Trịnh Công Sơn, anh đã đến trần gian để làm gì?
05/04/2009 | 4:57 chiều | 18 Comments
Category: Báo chí - Truyền thông
Thẻ: Trịnh Công Sơn
(Nhân đọc bài viết “TRỊNH CÔNG SƠN VÀ THAM VỌNG CHÍNH TRỊ” của Trịnh Cung đăng trên website damau.org ngày 01.4.2009)
Trịnh Cung là một họa sĩ nhưng anh viết văn thật hay, thật chuyên nghiệp. Bài viết đã cung cấp những tư liệu sinh động, ấn tượng mà có thể trước đây nhiều người chưa biết đến.
Tuy nhiên tôi hoàn toàn không ngạc nhiên sau khi đọc xong bài viết ấy. Bởi vì những kiểu văn nghệ sĩ như Trịnh Công Sơn ở Việt Nam thiếu gì.
Những nghệ sĩ giàu tình cảm, chống chiến tranh, có cảm tình với MTGPMN, đôi khi cũng muốn làm một chàng hiệp sĩ… Nhưng chiến tranh không phải vậy. Chiền tranh là hy sinh, đổ máu, là ngục tù. Chiến tranh còn là thủ đoạn, thanh toán nhau, phủ nhận nhau, loại trừ nhau… Trịnh Cung kể rằng ngày 30.4.75 có một ông nhạc sĩ đã “đuổi” Trịnh Công Sơn ra khỏi phòng thu Đài phát thanh Sài gòn là một ví dụ nhỏ nhưng khá điển hình.
Qua bài viết của Trịnh Cung tôi thấy không có gì quan trọng, không có gì để trách cứ, lên án Trịnh Công Sơn, trái lại càng thương anh. Cũng như bao nhiêu người giàu tình cảm khác, rất nhẹ dạ, cả tin, cộng với một chút háo danh, một chút “cơ hội”…gộp lại thành một cái bi kịch nho nhỏ.
TCS không có lỗi gì cả. Anh chỉ có một tấm lòng. Và anh tưởng bở. Tưởng rằng mình có tài, mình nổi tiếng thì sẽ được trọng dụng, có biết đâu rằng chế độ mới không cần “tài”, không cần “nổi tiếng” họ chỉ cần anh có phải đảng viên hay không. Nếu anh đã là đảng viên rồi, lại còn phải xét xem anh có ăn cánh không thì mới được tin dùng.
Đừng nói Trịnh Công Sơn chỉ là “quần chúng” cảm tình khơi khơi… ngay cả cộng sản thứ thiệt như Phạm Xuân Ẩn, Nguyễn Hộ, Hùynh Tấn Mẫm… cũng vẫn “tưởng bở” như thường. Và sự “tưởng bở” ấy đã dẫn họ đến những kết cục rất bẽ bàng.
Bi kịch của TCS là bi kịch tưởng bở. Tội cho anh, thương cho anh. Anh chẳng bao giờ là cộng sản. Anh không có trong tổ chức của Đảng, của Đoàn hay của cái quái gì cả. Anh chỉ là một nhạc sĩ tài năng và rất mong manh. Gán cho anh bốn chữ “tham vọng chính trị” tôi thấy vừa buồn cười vừa “ép người quá đáng”.
Chuyện TCS có ý định tham gia chính phủ Dương Văn Minh chỉ là chuyện tào lao (chính ông Lý Quý Chung cũng đã xác nhận điều đó). Ông Nguyễn Trần Thiết, một nhà văn miền Bắc, trong suốt tác phẩm dày hơn 1000 trang viết về Dương Văn Minh (do tôi biên tập) cũng không hề có dòng nào nói đến chuyện TCS có ý định tham gia chính phủ Dương Văn Minh.
Sau ngày 30.4.75 rõ ràng là có một cái “mốt việt cộng nằm vùng”: nữ nghệ sĩ Kim Cương cũng đại tá việt cộng, Thanh Nga cũng vi-xi, trung tướng Nguyễn Hữu Có cũng tình báo cộng sản, rồi bây giờ đến lượt Trịnh Công Sơn. Bài viết của Trịnh Cung đã góp phần tạo ra một ảo tưởng “nhà nhà làm tình báo, người người làm tình báo.” Thực ra không phải như vậy. Thực ra cộng sản thì ít mà ham vui thì nhiều. Chàng nhạc sĩ họ Trịnh của chúng ta cũng thuộc “típ” ham vui đó.
Còn việc sau này (trong “thập niên 90”) TCS hỏi ý kiến Trịnh Cung xem có nên vào Đảng hay không cũng chỉ là chuyện trẻ con. Chắc chắn có vài người trong Hội Nhạc sĩ đã gạ anh, dụ anh vào Đảng để Đảng được dựa hơi danh tiếng anh, và để Đảng khoe với dư luận thế giới rằng “chúng tôi rất thoáng, biết tôn trọng nhân tài”. Thế thôi, nào phải TCS muốn vào Đảng.
