử Lê, Nguyễn Trọng Tạo
19. Dương Tường
20. Lê Đạt
21. Luân Hoán
22. Hoàng Cầm
Bài phỏng vấn gần nhất thực hiện tháng 11/2009 mà bạn Khánh Phương nhắc đến chắc là bài với Hoàng Vũ Thuật vốn không có trong loạt bài trên talawas. Như vậy là tổng cộng 23. Nếu cuốn sách gồm 21 bài thì tôi cá 1 ăn 100 là không phải hai thi sĩ hải ngoại bị rớt, mà đó sẽ là NGUYỄN VIỆN và LÝ ĐỢI!
Trong khi chờ thông tin từ phía… công an văn hóa, có bác nào dám cá với tôi không?
Khanh Phuong đã hỏi lại ông Nguyễn Tôn Hiệt 3 câu như sau:
“1. “Để vừa lòng chính quyền cộng sản”, theo anh cần phải cụ thể hóa bằng những tiêu chí gì?
2. Nhà xuất bản Lao động ở Việt nam đã bằng vào phương pháp gì để bóp méo, cắt cúp ý kiến trung thực của các nhà thơ cho phù hợp với tiêu chí “vừa lòng chính quyền cộng sản”?
3. Cụ thể, ý kiến trung thực của các nhà thơ đã bị bóp méo ra sao?”
Tôi nghĩ 3 câu này phải để cho các nhà biên tập của NXB Lao Động hoặc ông Nguyễn Đức Tùng trả lời, vì chính ông Nguyễn Đức Tùng xác nhận có loại bỏ một số tác giả, có cắt xén. Vậy thì tại sao lại loại bỏ? Tại sao lại cắt xén khi nó đã được in công khai trên Talawas?
Các nhà biên tập của NXB Lao Động cần phải chứng tỏ mình đã “trách nhiệm” và “tài năng” như thế nào theo lời khen của ông Nguyễn Đức Tùng. “Trách nhiệm” và “tài năng” với tư cách là người gác cửa cho Đảng hay cho văn học?
“Ngán thay cái mũi vô duyên”
Rốt cuộc việc làm của ông Nguyễn Đức Tùng đúng như đánh giá từ đầu “mượn tên người quảng cáo cửa hàng ta”.
Sáng tác phải đi đúng lề. Ông Nguyễn Đức Tùng mang sách giao cho nhà xuất bản Lao Động in, việc kiểm duyệt cắt xén là đương nhiên, thế mà ông Nguyễn Đức Tùng còn nâng bi: “Tôi đã suy nghĩ rất nhiều về vấn đề này và cuối cùng đã đặt lòng tin của cá nhân tôi vào những nhà biên tập đầy tài năng và trách nhiệm.”
Một bài văn, một bài phỏng vấn, một câu thơ… chỉ cần thêm, bớt hoặc thay một chữ nó sẽ như thế nào? Cũng không lạ gì một số tác giả đã sáng suốt từ chối sự mời mọc của người biên soạn. Chắc ông Nguyễn Đức Tùng muốn mau nổi tiếng nên đã hấp tấp, nếu như thực lòng quan tâm đến nền văn học Việt Nam đương đại, thì cứ làm việc sưu khảo biên soạn của mình, chỉ in ấn xuất bản vào thời điểm thuận tiện.
Tôi đã theo dõi tất cả các bài, ý kiến phản hồi trên trang Talawas, mong chi được đọc trả lời của ông Nguyễn Đức Tùng.
Thơ đến từ Talawas
Đọc bài “Thơ Đến Từ Đâu” chúng ta hiểu thêm nhiều điều trong việc edit bài vở và xuất bản tại VN. Đọc các phản hồi, chúng ta biết thêm nhiều tâm trạng của nhau.
1. Công việc cắt xén (edit) lúc nào cũng gian nan vất vả cho người xuất bản. So sánh với nghề kim hoàn thì họ phải có trình độ và kinh nghiệm để cắt tỉa hay gọt dũa những khối vàng, thỏi đá từ dạng quặng thô thành hình dạng nào đó hòng có thể để trưng bày hay để bán được. Trong sáng tác, mấy ai vừa lòng với tác phẩm của mình? Được người khác đem tâm sức góp ý là diễm phúc rồi.
Việc edit này lại nhiêu khê và nguy hiểm bội phần cho người ở dưới áp lực chính trị, văn hóa, tôn giáo hay bất cứ từ đâu đó dù tốt hay xấu cũng vậy. Trưng bày được, bán được là chuyện nhỏ, được phép trưng bày hay được phép bán mới là chuyện rắc rối vô duyên.
