Phạm Toàn – Một nhà thơ không đến được Vườn Thơ IDS
15/09/2009 | 5:45 chiều | 76 Comments
Category: Chính trị - Xã hội, Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Viện IDS
Không biết sao, trong câu chuyện, tôi lại giới thiệu với giáo sư André Nayer, một giáo sư người Bỉ dạy tại Université Libre de Bruxelles, rằng Viện IDS là nơi người ta am hiểu thơ, thích thơ và rất yêu thơ.
Có lẽ vì vị giáo sư kém tôi gần hai chục tuổi này, tuy chuyên ngành luật và kinh tế, nhưng lại hay làm thơ, và làm thơ rất hay! Chính vì cái duyên đó mà hai chúng tôi thành bạn: anh đã nhờ tôi dịch thơ anh sang tiếng Việt. Lần gần đây nhất, tháng 5 năm 2008, tôi dịch cho anh hẳn bốn năm bài và cho đăng trên tạp chí Văn học Nước ngoài của Hội Nhà văn Việt Nam. Anh đề tặng số báo cho tôi thế này, “Cảm ơn Toàn, cậu đã dùng lời để dịch thịt da mình”.
Thứ Sáu, ngày 18 tháng 9 năm 2009, lẽ ra ở Viện IDS có cuộc nói chuyện của André Nayer, về một đề tài rất hay liên quan đến “độc lập, tự do, hạnh phúc” của người Việt Nam chúng mình.
Khi nhận được tiếng anh gọi từ đầu dây phía đằng kia từ một khách sạn tại Hà Nội, báo tin về cuộc nói chuyện ngày 18 tháng 9 và rủ tôi tới tham dự, ý nghĩ đầu tiên của tôi không phải là về kinh tế hoặc về luật, mà tôi liền nghĩ ngay rằng, khi tới cái phòng họp ấm áp ở số nhà 53 phố mang tên nhà thơ Nguyễn Du đó, việc đầu tiên phải là giới thiệu chàng giáo sư đa tình này với mấy người chắc hẳn cũng cùng hội cùng thuyền với anh: nhà chính trị mơ mộng Trần Việt Phương, và có thể cả giáo sư toán-lý tên là Phan Đình Diệu người thuộc thơ Tagore vanh vách. Và anh Nguyễn Trung, một nhà chính trị của nước nhà, nhưng lại là người từng làm luận án về thơ Schiller…
Tiếc thay, cuộc gặp gỡ trong mơ đó đã không thành. Vì ba ngày trước ngày 18 tháng 9, tức là đúng ngày 15 tháng 9 định mệnh, cái ngày ấn định chấm dứt các phản biện, mà chỉ còn “thư góp ý” gửi đến để các loại đương sự thản nhiên cất vào ngăn kéo… Đúng ngày đó, Viện IDS đã tuyên bố tự giải thể. Nó tự giải thể, nó phải tự giải thể, chắc hẳn vì nó thấy mình không thể còn có tác dụng gì nữa. Nó không muốn tồn tại chỉ để tạo ra những ảo tưởng dân chủ cộng hòa độc lập tự do hạnh phúc cho mọi người.
Giáo sư Nayer gặp tôi hôm nay, 15 tháng 9, ngày trang Bauxite Việt Nam nghỉ một kỳ để làm thành tấm băng tang tiễn đưa một tổ chức thông thái, chân chính, chân thành, trách nhiệm. Anh hỏi tôi biết gì về Viện IDS. Tôi nói với anh nguyên văn như sau: “Tôi biết ít về Viện IDS nhưng tôi biết chắc một điều: tất cả những thành viên của Viện này đều là rường cột của đất nước Việt Nam”. Tôi đã dùng chữ pilier để chỉ định cho những “cây cột chống” tinh thần và trí tuệ đó của đất nước mình. Tôi thấy mình được thơm lây khi kể cho giáo sư André Nayer về anh Hoàng Tụy, và sau khi trịnh trọng kể về cụ Hoàng Diệu, người đã tuẫn tiết vì cảm thấy như thể đã thiếu trách nhiệm không giữ được thủ đô – cũng là một hành động “tự giải tán” đó – tôi đã nói với anh rằng, “Lạ thật đấy, mấy anh em trong gia tộc nhà ông họ Hoàng này, cớ sao toàn là những người giỏi, thế là thế nào?”
