Nguyễn Tôn Hiệt – “Thơ đến từ đâu”, và một số câu hỏi dành cho anh Nguyễn Đức Tùng
04/12/2009 | 11:00 sáng | 79 Comments
Category: Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Thơ đến từ đâu
Nhiều độc giả chắn hẳn đã đọc loạt bài phỏng vấn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas do nhà thơ Nguyễn Đức Tùng thực hiện từ tháng 6/2006 đến tháng 1/2008. Bây giờ thì loạt bài đó vừa được nhà xuất bản Lao Động in thành sách ở Việt Nam và đã ra mắt vào ngày 1/12/2009.
Ngay ở đầu lá “Thư cảm ơn và thư mời tham dự buổi ra mắt cuốn sách Thơ đến từ đâu”, anh Nguyễn Đức Tùng đã kính gởi “Các nhà thơ có mặt trong Thơ đến từ đâu”. Nhưng ở phần dưới của lá thư ấy, anh Nguyễn Đức Tùng lại viết: “Một số bài đã không thể đưa vào sách lần này vì nhiều lý do khác nhau. Một số danh xưng đã được viết tắt. Một số câu và đoạn đành phải cắt bỏ. Tôi đã suy nghĩ rất nhiều về vấn đề này và cuối cùng đã đặt lòng tin của cá nhân tôi vào những nhà biên tập đầy tài năng và trách nhiệm.”
Căn cứ theo đoạn văn này, ta có thể hiểu rằng các nhà thơ có mặt trong cuốn sách THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU chắc chắn không phải là 100% các nhà thơ đã có mặt trong loạt bài THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas. Đồng thời, ta cũng có thể hiểu rằng “những nhà biên tập đầy tài năng và trách nhiệm” của nhà xuất bản Lao Động đã ứng dụng “tài năng” và “trách nhiệm” của họ để làm cái việc mà người ta thường gọi là kiểm duyệt.
Mấy ngày qua, tôi có trao đổi với một số nhà thơ đã từng có mặt trong loạt bài THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas, thì thấy họ thắc mắc rằng cho đến nay họ vẫn không biết họ còn có mặt trong cuốn sách THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU hay không, và nếu họ còn có mặt, thì những câu trả lời phỏng vấn của họ đã bị cắt bỏ hay sửa đổi như thế nào. Thậm chí, có người lấy làm tiếc rằng đã lỡ tham gia vào loạt bài THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas, nên bây giờ phải băn khoăn…
Những thắc mắc và băn khoăn này là phản ứng rất hợp lý của họ, vì bất cứ một sự sửa đổi hay cắt bỏ câu chữ nào ngoài ý muốn của họ, hay ngược lại ý muốn của họ, thì cũng đều có thể khiến cho ý tưởng của họ và thậm chí tư cách đạo đức của họ bị hiểu lầm. Chẳng hạn, một câu nói mang tính phê phán thẳng thắn, trung thực của một nhà thơ dũng cảm bị những người biên tập cuốn sách cắt ra khỏi một đoạn văn, để làm vừa lòng chính qiuyền, thì những gì còn lại trong đoạn văn đó có thể bị hiểu thành những lời nói vô thưởng vô phạt của một nhà thơ hèn nhát. Nguy cơ này rất dễ xảy ra, và nếu nó xảy ra, thì nhà thơ không dễ gì mà cải chính với độc giả của cuốn sách, nhất là đối với những độc giả chưa từng đọc bản gốc trên talawas.
Trước đây, tôi cũng là một trong những nhà thơ được anh Nguyễn Đức Tùng mời tham gia vào loạt bài phỏng vấn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên Talawas. Ban đầu, tôi nhận lời mời, và nhận những câu hỏi của anh, vì thấy trong số người được anh phỏng vấn có những nhà thơ mà tôi rất kính phục về tư cách. Thế nhưng, sau vài ngày ngẫm nghĩ, tôi bỗng cảm thấy e ngại rằng nếu một ngày nào đó loạt bài này được anh mang về xuất bản thành sách tại Việt Nam, thì chữ nghĩa và ý tưởng của tôi, vốn thẳng thừng về chính trị, ắt là khó mà còn nguyên vẹn. Vì e ngại trước một nguy cơ như vậy, tôi đã dừng lại và không tham gia nữa.
Giờ đây, cái nguy cơ mà tôi e ngại ấy quả thực đã xảy ra cho một số nhà thơ trong loạt bài phỏng vấn ấy. Mức độ lệch lạc như thế nào thì chưa biết, vì các nhà thơ ấy chưa có sách trong tay để so sánh và nhận định.