Cho nên văn bản (dù ở trời trăng, Nga, Mỹ, Pháp, Phi hay ở VN) luôn luôn có sự khác biệt giữa tác phẩm xuẩt bản và tác phẩm sáng tác. Người đọc cũng biết rõ sự khác biệt này nên ai muốn tìm hiểu thêm về tác phẩm thì họ mò về bản sáng tác. Đơn giản thế thôi.
Riêng chuyện sách “Thơ Đến Từ Đâu” thì đã có talawas giữ edit bản đầu. Điều này, thứ nhất là làm cho người edit để xuất bản lại phải chịu thêm một áp lực trên đe dưới búa khác. Hãy động não để hiểu tiếp và hãy thấy đây là một sự kiện đáng để ý cho ai muốn sửa đổi nhân gian.
2. Trở lại bài Thơ đến từ đâu: vĩ thanh – Trung Trung Đỉnh hỏi chuyện Nguyễn Đức Tùng, tôi thấy có vài chỗ khúc mắc và thèm được đọc những phản hồi:
a.
Nguyễn Đức Tùng: … Không hiểu sao người Việt mình thường ngại nhau lắm anh ạ.
b.
Trung Trung Đỉnh: …Có câu hỏi xoáy vào quan niệm sáng tác, lại cũng có những câu hỏi chỉ đề cập đến các vấn đề xã hội, đặc biệt là người hỏi có sự mong ước các nhà thơ trong nước phát biểu quan điểm của mình về cuộc chiến tranh vừa qua. Đây thực sự là vấn đề “nóng” ở hải ngoại?
c.
Nguyễn Đức Tùng: … Hình như có người rất sợ nói về sự khác nhau,…
“Công an Bảo Vệ Văn Hoá”
Ngoài bộ 4T, ngoài một ông Tổng Biên Tập cho 700 tờ báo, ngoài một Hội Nhà Văn mà sự điều hành như một Nha, Sở… có ăn lương, lại còn có thêm một thứ Công An Văn Hoá có tiếng nói sau cùng trên số phận của tất cả những gì có dính dáng tới văn hóa thì mới thấy rằng cái bóng trùm phủ của công an trên số phận dân tộc ta là vô cùng rộng lớn, dầy đặc, ghê gớm và những ai hy vọng ở một ngày vui dân tộc hòa hợp, hoặc một niềm lạc quan lớn hơn là chế độ này đã sắp đến ngày rệu rã… là phải điều chỉnh lại cái nhìn của mình cho được tỉnh táo hơn. Nhớ hôm có dịp đi qua khoảng gần Yên Phụ, buổi chiều thấy trên đường phố có từng tốp sinh viên mặc một thứ đồng phục dạ tím khá đẹp qua lại, hỏi thì được biết ở khu vực đó có một trường Đại Học An Ninh gì đó do Bộ Công An quản lý, người cho tin còn nói thêm “muốn vô học Đại Học ấy thì phải có lý lịch “siêu tốt” đến 5 đời chứ không phải 3 dời đâu ông ạ”. Nghe nói ông GSTS Viện trưởng Viện Ngôn Ngữ, người đang nhiệt liệt cổ xúy việc ban hành một “đạo luật về ngôn ngữ” (sic), trong đó có dự trù một loại Công An nữa gọi là Công An ngôn ngữ, bởi vì luật nào mà không có những điều khoản chế tài những vi phạm, mà nói đến chế tài thì còn ai qua khỏi công an cưa chứ.
Nguyễn Tôn Hiệt thật ra hỏi Nguyễn Đức Tùng những câu rất dễ. Nguyễn Đức Tùng chỉ cần so sánh bản in trong nước với bản trên talawas trả lời là xong. Chuyện này trước sau gì cũng rõ, khi cuốn sách đến tay bạn đọc (tuy không phải nhanh chóng đến với người ở hải ngoại). Dù sao nếu Nguyễn Đức Tùng trả lời trên diễn đàn này vẫn hay hơn, vì người đọc sẽ có dịp hiểu thêm về vấn đề in sách các nhà văn hải ngoại trong nước. Đây là chuyện “có ích cho văn học Việt Nam” như ước nguyện của Nguyễn Đức Tùng.