Tôi đã tường thuật cho anh giáo sư người Bỉ kia nghe về một vài buổi thuyết trình mình từng tham dự. Lẽ dĩ nhiên, là người yêu thơ, làm sao tôi bỏ qua cuộc thuyết trình đẫm chất thơ của anh Tương Lai? Giáo sư xã hội học Tương Lai báo cáo về những điều tai nghe mắt thấy ở nông thôn, những cuộc “điều tra” hoàn toàn không khô khan số liệu, mà ngùn ngụt cảm tình và dạt dào cảm xúc. Báo cáo của một nhà khoa học mà như của một nhà thơ lã chã nước mắt trước nỗi đau của người dân quê hiện đại. Nó gợi cho ta vạt áo đẫm lệ của quan Tư mã áo xanh nào đó trên đất Giang Châu trong bài thơ “Tì bà hành”.
“Tiếc quá!”
“Đúng thế, tiếc quá… một nhà thơ không đến được Vườn Thơ ở số 53 con phố đầy cây xanh mang tên một nhà thơ… Tiếc thật!”
Tiễn chân anh, tôi chỉ còn biết tự an ủi qui vivra verra [1]… Không ai nghiến răng ken két cả đêm và tay nắm đấm được đến mãi sáng hôm sau đâu! Đấy rồi mà coi! Và sẽ thấy rằng thơ rất mềm song lại rất mạnh. Tôi không dọa dẫm ai đâu.
Hà Nội, 15-9-2009
[1] Khắc sống khắc biết – (Chú thích của biên tập)
Bình luận
76 Comments (bài “Phạm Toàn – Một nhà thơ không đến được Vườn Thơ IDS”)
« Trang trước 1 … 3 4 5 6 Trang sau »
Xin hoan hô nhận xét của businesshoa. Có thể không những là tam giác mà còn tứ giác, ngũ giác, lục giác… nữa! Và đáng tiếc cũng có những cái “sừng” quay vào húc các “sừng” kia thay vì húc đối tượng!
businesshoa nói:
“VN cần có: tư vấn phát triển (Nhóm X) + hoạt động dân chủ (Nhóm Y) + tư vấn bảo vệ chủ quyền (Nhóm O).
Nhóm X + Y + O, tất cả đều có chung một mục đích, có những trách nhiệm riêng, nhưng cách làm của mỗi nhóm khác nhau. Nhưng cả 3 đều đóng góp cho công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước.
…
Nhóm X chủ trương đấu tranh từ trong ra ngoài và Nhóm Y chủ trương đấu tranh từ ngoài vào trong, còn Nhóm O thì trung gian. Không thể thiếu 1 trong 3 nhóm này...”
Tôi đồng ý với những điểm chính trong phân tích của BH. Chỉ xin đóng góp một suy nghĩ nhỏ trong thành phần tham gia nhóm X, Y hay O.
Lập luận của hai quan điểm cực đoan:
1- Từ một số người VN ở nước ngoài: VN rơi vào tình trạng ngày nay là do các sai lầm nghiêm trọng của ĐCSVN. Để X, Y hay O thành công cần loại bỏ ĐCSVN.
2- Từ lãnh đạo ĐCSVN: Nếu NN-VN không tích cực kiểm soát, hoạt động của X, Y và O trở thành “diễn biến hoà bình” và đe doạ vị thế lãnh đạo cũng như sự tồn tại của ĐCSVN.
Tuy muộn màng nhưng cũng còn hơn tiếp tục trì hoãn, những người VN yêu nước cần mạnh dạn đập đổ hai quan điểm cực đoan trên vì thực tế lịch sử cho thấy chúng đóng góp không ít vào nguy cơ diệt vong của Tổ quốc!