Vì những lý do trên, xin anh Nguyễn Đức Tùng thẳng thắn công bố ở đây cho tất cả các nhà thơ liên hệ cũng như độc giả được biết:
– Những nhà thơ đã bị/được loại ra khỏi cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU là những ai?
– Một số bài đã không thể đưa vào sách “vì nhiều lý do khác nhau” là những bài nào, và những lý do đó là gì?
– Một số danh xưng của ai đã bị viết tắt?
– Một số câu và đoạn nào “đành phải” cắt bỏ?
Khi đã có thông tin đầy đủ về những điều này, các nhà thơ liên hệ cũng như độc giả sẽ có điều kiện để nhận định mức độ dị biệt giữa bản gốc trên talawas và bản được Nhà xuất bản Lao Động biên tập. Qua đó, mọi người có thể nhìn thấy động cơ và định hướng của việc “biên tập”, và đồng thời có thể đánh giá “tài năng” và “trách nhiệm” của những người biên tập mà anh Nguyễn Đức Tùng đã hoàn toàn tin cậy, giao phó và hết lòng ca ngợi.
Trong lá “Thư cảm ơn”, anh Nguyễn Đức Tùng đã khẳng định: “Trong bất cứ hoàn cảnh nào, các quyết định mà họ đưa ra là những quyết định tốt nhất có thể có được đối với cuốn sách, đối với văn học Việt Nam, trong tình hình hiện nay, với tinh thần trách nhiệm cao nhất mà tôi từng được biết.”
Như thế, theo nhận định của anh, các quyết định của ban biên tập ấy là những quyết định “tốt nhất có thể có được” đối với cuốn sách. Hơn thế nữa, đó cũng là những quyết định “tốt nhất có thể có được” đối với văn học Việt Nam, “trong tình hình hiện nay”.
Các nhà thơ liên hệ, cũng như độc giả (trong số đó có tôi), có thể tự hỏi rằng: Phải chăng việc loại bỏ một số nhà thơ và một số bài ra khỏi cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU, việc viết tắt danh xưng của một số người, và việc cắt bỏ một số câu và đoạn trong bản gốc, là những việc làm “tốt nhất có thể có được” đối với cuốn sách và, hơn nữa, đối với văn học Việt Nam “trong tình hình hiện nay”?
Tôi thiển nghĩ “trong tình hình hiện nay”, văn học Việt Nam, cũng như tất cả các lĩnh vực khác trong xã hội Việt Nam, cần một sự thay đổi triệt để. Để có thể thay đổi triệt để, cần có những nhận định và phê phán thẳng thắn và dũng cảm. Nếu ban biên tập của Nhà xuất bản Lao Động thật sự có “tinh thần trách nhiệm cao nhất” như anh Nguyễn Đức Tùng ca ngợi, thì họ phải hết sức bảo vệ cho tiếng nói của những nhà thơ thẳng thắn và dũng cảm. Ngược lại, nếu họ ra tay loại trừ những nhà thơ ấy và cắt bỏ những tiếng nói ấy, thì hiển nhiên là cái “tinh thần trách nhiệm cao nhất” của họ không phải là “tinh thần trách nhiệm cao nhất” đối với văn học Việt Nam, mà chỉ là cái “tinh thần trách nhiệm cao nhất” để làm vừa lòng nhà cầm quyền mà thôi.
Và nếu thế, anh Nguyễn Đức Tùng giải thích như thế nào khi anh đã nỗ lực bằng mọi giá để cuốn sách THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU được xuất bản tại Việt Nam? Có đáng để một tác giả hải ngoại nỗ lực đóng góp thêm vào Việt Nam một cuốn sách văn học phù hợp với đường lối của nhà cầm quyền? Và nếu thế thì anh thực sự đóng góp gì cho văn học Việt Nam?
Tất nhiên những câu hỏi này chỉ nẩy sinh từ một giả thuyết. Giả thuyết này đúng hay sai như thế nào thì phải chờ cho đến khi anh Nguyễn Đức Tùng thẳng thắn công bố đầy đủ những tên người bị loại trừ và tất cả những chi tiết bị sửa đổi và cắt bỏ, để mọi người có thể so sánh với bản gốc và thẩm định về “tài năng” và “trách nhiệm” của nhóm người biên tập và, tất nhiên, về quan điểm văn học và chính trị của chính anh.