Chúng ta đừng làm cho sự việc trở nên nặng nề, vì thực chất trường hợp TCS rất dễ hiểu, rất nhẹ nhàng. Còn việc TCS sáng tác bài “Cho một người nằm xuống” cho Lưu Kim Cương chẳng qua là vì ông ta đã tạo điều kiện cho Sơn khỏi phải tham dự vào một cuộc chiến tương tàn nhảm nhí.
Đừng nghĩ rằng TCS là một con người chính trị, hãy hiểu rằng Thượng đế đã mời Trịnh Công Sơn xuống trần gian để làm nhạc sĩ. Vì thế không việc gì anh phải “khí tiết cách mạng”, phải kiên định lập trường vì một phe phái nào. Anh chỉ cần yêu người, yêu đời, thậm chí anh chỉ cần “mê gái” và sáng tác cho chúng ta những ca khúc về những tình yêu ấy cũng đã là điều vĩ đại rồi.
Hiểu Trịnh Công Sơn như thế thì ta sẽ đón nhận bài viết của Trịnh Cung một cách nhẹ nhàng.
Một nhạc sĩ có thể viết được một câu tuyệt vời như: “Hôm nay ta say ôm đời ngủ muộn” thì chuyện vào Đảng, chuyện chính trị chính em cũng chỉ là miếng giẻ rách mà người nhạc sĩ tài hoa tình cờ gặp phải trên đường “tìm lại bên sông những dấu hài.”
ĐÀO HIẾU
[…] Trịnh Công Sơn, anh đã đến trần gian để làm gì? – Đào Hiếu […]
Tôi rất ngạc nhiên và nghĩ rằng tôi sinh lầm thế hệ. Sau nhiều lần nghe nhạc TCS tôi chưa thấy được TCS vĩ đại về cả nhạc và lời như nhiều lời ca tụng. Tôi chỉ thấy TCS là một nhạc sĩ viết nhiều bài ca “mê hồn” như nhiều nhạc sĩ khác của Việt Nam trong thời đó như Trúc Phương, Lam Phương, Trầm Tử Thiêng… Nhưng sao tôi lại nghe lắm tiếng đời xao động quá về TCS? Xin chỉ giáo!
Đôi khi, tôi cũng muốn anh Trịnh Công Sơn được chính phủ VN hiện nay công nhận là một danh nhân văn hóa của đất Việt của chúng ta bởi tính nhân văn cao cả mà những bài hát của anh đã mang đến cho người nghe qua nhiều thế hệ. Nhưng nghĩ lại, tôi thấy, một chế độ như vậy nếu có công nhận, cũng không xứng đáng cho anh và cho cả chế độ! Tôi nhận thức rõ ràng rằng, tôi, một trong những người đã được “cứu rỗi” qua những bài hát của anh vẫn mãi mãi nợ anh một điều, đó là: “sự tử tế đối với anh”!
Ông Trịnh Cung (TC) nói: “Một nửa sự thật thì không phải sự thật”, nhưng những điều ông nói về Trịnh Công Sơn, một người đã mất rồi, không thể đối chứng với những gì ông nói thì có phải mới chỉ là “một nửa sự thật” hay không?
Ông TC day dứt 30 năm để nay vì một lý do nào đó nói về “tham vọng chính trị” của Trịnh Công Sơn. Tham vọng thì phải là một cái gì đó “cuồng nhiệt” lắm, chứ chỉ với câu hỏi: “Có nên vào Đảng hay không?” (không nghi ngại mà hỏi TC) thì chẳng nói lên điều gì rõ ràng cả. Ông TC nên đọc lại chính mình: “Và chúng ta sai hay đúng, hãy tự soi lấy mình – khoan kết án người khác sai hay đúng – bởi vì trong chúng ta cũng đều bị lừa dối! Chúng ta đã trưởng thành chưa sau nhiều lần bị lừa dối về chính trị – thì chúng ta đừng trách Trịnh Công Sơn và đừng trách những người nghệ sĩ nhạy cảm và chân thật với cuộc đời với con người” (Bi kịch Trịnh Công Sơn), có lẽ nhờ vậy mà ông TC hiểu hơn về mình chăng?