Nói một cách khác, tất cả mọi người VN, bên trong hay bên ngoài ĐCSVN, bên trong hay bên ngoài nước VN, tùy khả năng và nhiệt tình, đều có thể đóng góp một tay để tăng sức mạnh cho nhóm X, Y và O.
Mục đích chính của thể chế dân chủ là nhằm giao lại cho nhân dân VN quyền chọn lựa người tài đứng ra lãnh đạo đất nước, bất kể người tài đó ở bên trong hay bên ngoài ĐCSVN.
Đây là một quyền lực thiêng liêng mà nhân dân VN đã bị tước đoạt trong hơn 50 năm qua.
Sự hoài nghi hay thụ động của chúng ta giúp một bộ phận trong tập đoàn lãnh đạo NN-VN, cấu kết với lãnh đạo Trung Quốc, tiếp tục thực hiện mưu đồ tư lợi và thôn tính từng bước của Đại Hán.
Tôi đồng ý với những nguyên tắc trong phân tích của BusinessHoa.
Bản chất của người Việt (khi có học và có quyền) thường là đấu đá, tranh rành, kiêu ngạo, thiếu tính khoa học và sự cởi mở >>> tệ nhất là mấy điểm này.
VN cần có: tư vấn phát triển (Nhóm X) + hoạt động dân chủ (Nhóm Y) + tư vấn bảo vệ chủ quyền (Nhóm O).
Nhóm X + Y + O, tất cả đều có chung một mục đích, có những trách nhiệm riêng, nhưng cách làm của mỗi nhóm khác nhau. Nhưng cả 3 đều đóng góp cho công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước.
Nếu thiếu X thì đời sống, xã hội ở VN sẽ vẫn giậm chân tại chỗ (có thể tệ hơn?); nếu thiếu Y thì VN sẽ chậm tiến đến một xã hội dân chủ; nếu thiếu O, VN sẽ mất lãnh hải + thổ.
Nhóm X chủ trương đấu tranh từ trong ra ngoài và Nhóm Y chủ trương đấu tranh từ ngoài vào trong, còn Nhóm O thì trung gian. Không thể thiếu 1 trong 3 nhóm này.
Nhóm X thường bị cho rằng “cải lương”, nhút nhát, nhưng không thể phủ nhận được là họ đã có sự cống hiến dấn thân (cho đất nước, chứ không phải là cho Đảng), có sự đóng góp cho công cuộc cải tiến, cởi trói xã hội. Nhóm X xuất hiện trước Nhóm Y và O. Nhóm Y tuy dũng cảm, nhưng chưa đem lại được sự thay đổi gì trong đời sống cho VN trong hiện tại.
Nhưng Nhóm X sẽ không vận động được đông đảo quần chúng ủng hộ cho mình, vì họ không có tính “cách mạng” như Nhóm Y. (Thêm: Trách nhiệm của Y cũng là vận động quần chúng) Cho nên sự xuất hiện và tồn tại của Nhóm Y là cần thiết, và sự xuất hiện và tồn tại này không bị Nhóm X và O phản đối.
Nó giống như mô hình tam giác của một xã hội dân sự, không thể thiếu một yếu tố nào và cũng không thể để cho một yếu tố nào chiếm quá nhiều diện tích.
Ý của BH khi nói câu: “Ai làm việc người đó”, với ý: Mọi người đang sinh hoạt trong mô hình tam giác này, nhiệm vụ và trách nhiệm được phân chia rõ ràng, mỗi người phải làm và phải hoàn thành tốt công việc (hay sứ mệnh) được giao cho. (Mỗi người một chân một tay, ai làm việc người đó).
Mà nếu đã có Y thì X+O không nhất thiết phải mang trách nhiệm của Y nữa, để rồi không thể làm việc hữu hiệu tối đa được, không thể truyền tải những ý thức, kiến thức, tư duy cách tân cho người dân với tri thức còn nhất thời.
BH thích cách chia đối tượng của Mr. Vũ Thành Tự Anh: 1. Đặc quyền đặc lợi, 2. Hạn chế tiêu cực và 3. Hạn chế tích cực.