Nếu THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU tiếp tục hiện hữu qua hai văn bản dị biệt, một cho độc giả ở nước ngoài, một cho độc giả ở trong nước, ai đọc bản nào thì hiểu theo bản ấy, mà anh Nguyễn Đức Tùng không có một lời giải thích thật rốt ráo để làm sáng tỏ vấn đề, thì chí ít đây là một sự thiếu ngay thẳng và không đẹp đẽ trong sinh hoạt văn học.
___________
Phụ lục
Hôm nay, tôi thấy trên blog của nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo có bài “Nhà thơ và Tự do”, trong đó có một đoạn mô tả vài diễn biến trong quá trình “biên tập” cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU, như sau:
“… khi đưa bản thảo đến Nxb Hội Nhà Văn, nó đã được biên tập cắt xén rất kỹ lưỡng, thậm chí 1 số tác giả bị loại bỏ vì cái tên của họ, nhưng vẫn bị cơ quan chủ quản là Hội Nhà Văn Việt Nam họp hội đồng thẩm định, và cuối cùng là công an bảo vệ văn hóa của Bộ Công an thẩm định lần chót. Rốt cuộc thì bài phỏng vấn dài dành cho 4 nhà thơ trong nước và hải ngoại (Du Tử Lê, Trần Mạnh Hảo, Nguyễn Trọng Tạo, Nguyễn Thụy Kha) trong 1 cuộc gặp mặt tại Sài Gòn vào tháng Tư năm 2007 bị loại bỏ khỏi tập bản thảo. Trong khi nhà văn Trung Trung Đỉnh (Giám đốc Nxb HNV) đang tiếp tục thương thuyết để giải cứu cho bài phỏng vấn đó, thì đùng một cái, Nxb Lao Động công bố ra mắt cuốn sách này. Thấy rất khó cho Nxb Hội Nhà Văn, nhóm những người bạn được tác giả ủy quyền đã “bí mật” trao bản thảo cuốn sách cho Nxb Lao Động, và chỉ trong một thời gian ngắn, cuốn sách đã được biên tập kỹ, và được cấp phép, được vào nhà in, đươc nộp lưu chiểu, và được phát hành đúng quy định của Luật xuất bản… mà bài phỏng vấn tại Sài Gòn vẫn có mặt trong cuốn sách.”
Sinh hoạt văn học Việt Nam “trong tình hình hiện nay” vui thật! Xuất bản sách mà nghe như truyện trinh thám!
3/11/2009
© 2009 Nguyễn Tôn Hiệt
© 2009 talawas blog
Bình luận
79 Comments (bài “Nguyễn Tôn Hiệt – “Thơ đến từ đâu”, và một số câu hỏi dành cho anh Nguyễn Đức Tùng”)
« Trang trước 1 2 3 4 … 6 Trang sau »
“Thơ đến từ đâu” là một cuốn sách hay. Trên mỗi trang, mỗi dòng, dù của người hỏi hay người trả lời, đều bộc lộ một tinh thần hết lòng và nghiêm cẩn kiếm tìm những xác tín của giá trị thơ ca cũng như giá trị làm người.
“Thơ đến từ đâu” được in xuất phát từ nhu cầu của độc giả trong nước. Người trong nước có nhu cầu tìm hiểu văn học thế giới, càng có nhu cầu cấp thiết phải tìm hiểu văn học viết bằng tiếng Việt ở hải ngoại. Trong khi các tác giả lớn của nền văn chương thế giới, muốn có bản in tiếng Việt, đều phải chấp nhận sự kiểm duyệt, thì văn học hải ngoại cũng không phải là ngoại lệ.
Chịu kiểm duyệt là điều bất khả kháng, những người còn lương tâm đều phải hiểu điều này.
Chịu kiểm duyệt mà vẫn trung thành tối đa với tinh thần của tác phẩm là điều mà đội ngũ xuất bản trong nước đang thực hiện bằng tất cả tâm huyết và cố gắng của mình, với cả tác phẩm nước ngoài cũng như tác phẩm văn học từ hải ngoại, hay các sáng tác ở trong nước.
Bất cứ ai nhân danh cái điều không thể có được ở Việt Nam để mạt sát những người làm xuất bản trong nước đều là nhẫn tâm và lố bịch.
Bất cứ ai nhân danh lòng đố kỵ và hận thù để bôi nhọ thiện tâm của tác giả Nguyễn Đức Tùng dành cho độc giả ở trong nước, đều là xâm phạm quyền độc giả và danh dự cá nhân.
