Lý Đợi trả lời phỏng vấn của talawas: Thơ phải đến từ sự tự do mà chúng ta đang tìm kiếm
10/12/2009 | 10:00 sáng | 29 Comments
Category: Chính trị - Xã hội, Phỏng vấn của talawas, Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Thơ đến từ đâu
talawas – Loạt bài phỏng vấn nhan đề “Thơ đến từ đâu” do tác giả Nguyễn Đức Tùng thực hiện với nhiều nhà thơ Việt Nam trong và ngoài nước, đăng trên talawas từ tháng 6/2006 đến tháng 1/2008 vừa được xuất bản tại Việt Nam. Ngày 1/12/2009, Nhà xuất bản Lao Động đã tổ chức buổi ra sách và gặp gỡ nhóm thực hiện cuốn sách này. Cuộc thảo luận xung quanh việc xuất bản cuốn sách này đang tiếp tục, với nhiều ý kiến phản hồi về những bài đã đăng của Trung Trung Đỉnh và Nguyễn Đức Tùng, Nguyễn Tôn Hiệt, Đà Linh, Hoàng Ngọc-Tuấn, Bùi Văn Phú, Bắc Phong, Trần Thị Trường, Nguyễn Quốc Chánh, Quang Toản, Đỗ Kh.. Nhà thơ Lý Đợi, tác giả “Thơ đến từ đâu” duy nhất không có mặt trong tập sách nói trên, vừa có cuộc trò chuyện với talawas về việc này.
_________________
Phạm Thị Hoài thực hiện
talawas: Thưa anh Lý Đợi, anh là người duy nhất nổi bật với sự vắng mặt của mình trong tập Thơ đến từ đâu. Anh không tham gia vào công trình xuất bản này, hay bị loại ngoài ý muốn?
Nhà thơ Lý Đợi
Lý Đợi: Bây giờ ngồi nhớ lại, chắc cũng có nhiều chi tiết không được chính xác, vì tôi cũng quên vụ này lâu rồi. Trình tự căn bản thì thế này: Nguyễn Đức Tùng gởi email phỏng vấn tôi khá sớm và tôi cũng trả lời khá sớm trong loạt bài này (dù đăng trên talawas chậm hơn một chút); trong quá trình trả lời, tôi còn giúp cung cấp hoặc giới thiệu cho người phỏng vấn một số địa chỉ email của các nhà thơ khác. Kết quả thì có một vài người tham gia trả lời, một số khác thì không. Riêng về cuốn sách, khi nó sắp thành hình, tôi có nhận được một email từ Nguyễn Đức Tùng (là thư khá vu vơ và là thư chung – nghĩa là gởi cho tất cả mọi người có liên quan trực tiếp đến sách) nói rằng sẽ có một hai đoạn, một hai tác giả bị biên tập, bị cắt… nhưng không nói cụ thể là tôi có bị cắt hay bị bỏ ra khỏi cuốn sách hay không?
talawas: Sau đó anh có được đề nghị xem xét những sửa đổi của biên tập không?
Lý Đợi: Tôi không có được cái may mắn này, hoặc do từ đầu Nguyễn Đức Tùng chủ động bỏ tôi ra mà không báo cho biết; hoặc bên biên tập muốn bỏ mà Nguyễn Đức Tùng thấy không tiện nói với tôi.
talawas: Có nghĩa là sau khi sách ra, anh mới được biết là mình không có mặt?
Lý Đợi: Về mặt thủ tục thì đúng như thế; về luật chơi, tôi đã không được tôn trọng. Cũng xin mở rộng một chút, khi cần phỏng vấn và cần trợ giúp, Nguyễn Đức Tùng đã rất sốt sắng, riêng khi cần bỏ tôi thì xem như không. Tuy nhiên, chỉ cần một chút tưởng tượng, không cần đoán tôi cũng biết là mình sẽ không có tên trong cuốn sách ngay từ trước khi nó in ra.
talawas: Vì sao?
Lý Đợi: Dù trong bài trả lời phỏng vấn này tôi chỉ đi vào các dự án khá cụ thể (lúc bấy giờ), nhưng tôi nói thẳng thắn, điều này có thể làm những người làm cuốn sách này ngại, hoặc nhà kiểm duyệt Việt Nam không thích.
talawas: Nhưng làm-thế-nào-để-lọt-lưới-kiểm-duyệt là nghệ thuật hàng đầu của các nghệ sĩ sống trong các quốc gia có chế độ kiểm duyệt khắt khe. Anh không có tham vọng đạt thành tựu lớn trong nghệ thuật đó sao?