Sự đóng góp của cả 3 nhóm đều rất được trân trọng.
OK, bác xin kết thúc thì tôi cũng không giữ bác trong cuộc tranh luận làm gì. Tôi vào cuộc tranh luận này cũng là do trả lời bác.
Có điều tôi muốn nói về cách xin kết thúc của bác:
Tôi thiết nghĩ khi tranh luận nếu người ta kết thúc như sau thì sẽ đàng hoàng hơn:
_sau khi đối phương nói,
_một là ta không trả lời,
_hai là ta nói: tôi xin kết thúc (mà không phản biện).
Chứ kết thúc cái kiểu:
_mình phản biện người ta
_hay/và tung ra 1 trò bẩn như nói người đối thoại “thiếu kiến thức logic tối thiểu”.
_xong rồi nói xin kết thúc.
Thì đó chỉ là một thứ tiểu xảo thấp.
Anh Huy nói với tôi: “Bác nghĩ sai ở đoạn in đậm cho nên những suy diễn ‘nếu vậy’ từ đoạn đó đều sai.” Chẳng phải anh nghĩ kết luận của tôi sai vì giả thiết của tôi sai hay sao? Ngoài ra, chứng minh “it is unreasonable that dẫn chứng A có thể có nghĩa B” chính là chứng minh phủ nhận của “có thể q”. Xin anh suy nghĩ kỹ một chút.
Tranh luận với một người thích dài dòng, chẻ tóc làm tư, thích dùng “có thể”, “chứng minh” etc. kiểu logic, nhưng lại thiếu kiến thức logic tối thiểu, quả đúng là “phí thời gian và phí chỗ trên talawas”.
Tôi xin kết thúc trước vậy.
Tôi thấy anh Huy ngày càng khó hiểu. Anh trích câu “không nên tolerate intolerance” để rồi nói rằng anh không dựa trên quan điểm của câu này? Vậy anh đưa câu đó ra để minh họa cái cần phải tránh chăng?
Có gì đâu mà khó hiểu.
Điều chúng ta đang nói tới lúc đó là mệnh đề “Ai làm việc của người đó” mà thiếu nữ kia đưa ra.
Bác nói rằng (theo tôi hiểu) khi bác phản biện THD và tôi phản biện bác thì cả 2 chúng ta đều vi phạm tôn chỉ “Ai làm việc của người đó”.
Điều tôi muốn nói là không phải sự vi phạm nào cũng như sự vi phạm nào.
Trường hợp cụ thể đang nói tới lúc đó là khi bác phản biện THD thì bác phản biện ở chỗ THD không làm điều nào đó, còn tôi phản biện bác thì tôi phản biện bác ở chỗ bác làm điều nào đó và làm thế nào.
Tôi cho rằng việc tôi phản biện bác (về việc bác làm một điều nào đó) (a), và cả việc bác phản biện tôi (về việc tôi làm một điều nào đó) (b), vi phạm tôn chỉ “Ai làm việc của người đó” một cách khác với việc bác phản biện THD (đòi hỏi rằng THD phải làm những điều nào đó) (c).
Tôi cho rằng (a) và (b) vi phạm tôn chỉ chỉ “Ai làm việc của người đó” ít hơn (c) và reasonable hơn (c).
Nguyên tắc tôi muốn nói tới là: không phải sự vi phạm nào cũng như sự vi phạm nào.
Tôi có đưa ra 2 thí dụ:
1. Câu “We tolerate just about everything except for intolerace”.
2. Đề cao tự do nhưng không cho tự do tước đoạt tự do của người khác.
Mục đích của việc đưa ra 2 thí dụ này là để nói: không phải sự vi phạm nào cũng như sự vi phạm nào. (Trong thí dụ 1 có 1 sự vi phạm tolerance, trong thí dụ 2 có 1 sự vi phạm tự do).
Ngoài ra, cũng xin thưa luôn với anh rằng giả thiết sai không có nghĩa là kết luận sai đâu nhé! Tôi nghĩ đã muốn “minh biện” thì ít nhất kiến thức logic tối thiểu phải nắm vững chứ nhỉ.