Cho đến bây giờ tôi vẫn còn không tin rằng, một nhà thơ lịch lãm như anh Phan Nhiên Hạo, một nhà phê bình mà tôi nể trọng vì tài năng như anh Hoàng Ngọc Tuấn, lại có thể có những ý kiến nôn nóng và thiếu khoa học như trong các comments, bài phản biện mà các anh đã đăng trên talawas.
Phải, tôi không tin.
@bác Phùng Tường Vân:
Tôi thiết nghĩ, phải có đôi lời giải thích cái kiểu trả lời “nước đôi” của tôi tới bác, nên tôi muốn thưa với bác như thế này, (tôi xin phép làm phiền BBT talawas và các bác độc giả một tí!)
Kiểu trả lời “nước đôi” của tôi ở đây, nó sinh ra, chẳng qua là có cái vụ “trong nước” và “ngoài nước”. Ấy, xin bác chớ hiểu “rộng rãi, sâu xa” mà làm gì! Ý tôi muốn nói là, tôi nghe các vị tiền bối nói rằng, một sự việc bao giờ cũng có hai mặt của nó, kiểu như âm-dương, sáng-tối, có-không, thiện-ác, tốt-xấu,… đó bác! Nhân nói đến các vị tiền bối, tôi lấy ví dụ để minh họa là đồng tiền luôn cho nó tiện, bác nhá! À, cần thêm một bát nước đầy nữa. Vâng, như bác thấy, đồng tiền ở “ngoài” bát “nước”, nó giữ nguyên kích thước của nó (dĩ nhiên, ta vẫn thấy hai mặt của nó!), nhưng nếu chúng ta thả vào “trong nước”, là sinh ra vấn đề, tự nhiên chúng ta thấy nó có vẻ “to” hơn, biến thành đồng tiền “khác” hẳn. Nguyên nhân là “ánh sáng” đã bị “bẻ cong” theo định luật khúc xạ. Tất nhiên, bên cạnh đó, nước bị tràn ra khỏi bát, nhưng đó lại là “vấn đề” khác. Cám ơn bác đã quan tâm!
Như thế này thưa ông Nam Phan,
Cách viết của ông làm tôi bỗng thành thần thánh đành cúi xuống nhìn những kiểu cãi nhỏ mọn ghen hờn của con người mà thương hại. Đọc ông tôi muốn mỉm cười lắm nhưng như vậy là thần thánh không biết điều nên tôi tự độ lượng mà thưa vài hàng cùng ông như sau:
1. Chuyện tôi có hay không trong 21 người kia không liên quan gì đến vấn đề (biên tập & Xuất bản) đang nói. Ông mở đầu như vậy thật trật búa.
2. Chuyện sang trọng hay danh lợi của ai (nhà văn khổ như chó) hay của tôi (phí giờ, tổn sức) không liên quan gì tới ông, chúng ta không nên xét đoán người khác một cách Nam Phan như thế.
3. Thứ ba bụng ông có to không mà tôi xin ông động não mà ông lại chỉ động lòng. Ông không biết công việc (cắt, sửa bản thảo) nhà xuất bản ra sao thì hãy hỏi Nguyễn Ngọc Ngạn khi họ in tác phẩm của ổng thì rõ. Nếu ông nghi ngờ cả Nguyễn Ngọc Ngạn, kẻ chừa mặt cho thiên hạ thấy nhiều hơn ai hết thì hãy đọc lời tác giả của các sách Tây Tàu Nga Mỹ thì sẽ thấy ngay. Hoặc cách hay nhất là ông hãy hỏi bạn bè của ông đã xuất bản sách bằng tiếng Anh, tiếng Pháp thì ông sẽ biết điều hơn cả tôi.
4. Ông Nam Phan đã đọc bản in Thơ Từ Đâu Đến chưa? Nếu chưa mà đã phê phán xét đoán lung tung thì hỏi Nguyễn Hưng Quốc (đã có viết về hiện tượng này) xem thái độ này là thái độ gì. Nếu bản in hay hơn bản thảo như Kiều với Thanh Tâm Tài Nhân, như Đoàn Thị Điểm với Đặng Trần Côn, như Hồ Biểu Chánh với Victor Hugo thì ông nghĩ sao?
+++++
Bây giờ tôi xin nói về quan niệm mà ông gọi là ” biết điều” của tôi.