[…] P.S: thêm một bài rất hay nữa của Đào Hiếu trên Talawas. […]
Cái “bánh vẽ” của CS có “hấp lực” … kinh hoàng, từ những văn nghệ sỹ miền Bắc “tưởng bở” như Chế Lan Viên, Xuân Diệu, Cù Huy Cận, Nguyễn Đình Thi xơi “bánh” nhồm nhoàm, đến những nhân vật trí thức miền Nam, cũng “bí mật” truyền tay nhau chiếc “bánh vẽ” nóng hôi hổi, như Nguyễn Hữu Thọ, Huỳnh Tấn Phát, Nguyễn Hộ, Lữ Phương…, thì “chàng” nhạc sỹ vóc hạc sưong mai Trịnh Công Sơn sức mấy mà không “thèm thuồng” chút đỉnh. Hãy coi chừng, cái “bánh vẽ” thời nay vẫn còn hiệu lực lắm đấy, như kiểu bánh dầy độn mút xốp tiến Vua Hùng trông rõ to, rõ ngon, cũng mời gọi những nhân vật “cộm cán” như Bố già Phạm Duy, “cộng hòa nằm vùng” Nguyễn Cao Kỳ,… coi chừng khi Bố già qua đời sẽ được phong Anh hùng các lực lượng vũ trang như nhà văn Vũ Bằng… tình báo Việt cộng. Hu hu…
Anh Đào Hiếu theo MTGPMN vì đọc Camus. TCS cảm tình với MT ấy, tôi nghĩ có lẽ vì học tú tài Pháp; trong tú tài ấy cái gì người ta cũng dạy, do đó cái gì cũng biết mà chỉ biết kiểu nhập môn, biết lơ mơ. Biết lơ mơ (ví dụ học thuyết Mác-Lê Nin) mà lại cả gan làm chuyện lớn (ví dụ theo MT, một hóa thân khác của CS Hà Nội). Trước Đào Hiếu và TCS có Nguyễn Ái Quốc và đc, trước NAQ, có Lê Nin. Các ông này cũng chỉ biết lơ mơ chủ nghĩa CS. Paul M. Johnson trong cuốn Intellectuals đã dùng những bằng chứng từ những nhà báo Anh cùng thời với Mác; họ đã vạch ra rằng Mác đã sửa, đã gò ép những con số thống kê về những hoạt động kỹ nghệ thời đó, để làm cho những lý thuyết của mình mang tính KHOA HỌC. Chính tính khoa học ngụy tạo này đã làm say mê những người muốn làm chuyện lớn khác mà chỉ biết lơ mơ. La Rochefoucauld: “Cái sai lầm thứ tư là biết không rành điều mình biết.” 100 triệu người bị chết vì sự biết lơ mơ này.
Lại còn: Trí thức ở Sài Gòn, Huế là những kẻ liên miên chỉ trích, cãi nhau vặt vãnh (Marguerite Higgins). Tại sao?
Mười mấy năm trước, báo Việt Nam có bài ông Ngọc Giao (nhà văn trước 1945, quen các văn nghệ sĩ thời đó) kể chuyện gia đình Nam Cao một bận đã bắt trộm gà hàng xóm để đãi khách quý (anh em văn nghệ). Lập tức, bài viết và tác giả bị “đả đảo nhiệt liệt”, bị cho là bêu xấu, mang tính “hạ bệ thần tượng”, v.v…
Chuyện TC viết về TCS cũng tượng tự.
1. Tất nhiên cần xem những khẳng định của ông TC về TCS có đúng không? Một số người được nhắc đến trong bài còn sống, còn có thể kiểm tra các info, đối chiếu, xử lý… (Báo “Thanh Niên” đã có bài bác bỏ một số điều TC đưa ra, hy vọng ông TC sẽ phản hồi).
2. Nếu những khẳng định ấy là đúng, thì cho dù có thể nó có phần đi ngược lại với một số hình ảnh được tạo dựng về “huyền thoại TCS”, ta cũng hãy coi nó là điều bình thường, rọi sáng hơn về một nhân vật đáng kể của âm nhạc và đời sống tinh thần Việt Nam thế kỷ XX.
Nhạc sĩ TCS có “nằm vùng” chăng nữa cũng không đáng trách lắm. Trong Nam trước 75 không ít người đã vô tình hoạt động tiếp tay cho CS: từ anh phu xích lô, chị bán vé số cho tới văn nghệ sĩ, giới tu hành rồi trí thức bằng cấp đầy mình và cả sĩ quan trong quân đội miền Nam nữa. Phần lớn họ là những người tốt, mong muốn một chế độ hoàn hảo hơn VNCH trong khi CS khéo léo tô vẽ, tuyên truyền, che giấu cái bản chất thực của nó mà chúng ta thấy ngày hôm nay.
“Ở trong chăn mới biết có rận”, khi biết ra rồi thì đã muộn, không còn cơ hội tương đối tự do phản kháng bằng ngòi bút, phản chiến bằng lời ca, biểu tình chống đối như xưa. Cũng chẳng còn bưng biền nào nữa để mà vô đó làm “cách mạng”.
Người Bắc di cư 54 và một số người miền Nam hiểu rõ CS nhưng tiếc thay tiếng nói của họ đơn độc, ít được lắng nghe.