Trong phản hồi trước, tôi nói về một trường hợp cụ thể bác nghĩ sai (trong câu in đậm) cho nên những suy diễn từ đó đều sai. Tôi nói về một trường hợp cụ thể. Tôi nói về nguyên nhân cụ thể tại sao suy diễn cụ thể của bác sai.
Tôi không nói rằng nguyên tắc là giả thiết sai có nghĩa kết luận sai. Cháu bé nhà tôi cũng có khi kết luận đúng từ giả thiết sai.
Trước đây bác đã cắt xén lắp ráp, thêm màu mè vào những gì tôi nói để làm bia bắn. Tron đoạn trên bác lại bắn bia (“Tôi nghĩ đã muốn “minh biện” thì ít nhất kiến thức logic tối thiểu phải nắm vững chứ nhỉ”) nữa.
Mà tại sao trong tranh luận bác lại phải cố phủ định đối phương bằng những tiểu xảo như “kiến thức logic tối thiểu phải nắm vững chứ nhỉ” hỉ?
Anh Huy phủ nhận p bằng cách nói ‘có thể q’. Vậy để phủ nhận anh, người ta phải phủ nhận ‘có thể q’ chứ còn gì nữa. Anh có thể tra sách xem phủ nhận của ‘có thể q’ nghĩa là gì.
Bác lý luận thiếu sót rồi. Tôi phủ nhận p bằng 2 lập luận:
1. Mệnh đề x mà bác VQK đưa ra để kết luận ‘p’ là một mệnh đề không chính xác (mệnh đề x không chính xác). Tôi nghĩ nội lập luận này cũng đủ bác bỏ lập luận của bác VQK rồi.
2. Tôi nói thêm ‘có thể q1, q2’ như những thí dụ cho khả năng ‘có thể not p’. Mục đích là để nói thêm là bác VQK chưa đáp ứng được tiêu chuẩn để kết tội THD.
Vậy để phủ nhận anh, người ta phải phủ nhận ‘có thể q’ chứ còn gì nữa. Anh có thể tra sách xem phủ nhận của ‘có thể q’ nghĩa là gì.
Bác áp dụng logic sai chỗ rồi. Trên thực tế, trong việc buộc tội và phản biện buộc tội:
_nếu bên buộc tội nói “dẫn chứng y có nghĩa p”,
_và bên phản biện nói “dẫn chứng y có thể có nghĩa q chứ không phải p”
_thì bên buộc tội chỉ cần chứng minh rằng it is unreasonable that “dẫn chứng y có thể có nghĩa q chứ không phải p”. Chẳng ai đòi hỏi rằng bên buộc tội phải chứng minh “not q” như bác tự đặt ra rồi tự phản biện.
Nhưng anh Huy dùng chữ “có thể” một cách hết sức cứng nhắc và logic, logic đến mức người ta đưa ra mệnh đề nào không hợp ý anh là anh tuyên bố “nhưng có thể không phải vậy.” Về mặt logic, anh không sai. Nhưng về mặt thực tiễn, lập luận như vậy là vô bổ. Vô bổ không phải vì tuyên bố của anh sai, mà là vì nó không thể sai!
Bác lại tự đặt ra đoạn in đậm để tự phản biện rồi. Tôi chỉ dùng lập luận “có thể không phải vậy” trong bội cảnh giới hạn “buộc tội – phản biện buộc tội”, và như vậy hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc “bên buộc tôi phải chứng minh beyond reasonable doubt, bên phản biện chỉ cần cho thấy there is reasonable doubt”.
Bác lại biến nó thành “người ta đưa ra mệnh đề nào không hợp ý anh là anh tuyên bố…” để phản biện. Tôi nghĩ bác làm như vậy chỉ phí thì giờ của 2 chúng ta và phí chỗ trên Talawas.