Để ông bớt nổi nóng, tôi xin trích Bible, cuốn sách viết cách đây 2000 năm và được dùng trong các buổi lễ tuyên thệ tổng thống, trong các lời thề nơi tòa án hiện nay để dài dòng rằng:
1. Jesus dạy các môn đệ ông đi truyền bá đạo rằng: Các ngươi đi rao giảng về Nước Trời giống như người đi gieo giống. Có hạt rơi bên vệ đường, có hạt rớt vào bụi gai, có hạt rơi trên đá, có hạt rơi vào đất xấu v.v… nhưng chỉ cần một hạt rơi vào đất tốt thôi thì đã lời gấp trăm rồi. Đại khái là như thế, ông có thể google bản chính xác để hiểu hơn.
Tôi ví các bài viết, các tác phẩm thơ văn còn hơn hạt giống. Hạt rơi vào talawas, hạt rơi vào tay bạn ông, hạt rơi vào Việt Nam… nhất là có hạt không rơi vào tay ông mà ông cũng làm lợi cách này cách khác cho nó. Nói đến đây tôi nghĩ “Thơ Đến Từ Đâu” cũng phải cám ơn những phản hồi hắc ám dành cho nó ở đây.
Ông thấy tôi theo cách truyền bá đạo hay truyền bá thơ này bằng thí dụ ở trình độ nông dân này có gì không ổn không?
2. Một ngày kia các môn đệ của Jesus la hoảng: này có rất nhiều người nhân danh thày mà rao giảng hay làm những điều này kia không giống chúng ta… thày phải làm gì đi chứ? Jesus (chắc cũng mỉm cười giống tôi) trả lời: Cứ để yên họ, bất cứ ai làm gì mà nhân danh ta thì họ và những người nghe họ sẽ đều thuộc về ta… (tôi không có giờ ghi lại chính xác từng chữ xin ông tự kiểm tra).
Tôi tạm ví những người làm điều này điều kia với bản thảo kia như những nhà biên tập. Biên tập là một nghề nghiệp, họ cũng phải có trách nhiệm, tư cách và phương pháp làm việc giống như ông và tôi. Họ cũng có nhu cầu được mọi người công nhận như những nhu cầu trong lý thuyết của Maslow. Tôi tin bản chất con người là tốt, ai cũng muốn đạt đến hoàn thiện… trước sau gì thì mọi người cũng tìm thấy điều tốt điều hay trong tác phẩm đúng nghĩa.
3. Lam Phương, mỉm cười trả lời phỏng vấn về việc thiên hạ sửa nhại lời ca của ông… là ổng vui lắm. Lam Phương mà còn vậy huống chi là tôi (đùa xíu cho bớt gay go).
4. Tôi không tin có một tác phẩm nào hoàn hảo. Ngay cả tác phẩm của Thượng Đế, bằng chứng là vẫn có người (cũng do trời tạo ra như ông) ông không ưa. Nguyễn Hưng Quốc trong tựa đề cuốn sách sau đã công nhận cái bất toàn (nói đùa là cái vớ vẩn) của cuốn trước. Còn tôi lúc nào cũng thấy những gì mình viết ra đều chưa đạt và người đọc đương nhiên họ cũng dư biết điều này nên còn phải chường mặt mãi cho đến khi nào ông thấy sang thì chắc tôi đã hóa ma. Riêng Việt Nam mình, ai mà dám tự gàn là tác phẩm mình là không sửa được
5. Ông kết luận “Suy nghĩ của “nhà thơ”(?) kể cũng khác thật!”. Thưa ông sao lại tự hỏi mình với cái chấm hỏi như thế. Trình độ như ông chắc phải biết chắc ai là nhà thơ ai là Phan Nam chứ. Đùa thay cho cái bắt tay thân thiện với ông thôi. Suy nghĩ của tôi trên đây như ông thấy toàn là của Thượng Đế không à.
====
Tạm gẫu chuyện với ông như vậy. Bây giờ tôi xin phép hỏi ông vài việc.
1. Tôi còn nhiều bài cần biên tập lắm mà việc thì bù đầu, ông có lòng (giúp tôi thì ít, giúp bảo tồn và phát triển văn hóa, đạo đức thì nhiều) edit lại như talawas hoặc ban biên tập nhà Xuất bản Lao Động đã làm không? Tôi cần được việc hơn là được nghe la hét om xòm.