Bây giờ thì cả nước ai cũng hiểu rõ thực chất của CS, vậy thì chỉ còn những người (nhất là trí thức) vẫn tiếp tục cam tâm làm tay sai cho một chế độ thối nát mới thực sự đáng trách.
Cám ơn nhà văn Đào Hiếu với một bài viết ngắn, nhẹ nhàng, khoan dung với tất cả những con người ít nhiều đều là nạn nhân của những hoang tưởng, nghi kỵ, … một thời.
Chuyện đúng hay chưa được đúng trong bài “TCS và tham vọng chính trị ” của họa sĩ Trịnh Cung, thời gian sẽ soi xét.
Tôi là lớp hậu sanh, tôi chắc chắn với tôi rằng, tôi không hề giảm một chút yêu quí và kính trọng nào với nhạc sĩ TCS khi đọc xong bài viết của TC. Và tôi cũng tin chắc rằng TC, ông ấy cũng không hề có ý làm giảm sự ngưỡng mộ của mọi người đối với nhạc sĩ.
Người mình có tật hễ tôn ai được rồi cứ muốn người ấy phải “vĩ đại”. Cứ muốn đắp quanh người ấy thành pho tượng hoàn mỹ,rồi cứ sau cơn mưa, sau giông tố, sau sấm sét, … mấy thứ đắp quanh rớt dần, rồi bẽ bàng thất vọng.
“Trên hai vai ta đôi vầng nhật nguyệt/Rọi suốt trăm năm một cõi đi về”. TCS nếm đủ hạnh phúc đắng cay trần thế rồi, ông chả hề hấn gì đâu.
Đào Hiếu đã thật công bằng khi nói về TCS. Cùng một thế hệ, tôi cũng đã từng chê những người như Đào Hiếu, Tiêu Dao Bảo Cự gia nhập CS vào những năm 60 là những người “không có cái đầu”. Nhưng bây giờ nghĩ lại, con người có trái tim (“có một tấm lòng”) lúc nào cũng hơn. Vì nghĩ cho cùng, dân chẳng phải có bổn phận với bất cứ chính phủ nào mà trái lại “chính phủ mới là những cơ cấu, những người có bổn phận với quốc dân” của mình. Chính trị chẳng phải là “Thiết kế và chấp hành dân sinh” hay sao? Hay ở dở đi. Chính phủ tốt dân trung thành, chính phủ dở, tàn bạo dân phản lại, vận động lật đổ. Mỗi ca nhân hoàn toàn được sống độc lập trong xã hội, thì ước mơ chính trị hay ước mơ phi chính trị chẳng có gì đáng nói để chê trách hay ngợi khen, nhưng đi ngược lại văn hoá dân tộc, đi ngược lại nhân bản, ấy mới là điều đáng nói.
Uh Đào Hiếu chí lý vô cùng . Anh chỉ cần yêu người, yêu đời, thậm chí anh chỉ cần “mê gái” và sáng tác cho chúng ta những ca khúc về những tình yêu ấy cũng đã là điều vĩ đại rồi.
Vâng Trời đã gọi TCS đến giữa trần gian để hát ca. Và chúng ta cũng chỉ cần ghi nhận như thế … Ca suffit.
Nhận định rất ‘người’ của anh Đào Hiếu về TCS làm cho tôi cảm động : ‘TCS chỉ cần yêu người, yêu đời, thậm chí anh chỉ cần “mê gái” và sáng tác cho chúng ta những ca khúc về những tình yêu ấy cũng đã là điều vĩ đại rồi’.
Nghệ sĩ là người có tài gởi hồn mình vào tác phẩm, khi đứa con tinh thần đã thành hình rồi thì tác phẩm thuộc về ‘cảnh giới’ riêng của nó. Lúc đó thì hồn ai nấy giử. Dầu cho quần chúng có kích bác tác giả, hay chính tác giả ví dụ như Phạm Duy có ‘trở chứng’ báng bổ lại tác phẩm của mình : ‘nhạc của tôi làm ở nơi nhà xí ‘ thì nó cũng không mất giá trị. Vì nhạc sĩ là con người, có lúc thanh cao có lúc cũng rất trần tục nhưng tác phẩm của họ lại mang một giá trị nhất định, không còn chịu lệ thuộc vào cá tánh hay thay đổi của người đã tạo ra mình.
Con người không giống như con ốc mà lại giống như dòng sông, lúc trong lúc đục. Chỉ vì ta lở uống nhầm chổ nước đục mà đi chê trách cả dòng sông hay sao ?
Sống dưới chế độ miền Nam tự do, chỉ cần một tí máu “ham vui”, một tí cải lương, một tí anh hùng rơm, … là anh có thể trở thành “thành phần phản kháng” được rồi.
Còn với chế độ ta thời nay, bố bảo anh có dám?
Phải công nhận Đảng ta tài thiệt!