Lối dùng chữ CÓ THỂ để biện luận của ông Dương Danh Huy có thể áp dụng một cách ngoạn mục vào bất kỳ trường hợp nào. Ví dụ, để biện hộ cho việc báo điện tử Đảng Cộng Sản Việt Nam đăng bản tin dịch từ báo Hoàn Cầu của Trung Quốc về sự kiện Hải quân Trung quốc diễn tập ở Trường Sa, người ta có thể áp dụng phương pháp Dương Danh Huy để nói:
“Đảng CSVN đăng bài báo đó có thể là để khích động lòng yêu nước của nhân dân Việt Nam và để vạch rõ hành động xâm lấn trái phép của Trung quốc vào chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam.”
Ngoạn mục chưa!
Tôi thấy anh Huy ngày càng khó hiểu. Anh trích câu “không nên tolerate intolerance” để rồi nói rằng anh không dựa trên quan điểm của câu này? Vậy anh đưa câu đó ra để minh họa cái cần phải tránh chăng? Ngoài ra, cũng xin thưa luôn với anh rằng giả thiết sai không có nghĩa là kết luận sai đâu nhé! Tôi nghĩ đã muốn “minh biện” thì ít nhất kiến thức logic tối thiểu phải nắm vững chứ nhỉ.
Anh Huy phủ nhận p bằng cách nói ‘có thể q’. Vậy để phủ nhận anh, người ta phải phủ nhận ‘có thể q’ chứ còn gì nữa. Anh có thể tra sách xem phủ nhận của ‘có thể q’ nghĩa là gì.
Tôi hoan nghênh cách tranh luận bình thường, lành mạnh. Tôi thừa hiểu thế nào là “reasonable doubt”. Nếu anh Huy muốn chúng ta có thể lập ra một thread riêng để tranh luận vấn đề này! Nhưng anh Huy dùng chữ “có thể” một cách hết sức cứng nhắc và logic, logic đến mức người ta đưa ra mệnh đề nào không hợp ý anh là anh tuyên bố “nhưng có thể không phải vậy.” Về mặt logic, anh không sai. Nhưng về mặt thực tiễn, lập luận như vậy là vô bổ. Vô bổ không phải vì tuyên bố của anh sai, mà là vì nó không thể sai!
Đó là ý của tôi.
Bác Nghiêm Quang,
Cảm ơn bác làm sang tỏ về từ “cải lương”. Như vậy tôi sai khi nghĩ là từ đó có tính cách miệt thị.
Bác Trịnh Hữu Tuệ,
Tôi đã nói và trích dẫn rõ ràng cho thấy tôi nói “hình như có cách khác. Thí dụ như dịch “reformist approach” thành “con đường cải cách” là để trả lời câu “tôi không thấy có cách nào khác” của bác. Điều tôi nói (dù sai), cũng không phải là “đòi thay ‘cải lương’ bằng ‘cải cách’”. Bác nghĩ sao thì tuỳ bác.
Còn về câu trích của anh Huy. Anh Huy nói rằng anh trích câu của ông hiệu trưởng vì nó dựa trên quan niệm… Tôi nghĩ rằng anh cũng dựa trên cùng một quan niệm với câu anh trích. Nếu vậy, tôi chỉ sai ở chỗ thay vì viết “anh Huy dựa trên quan niệm…”, tôi lại viết “anh Huy nói anh dựa trên quan niệm…” Thú thật, tôi thấy sự khác nhau này – trong bối cảnh quan yếu – không đáng để tâm. Nhưng có lẽ anh Huy nghĩ khác.
Bác nghĩ sai ở đoạn in đậm cho nên những suy diễn “nếu vậy” từ đoạn đó đều sai.
Anh Huy thích dùng những nguyên tắc nghe có vẻ rất lọt tai – e.g. ai làm việc nấy, không tolerate intolerance, bên buộc tội không thể chỉ nói “có thể” trong khi bên bào chữa chỉ cần nói “có thể” etc. Hai giây suy nghĩ là đủ để ta thấy chúng chỉ là những động tác hùng biện vụng về, nông cạn, chẳng đi đến đâu. Anh nói để bào chữa cho X, ta chỉ cần chứng minh là ‘X có thể vô tội’. Vậy anh có biết để phủ nhận câu ‘X có thể vô tội’, ta phải làm gì không? Ta phải chứng minh rằng ‘X vô tội’ là một contradiction! Xin hỏi anh là có ai làm được việc đó không?