2. Tôi dạy học cũng nhiều năm. Mỗi lớp, mỗi trình độ, mỗi nhóm, tây hoặc ta tôi đều phải tự sửa đổi ngôn từ, cách thức, cả bài vở theo người, theo hoàn cảnh để truyền đạt được bài học đến họ.
Thí dụ Tây học đánh vần dấu “huyền”, thấy cách phát âm “huyền” khó quá, tôi bảo họ thay thế âm huyền bằng bất cứ âm nào có dấu huyền cũng được. Thí dụ từ “Phàn” thì đánh vần: phờ an phan tình phàn hay phờ an phan mì (ì, à, ùm, ò, ờ,…) phàn cũng ok. Đổi cách đánh vần như vậy là phạm pháp giáo khoa, ông có thấy cần lên án tôi không?
Còn ông, chắc ông giao tiếp cũng nhiều, ông cũng có kinh nghiệm phải thay đổi ngôn từ, cắt bới cái lưỡi, chỉnh lại cái mũi, nói tóm lại là sửa cắt lung tung để nói nói chuyện được với người ông cần nói phải không?
Vậy nếu muốn người trong nước hiểu được người hải ngoại hoặc ngược lại, chúng ta nên thay đổi những gì? Tôi chỉ muốn được việc cụ thể chứ không muốn nghe diễn tuồng khơi khơi.
3. Ông và tôi đều mắt thấy những phản hồi về việc xuất bản Thơ Từ Đâu Tới. Tôi thì chưa thấy lý do nào gọi là xác đáng để kéo nhau ra chỗ cộng sản, danh vọng, thái giám, bá thơ, bá đạo, Nguyễn Huy Thiệp, công an, đầu gối…. mà thọc néc nhau như vậy. Nếu ông là một người Mỹ, một anh Chợ Lớn, Một chú Nippon, hay là một người nông dân Việt Nam… nhìn vào đó, ông nghĩ sao?
Đành ngưng ngang nơi đây vì bận. Bản tánh tui vui lắm nhưng sao nói chuyện với ông lại hóa gay go như ri. Ông cho tôi bắt tay đầy “nhiệt huyết” của ông được không.
km
Hơ hơ, vậy là huề vốn rồi: Thua vụ Nguyễn Viện nhưng chắc thắng vụ Lý Đợi. Xin cảm ơn Người Trong Nước!
http://www.talawas.org/?p=14545#comment-8942
Thế mới biết cái vía của nhóm Mở Miệng to thật. Tôi đoán đại rằng bác Nguyễn Viện mở miệng cũng to ra phết, nhưng bác thuộc thành phần cá nhân, còn chú Lý Đợi nhà ta thì thuộc thành phần… bè nhóm. Các bác chính thống có cấp tiến bằng giời thì cũng chịu được bác Nguyễn Viện là hết luôn giới hạn, nhưng chú Lý Đợi thì vĩnh viễn nằm ngoài chính thống rồi.
Nhưng kiểu gì thì cũng phải khen bác Đà Linh và Nxb Lao Động chịu chơi ngoài cả vạch cho phép. Thêm một quả… “Văn đến từ đâu” nữa là bác Đà Linh dẫn Nxb Lao Động vào án đình chỉ hoạt động như NXB Đà Nẵng đấy. Hổng biết lúc ấy thì có được… hải ngoại thương chút chút không.
“Tùng hỏi: “Thơ đến từ đâu?”
Nhà văn Huy Thiệp lắc đầu “thờ ơ”…” (TĐ)
@bác Phùng Tường Vân:
Dạ, xin thưa bác là: nếu thơ ấy được in vào tập “Thơ đến từ đâu?”, thì nó đến từ “đầu gối” đấy ạ! Còn nếu nó không đạt đủ độ “chân & chất” để in, thì nó là của tôi ạ! Xin cảm ơn bác!
@Bác Trương,
“Tùng hỏi: “Thơ đến từ đâu?”
Nhà văn Huy Thiệp lắc đầu “thờ ơ”…” (TĐ)
Tôi phân vân, xin được thỉnh giáo, thơ ấy có phải là thơ của vị đạt giả xuống từ Đỉnh Hua Tát hay là thơ ông Nguyễn Bảo Sinh ?
Đúng là công tử Bạc Liêu nói: 1 ăn 100.
Talawas làm trọng tài nhé, 1 ăn một trăm. (Lấy tiền 100 usd thôi tôi đã có 10.000 DSD, anh em mình… nhậu thoải mái. Trừ lại 50% là CT Bạc Liêu nói trúng một nửa, thì đã có 5.000 USD rồi.)