Với bạn đọc Khanh Phuong, là người có cuốn sách trong tay, xin bạn vui lòng cho biết đoạn văn sau đây trong bài phỏng vấn nhà thơ Nguyễn Đăng Thường trên talawas hiện được in lại trong cuốn sách ở Việt Nam thế nào:
“Văn nghệ ta, phát xuất từ một nền văn hóa nhỏ, chậm tiến, nên chưa đuổi kịp người. Ðó là nếu chúng ta thực tình công nhận sự vĩ đại của văn nghệ Âu Mỹ và muốn đi theo con đường của họ, nên cảm thấy “bế tắc”. Nhưng chúng ta cũng có thể, như các lãnh tụ tối cao Hồi giáo, thậm chí các đồng chí Ðảng ta, mà cho rằng văn hóa văn nghệ Âu Mỹ là rác rưởi, là đồi trụy, thì chúng ta có thể vất cái “bế tắc” vào thùng rác và, ơ này anh em ơi, đường ta ta cứ đi trở lui về nguồn văn hóa bốn ngàn năm “áo gấm hài nhung cánh phượng bay”, trong thời kháng chiến đã từng bẩn mắt thối mũi ông Tố Hữu, nhưng ngày nay lại vui mắt bùi tay Ðảng ta (ngày hội văn hóa cổ truyền này, ngày hội thơ nhạc cổ truyền nọ) trong thời đại Hồ Chí Minh vĩ đại.”
Cảm ơn bạn.
Khanh Phuong (KP) đặt cho ông Nguyễn Tôn Hiệt (NTH) những câu hỏi khá là ngược đời. Nếu KP có sẵn đầy đủ các văn bản loạt bài Thơ đến từ đâu trên talawas, cũng như bản in của NXB Lao động, thì KP nên liệt kê ra giùm cho mọi người cùng được xem những chi tiết mà ông NTH thắc mắc và cần ông Nguyễn Đức Tùng (NĐT) trả lời.
Ai cũng thấy ông NTH viết bài này chính vì ông NTH không có bản in trong tay, mà lại nghe ông NĐT nói bản in có bị cắt gọt đục đẽo, rồi lại nghe ông Nguyễn Trọng Tạo nói có cả công an văn hóa ra tay hành hiệp nữa. Nếu không vì để làm vừa lòng chính quyền thì công an đâu cần phải đổ mồ hôi?
Riêng về cuốn Thơ Đến Từ Đâu (TĐTĐ), đây có lẽ chỉ là sự trùng hợp về thời điểm hay chăng? Cuốn TĐTĐ được ra mắt ngay sau những ngày Hội nghị Việt kiều hoành tráng. Theo báo Sông Hương tường thuật, trong ngày ra mắt cuốn sách, ông Lê Huy Hòa (LHH), giám đốc nhà xuất bản Lao động, đã đứng ra long trọng khai mạc buổi lễ.
http://tapchisonghuong.com.vn/index.php?main=newsdetail&pid=0&catid=69&ID=4259&shname=Gap-go-nhom-thuc-hien-cuon-sach-Tho-den-tu-dau
Bài báo viết:
“Tại buổi lễ, nhà văn Lê Huy Hòa phát biểu khai mạc nhấn mạnh những đóng góp của đội ngũ trí thức, nhà văn, nghệ sĩ Việt kiều sống xa đất nước nhưng luôn dành những tình cảm chân thực cũng như vốn tri thức quý giá của mình góp phần xây dựng quê hương, thúc đẩy chủ trương hòa hợp và khối đại đoàn kết dân tộc.”
“Cũng tại buổi lễ, lời cảm ơn của nhà thơ Nguyễn Đức Tùng đã được chuyển tới nhóm thực hiện cuốn sách, tất cả thi, văn hữu, cũng như bạn đọc gần xa.”
Trong lời cảm ơn, ông NĐT không quên cảm ơn ông LHH, nghĩa là ông NĐT đồng ý với những điểm “nhấn mạnh” của ông LHH. Vậy thì mọi chuyện đã rõ lắm rồi.
Phản ứng của độc giả Khanh Phuong khá là lạ. Khanh Phuong tỏ vẻ bực dọc về câu “để vừa lòng chính quyền cộng sản” nhưng trong bài của ông Nguyễn Tôn Hiệt lại không hề có chữ “cộng sản”. Ông ta chỉ dùng những câu như “để làm vừa lòng chính qiuyền” hay “để làm vừa lòng nhà cầm quyền”. Có lẽ độc giả Khanh Phuong cố tình sáng tác thêm chữ “cộng sản” để làm mọi người nghĩ ông Hiệt chỉ muốn chụp mũ “cộng sản” cho ông Nguyễn Đức Tùng?
Những điều độc giả Khanh Phuong thắc mắc thì nên dành cho ông Nguyễn Đức Tùng và nhà xuất bản trả lời. Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo đã nói rõ: “… khi đưa bản thảo đến Nxb Hội Nhà Văn, nó đã được biên tập cắt xén rất kỹ lưỡng, thậm chí 1 số tác giả bị loại bỏ vì cái tên của họ, nhưng vẫn bị cơ quan chủ quản là Hội Nhà Văn Việt Nam họp hội đồng thẩm định, và cuối cùng là công an bảo vệ văn hóa của Bộ Công an thẩm định lần chót.”