Theo tôi hiểu, tiêu chuẩn cho việc kết tội thường là bên buộc tội phải chứng minh beyond reasonable doubt là X phạm tội. Ngược lai, bên phản biện chỉ cần chứng minh là có reasonable doubt là X phạm tội. Nói cách khác, bên phản biện chỉ cần chứng minh là quan điểm X không phạm tội là reasonable.
Bác có thể nói đó là “biện vụng về, nông cạn, chẳng đi đến đâu”, nhưng đó là nguyên tắc mà xã hội văn minh dùng.
Vậy anh có biết để phủ nhận câu ‘X có thể vô tội’, ta phải làm gì không?
Tôi chẳng bao giờ nói ta phải chứng minh rằng ‘X vô tội’.
Trên thực tế, bất kể X thật sự là vô tội hay có tội, khó có thể chứng minh là X vô tội. Thí dụ như có người nói nói bác Trịnh Hữu Tuệ, Vũ Quang Khải và Dương Danh Huy có thể là gián điệp của CP VN, thì bên phản biện khó có thể chứng minh là 3 người này vô tội.
Vì vậy, việc bên phản biện chỉ cần chứng minh rằng 3 người này có thể (eg một cách reasonable) không phải là gián điệp của CP VN là được rồi.
Sau đó, nếu bên buộc tội tiếp tục nói Trịnh Hữu Tuệ, Vũ Quang Khải và Dương Danh Huy có thể là gián điệp của CP VN, thì khá nặng mùi chụp mũ, vu khống (mặc dù đúng là Trịnh Hữu Tuệ, Vũ Quang Khải và Dương Danh Huy CÓ THỂ là gián điệp của CP VN). Và tiếp tục làm như vậy chỉ làm cho môi trường thối hoắc lên.
Anh Huy thích dùng những nguyên tắc nghe có vẻ rất lọt tai – e.g. ai làm việc nấy, không tolerate intolerance, bên buộc tội không thể chỉ nói “có thể” trong khi bên bào chữa chỉ cần nói “có thể” etc. Hai giây suy nghĩ là đủ để ta thấy chúng chỉ là những động tác hùng biện vụng về, nông cạn, chẳng đi đến đâu. Anh nói để bào chữa cho X, ta chỉ cần chứng minh là ‘X có thể vô tội’. Vậy anh có biết để phủ nhận câu ‘X có thể vô tội’, ta phải làm gì không? Ta phải chứng minh rằng ‘X vô tội’ là một contradiction! Xin hỏi anh là có ai làm được việc đó không?
Thực tình, tôi chẳng muốn lôi logic ra ở đây làm gì. Nhưng minh biện kiểu anh Huy dùng từ “có thể” thì chắc chỉ logic mới có thể khuất phục được.
Trần Hữu Dũng chê trách những người bị bức xúc vì mất dân chủ ở VN như sau: “tối ngày ngồi than Việt Nam thiếu dân chủ, nhưng có nhiều vấn đề ích lợi học thuật sao không làm.”
Tôi thấy câu trên không chính xác. Chính xác hơn là THD chê trách một số người “bị bức xúc vì mất dân chủ ở VN” nào đó, cụ thể là những người “tối ngày ngồi than” nhưng không làm điều ích lợi cho học thuật. Tôi không nói lời chê trách đó là đúng (tôi cũng không nói là bác THT trích đúng hay không). Điều tôi nói là nếu nói câu đó là “chê trách những người bị bức xúc vì mất dân chủ ở VN” thì không chính xác.
Về lời chê trách này, ông Dương Danh Huy bình: “Cũng có thể là lời chê trách đó là thái độ chính trị của một người rất quan tâm tới dân chủ và muốn nâng dân trí để đi tới dân chủ.”