Mà thôi, mà tội. Cũng do tin đồn thôi mà. Xứ khỉ ho cò gáy tin đồn cũng như là văn hóa, là nhất. Cho nên tôi tha cho Công Tử. Lần sau chớ dại đốt tiền giấy để tìm tiền xu nhé.
Vì rằng Nguyễn Viện vẫn có trong “Thơ Đến Từ Đâu”.
Thơ đến từ đâu thì cũng đã
Đến rồi, chỉ có các nhà thơ
Hoặc như chim hót trong lồng đỏ
Hoặc ở ngoài hót với trời xanh
@Tôn Văn
Lại nối điêu.
“Thơ đến từ đâu”? hàng nối hàng
Chỗ xưng “con, bác” chỗ dâng “cha”!
Những “thơ” như thế, nào đâu khác
lác đác bờ xanh, những bãi vàng!
(Phỏng thơ tiền chiến HC:
Bèo giạt về đâu hàng nối hàng
Mênh mông không một chuyến đò ngang
Không cầu gợi chút niềm thân mật
Lặng lẽ bờ xanh, tiếp bãi vàng)
Xem ra vụ “Thơ đến từ đâu?” có vẻ “rôm rả” ra trò đây! Tôi cũng không hiểu là muốn biết “Thơ đến từ đâu?”, sao nhà thơ Nguyễn Đức Tùng không chạy đến “hỏi” nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đi. Tôi tưởng tượng ra cuộc “phỏng vấn” giữa hai nhà thơ nhà văn như thế này, (các bác xem có đủ “chân & chất” để in vào cuốn “Thơ đến từ đâu?” không nhé! – À, nhưng cấm tuyệt đối không được “cắt xén gọt giũa” gì đâu đấy!)
Tùng hỏi: “Thơ đến từ đâu?”
Nhà văn Huy Thiệp lắc đầu “thờ ơ”
Vợ tôi nửa tỉnh nửa mơ
Hôm qua nó bảo dí thơ vào l…
Vợ tôi nửa dại nửa khôn
Hôm nay lại bảo dí l… vào thơ”
À, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp còn nói tiếp như thế này, bằng văn xuôi: “… tôi cũng không phủ nhận cảm tình của nhân dân đối với thơ nhưng quả thực trên thực tế cái danh nhà thơ là một thứ nhìn chung chỉ là nhăng nhít, hữu danh vô thực, chẳng ai muốn dây vào nó: nhà thơ đồng nghĩa với sự chập cheng, hâm hấp, quá khích, vớ vẩn, thậm chí còn lưu manh nữa.”
Không rõ ông Khải Minh có là một trong số 21 vị kia không, mà “biết điều” thế? Chỉ tính riêng cái “tri túc” của ông thì cả hai nhà văn Nguyễn Tuân, Nguyên Hồng phải học hỏi nhiều. Một người, khi được in tuyển tập đầu tiên, đã phẫn nộ cho rằng chỉ được một phần không đáng. Còn ông kia thì băn khoăn không biết đứa con của mình sẽ được bà mụ bóp, nặn ra sao? Vâng, phải học ở ông: Chỉ cần chường cái mặt ra (trưng bày), cho thiên hạ thấy, là sang trọng lắm rồi!
Ông cũng nên phân định rõ sự khác biệt giữa văn bản gốc với tác phẩm được xuất bản, đâu là do kiểm duyệt, đâu là do chính tác giả chỉnh, sửa khi chưa vừa ý, đặc biệt cho những lần xuất bản sau. Còn cái “luôn luôn” hay “dưới trời trăng Nga, Mỹ… Việt Nam gì cũng thế” thì xin để những tác giả có sách xuất bản ở ngoài nước trả lời ông.
“… Chuyện sách ‘Thơ Đến Từ Đâu’ thì đã có talawas giữ edit bản đầu. Điều này, thứ nhất là làm cho người edit để xuất bản lại phải chịu thêm một áp lực trên đe dưới búa khác. Hãy động não để hiểu tiếp…” (trích)
Cái thứ nhất thì rõ rồi, như ông nói ở trên. Còn cái thứ hai? Không thấy ông nhắc đến. Chắc là như ông gợi ý, phải ĐỘNG NÃO để hiểu rằng dù có bị thiến thì Thái Giám nhà ta vẫn mũ cao, áo dài, vẫn lộc lớn, lộc nhỏ, lại cũng vẫn “gần gũi” phi tần, mỹ nữ khác gì ông Vua? Còn cái “phải gió” kia, cùng quá chỉ là cục thịt thừa, đôi khi còn làm rách việc!