Đọc bao nhiêu đó thì cũng đủ hiểu chuyện gì đã xảy ra. Công an bảo vệ văn hóa nhúng tay vào là để bảo đảm cho chính quyền vừa lòng đấy. Nếu chính quyền không vừa lòng thì sách không được in, hay in xong thì bị thu hồi ngay. Chuyện này ai cũng biết cả rồi mà.
Ông Nguyễn Tôn Hiệt viết bài này chính vì ông Nguyễn Đức Tùng thú nhận “Một số bài đã không thể đưa vào sách lần này vì nhiều lý do khác nhau. Một số danh xưng đã được viết tắt. Một số câu và đoạn đành phải cắt bỏ…” Nhưng ông Nguyễn Đức Tùng không nói rõ chi tiết và lý do tại sao phải cắt bỏ câu chữ, bài, cả tên người.
Độc giả Khanh Phuong nên đọc kỹ lại bài của ông Nguyễn Tôn Hiệt. Tôi cho đây là những đoạn quan trọng:
“… Vì những lý do trên, xin anh Nguyễn Đức Tùng thẳng thắn công bố ở đây cho tất cả các nhà thơ liên hệ cũng như độc giả được biết:
– Những nhà thơ đã bị/được loại ra khỏi cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU là những ai?
– Một số bài đã không thể đưa vào sách “vì nhiều lý do khác nhau” là những bài nào, và những lý do đó là gì?
– Một số danh xưng của ai đã bị viết tắt?
– Một số câu và đoạn nào “đành phải” cắt bỏ?
Khi đã có thông tin đầy đủ về những điều này, các nhà thơ liên hệ cũng như độc giả sẽ có điều kiện để nhận định mức độ dị biệt giữa bản gốc trên talawas và bản được Nhà xuất bản Lao Động biên tập. Qua đó, mọi người có thể nhìn thấy động cơ và định hướng của việc “biên tập”, và đồng thời có thể đánh giá “tài năng” và “trách nhiệm” của những người biên tập mà anh Nguyễn Đức Tùng đã hoàn toàn tin cậy, giao phó và hết lòng ca ngợi.”
“Tất nhiên những câu hỏi này chỉ nẩy sinh từ một giả thuyết. Giả thuyết này đúng hay sai như thế nào thì phải chờ cho đến khi anh Nguyễn Đức Tùng thẳng thắn công bố đầy đủ những tên người bị loại trừ và tất cả những chi tiết bị sửa đổi và cắt bỏ, để mọi người có thể so sánh với bản gốc và thẩm định về “tài năng” và “trách nhiệm” của nhóm người biên tập và, tất nhiên, về quan điểm văn học và chính trị của chính anh.”
Cũng xin anh Nguyễn Tôn Hiệt giải đáp giùm cho tôi một số cứ liệu còn chưa rõ trong bài chất vấn của anh.
1. “Để vừa lòng chính quyền cộng sản”, theo anh cần phải cụ thể hóa bằng những tiêu chí gì?
2. Nhà xuất bản Lao động ở Việt nam đã bằng vào phương pháp gì để bóp méo, cắt cúp ý kiến trung thực của các nhà thơ cho phù hợp với tiêu chí “vừa lòng chính quyền cộng sản”?
3. Cụ thể, ý kiến trung thực của các nhà thơ đã bị bóp méo ra sao?
Xin thỉnh giáo.
Tôi là một độc giả vừa đọc bài chất vấn của anh Nguyễn Tôn Hiệt và cũng là một người đọc đầy đủ các văn bản loạt bài Thơ đến từ đâu trên talawas, cũng như bản in của NXB Lao động. Tôi chỉ xin hỏi anh Nguyễn Tôn Hiệt, rằng anh căn cứ vào đoạn văn nào, bài viết nào để khẳng định rằng những ý kiến trung thực của các nhà thơ đã bị nhà xuất bản ở VN cắt cúp, bóp méo cho vừa lòng chính quyền cộng sản? Xin anh cho dẫn chứng cụ thể. Vấn đề anh nêu ra rất đáng quan tâm, nhưng cách nêu chưa thuyết phục đối với một độc giả như tôi. Xin cám ơn.
“Ở trong còn lắm điều hay”
đến thế cưa đấy, nên xin có mấy câu diễn nghĩa vần vè sau đây:
Vui thay thơ đến từ đâu
Thì ra chính nó: cái cầu mua danh
Bạc tiền tốn phí đã đành
Chẳng sợ khinh rẻ bạn dành cho ta
Chẳng nghĩ gần, chẳng nhìn xa
Miễn ta có dịp ba hoa chích chòe
Màu mè có dịp khoe nghề
Ngoài tay lang ấy còn thi sĩ này!