Nếu có ai phàn nàn về cách lý sự gượng gạo của ông Huy, thì ông Huy sẽ đáp: “Tôi nói CÓ THỂ thôi mà. Bác có hiểu chữ CÓ THỂ hay không?”
Kiểu sử dụng chữ CÓ THỂ của ông Huy thật là tài. Đổi trắng thay đen dễ như trở bàn tay.
Xin kiếu vậy.
Thứ nhất, nếu cho rằng lý luận tôi đưa ra là lý sự gượng gạo thì kết luận của bác Vũ Quang Khải:
Lời chê trách này rõ ràng là một thái độ chính trị của một người đứng về phía nhà cầm quyền, muốn gạt bỏ sự thật, bất cần đến nỗi khổ của đồng bào
là gì?
Thứ nhì, có và cần có sự khác biệt giữa bên buộc tội (“một người đứng về phía nhà cầm quyền, muốn gạt bỏ sự thật, bất cần đến nỗi khổ của đồng bào”) và bên phản biện buộc tội.
Bên buộc tội có trách nhiệm phải chứng minh (eg beyond reasonable doubt) là THD có tội. Không chứng minh được mà cứ “có thể, có thể” thì là chụp mũ, là vu khống, vv.
Bên phản biện buộc tội thì chỉ cần chứng minh (eg reasonable) là THD có thể không có tội là được rồi.
Tức là nếu bên buộc tội không chứng minh được mà chỉ có thể nói (reasonably) “THD có thể có tội”, trong khi bên phản biện có thể nói (reasonably) “THD có thể không có tội”, thì bên phản biện thắng.
Việc dịch “reformism” thành “chủ nghĩa cải lương” đã trở thành truyền thống, cũng như việc dịch “capitalism” thành “chủ nghĩa tư bản”. Tất nhiên, anh Huy đúng khi nói rằng ta có thể dịch “reformism” là “chủ nghĩa cải cách”. Cũng như vậy, ta có thể dịch “capitalism” là “chủ nghĩa vốn”. Nhưng theo tôi, dùng từ “có thể” kiểu này gần với cãi cố hơn là minh biện.
Anh Huy nói từ ‘cải lương’ được dùng để “miệt thị”, rằng ta có thể dịch ‘reformist approach’ thành ‘con đường cải cách’… Lúc tôi bảo anh đòi đổi ‘cải lương’ thành ‘cải cách’ thì anh lại kêu là không phải.
Chán!
Cải lương (改良) vs Cải cách (改革)
Hai khái niệm nầy tuy được xem gần như đồng nghĩa nhưng thực ra mức độ có khác.
Khoảng những năm 1920, 1930 xuất hiện 2 bộ môn nghệ thuật mới là nhạc cải cách (musique rénovée, tiền thân của Tân nhạc) và tuồng cải lương (théâtre réformé). Nhìn qua cũng đã thấy “cải cách” canh tân mạnh mẽ hơn “cải lương”. Bộ môn tuồng Nam bộ ít ra còn lưu giữ nhiều bài bản đờn ca tài tử cũng như một vài lối hát bội.
Petit Robert cho rằng “rénover”(cải cách) là améliorer en donnant une forme nouvelle, modern (cải tiến đồng thời biến đổi sang một dạng thức mới), đồng nghĩa với từ “transformer” .
Trong khi đó, “réformer” là changer en mieux hoàn toàn ứng với ý nghĩa Hán Việt của từ “cải lương” theo GS Trần Văn Khê : sửa đổi cho trở nên tốt hơn.
Bản thân vỏ từ “cải lương” khởi nguyên không có ý xấu hoặc miệt thị. Trong tiếng Hoa, họ cũng dịch “réformisme” thành 改良主义 (cải lương chủ nghĩa) một cách rất trung tính.
Nếu nghe nói về “con đường cải lương”, tôi có thể nghĩ tới “reformist approach” với tư cách một trào lưu chính trị. “Con đường cải cách” mặt khác chỉ gợi ra hình dung về các chính sách hoặc sự nghiệp cải tổ của một nhân vật chính khách nào đó.