Suy nghĩ của “nhà thơ”(?) kể cũng khác thật!
Thơ đến từ ngàn trùng tứ phía! Có thể thơ đến bất chợt khi ta đang ngồi tụng kinh trong toi-lét, đến căng cứng như một sợi dây đàn khi đối diện với an ninh mật vụ trong phòng thẩm tra nghi phạm. Nhiều lúc thơ đến từ tốn, dịu dàng như một buổi chiều buồn, nỗi buồn của mặt đất nhớ về trận cuồng phong đã cũ. Thơ đến, dù từ cách, thế và gương mặt nào thì duy nhất chỉ khi ta biết cúi xuống nhìn vào cõi lòng mình, biết xá lạy cái cái Con Người và những khả năng mơ ước mà nó khát khao, mang theo mà thôi!
Nhưng, qua cách mà Nguyễn Đức Tùng thực hiện những cuộc phỏng vấn và cho ra mắt “Thơ Đến Từ Đâu”, tôi chợt ngớ ra rằng: có rất nhiều thơ đến từ đầu gối!
“Vì người phỏng vấn, tức là Nguyễn Đức Tùng, là người có quyền quyết định tối hậu là in hay không in.”
Cá nhân tôi nghĩ (và cũng từng làm) khi quyết định công bố phỏng vấn dưới mọi hình thức và nội dung cần có sự đồng ý của cả hai phía, người phỏng vấn và người được phỏng vấn, vì cả hai đều là người sở hữu trí tuệ trong bài phỏng vấn đó. Tôi tin những người làm việc nghiêm túc sẽ đồng ý với tôi.
Do đó câu hỏi của Phan Nhiên Hạo về đoạn trả lời của nhà thơ Nguyễn Đăng Thường, thì ngoài Khanh Phuong, Nguyễn Đức Tùng, chắc phải còn có người được phỏng vấn là nhà thơ Nguyễn Đăng Thường nữa.
Nhớ Nguyễn Bính – đùa với vần „ÂU“
1
Đọc (chưa hết) những lời của các tác giả „có nghề“ về thơ trong loạt bài của anh Nguyễn Đức Tùng trên talawas thì cũng thấy hay và học được nhiều mà muốn cám ơn anh. Nay nghe nói in ra, chưa được coi mà đã thấy lao xao… Chợt nhớ 1 đoạn của Nguyễn Bính; muốn đùa mà không biết có góp vui được không?
„Thơ đến từ đÂU“ – đi về đÂU?
Người thì bán thuẫn, kẻ buôn mÂU;
Yêu thơ chẳng đặng, thành… thơ thẩn,
Để tội dân gian thấy bạc đẦU.
[Viếng hồn trinh nữ – trích:
[Tôi với nàng nay chẳng biết nhau,
[Mà tôi thương nhớ, bởi vì đÂU?
[„Mỹ nhân tự cổ như danh tướng,
[Bất hứa nhân gian kiến bạch đẦU“.]
2
Lại cũng bất chợt nhớ 2 câu của tiền nhân mà quên mất nguồn gốc (chính xác); bác nào nhớ chỉ dùm cho thì thật hân hạnh:
Tản Đà:
Bao nhiêu củi nước với thành văn,
In được văn ra, chết mấy lần…
Nguyễn Bính:
… Thiên hạ đem thơ đọ với tiền.
Trân trọng
3
PS: Đọc câu đầu – „Chúng ta làm văn chương như truyền bá đạo“ – tôi định hiểu là „truyền bá (cái) đạo“; nhưng đến ngay câu sau – „… có mấy con ruồi con nhặng vo ve“ – thì đúng là „truyền (cái) bá đạo“ thật. Liệu NĐT có „Cứ ‚vô tư đi’“ – nghĩa là „mặc xác chúng nó, mấy con ruồi con nhặng ấy“ – không?
@Ton That Thai Duong
Sau khi đọc phản hồi của Một Người làm Thơ, tôi cũng định viết vài điều cho ông ấy, nhưng nghĩ rằng vì chỉ làm thơ nên viết văn xuôi thiếu chuẩn mực, thì thôi!
“Chúng ta làm văn chương như truyền bá đạo”
Hết ý, đành rót tí nước đá lạnh ra cốc nhâm nhi ngâm lại câu cổ thi: “Khề khà thi tứ đa nhân thức…”