Lý Đợi: Không! Hoặc là nó phải thay đổi để tiến bộ; hoặc là tôi chơi cách khác – thời nay có nhiều cách chơi mà.
Ví như, khi đã xác định và chủ động cho đăng bài phỏng vấn trên talawas, nghĩa là mình đã tôn trọng luật chơi của talawas, chứ không phải luật chơi của sách in tại Việt Nam. Nếu talawas không có luật chơi khác với kiểu kiểm duyệt chính thống giáo thì nó không cần hình thành và phát triển để làm gì. Chính vì thế, khi đã đăng bài trả lời Nguyễn Đức Tùng ở talawas, với tôi như vậy là đủ rồi, không có lý do gì phải chịu sự biên tập, cắt xén… Sự cắt xén, kiểm duyệt chẳng lẽ sẽ giúp cho “nhân thân” được “tốt và an toàn hơn” chăng; hay chỉ cho thấy người trả lời đã chọn hai thái độ: ngoài luồng nói khác, trong luồng nói khác. Tôi không thích cách đó.
talawas: Công trình xuất bản này được những người thực hiện coi là một nỗ lực giao lưu và hội nhập văn học trong và ngoài nước, ghi nhận “những đóng góp của đội ngũ trí thức, nhà văn, nghệ sĩ Việt kiều sống xa đất nước nhưng luôn dành những tình cảm chân thực cũng như vốn tri thức quý giá của mình góp phần xây dựng quê hương, thúc đẩy chủ trương hòa hợp và khối đại đoàn kết dân tộc”[1]. Cuốn sách lại ra ngay sau Hội nghị Việt kiều cuối tháng 11 vừa qua…
Lý Đợi: Thời Bắc thuộc, đa phần trí thức, nhà thơ có thể đọc chữ Nho và viết chữ Nho, dù nghe nói có thể không được, nghĩa là có giao lưu một nửa. Thời Pháp thuộc, đa phần trí thức, nhà thơ dùng tốt tiếng Pháp, có nền tảng chữ Nho… nên giao lưu khá tốt, có bài bản và bản sắc (dù các nhà thơ chủ yếu giao lưu với chủ nghĩa lãng mạn và tượng trưng Pháp để sinh ra Thơ Mới). Thời nay, đa phần văn, nhà nhà thơ (khoảng trên 97%, trong đó có tôi) không đọc viết hoặc nghe nói thông thạo bất kỳ một thứ tiếng, một ngôn ngữ nào, dù phương tiện và con người để giúp giao lưu thì khá nhiều. Nếu so với thời lệ thuộc, thời “tự do” này có vẻ ít giao lưu nhất; mà một nền thơ mà không có giao lưu thì khác gì tự thủ tiêu hoặc tự sướng với chính mình. Cho nên, giả dụ có đến 90 triệu người Việt trên toàn thế giới làm thơ viết văn, nay hội nhập thành một khối, thì đó cũng chỉ là một khối bảo thủ, khối chậm phát triển, hay cực đoan hơn, chỉ là khối ngu mà thôi. Văn chương vốn là chuyện cá nhân, chuyện đơn lẻ… cần gì phải “hòa hợp và khối đại đoàn kết dân tộc”. Các vấn đề biển đảo, bauxite Tây Nguyên, giáo dục, sự tự cường của dân tộc… đang cần cái khối này hơn.
Đó là chưa nói, phần lớn các nhà văn, nhà thơ Việt đang viết tiếng Việt (dù trình độ ngôn ngữ khá chênh nhau), nhưng do tiếng Việt quá chậm phát triển, nên ở đâu cũng đọc được, tụ tập lại một khối để mà làm gì.
talawas: Và tác giả bị loại khỏi cuốn sách không phải là một nhà thơ Việt kiều mà là anh, một nhà thơ sống trong nước?
Lý Đợi: Nếu bạn ở hải ngoại mà có trang web, cần thiết thì đặt tường lửa tại Việt Nam, hạn chế tối đa người truy cập (ví dụ như talawas). Nếu bạn ở hải ngoại mà có sách thì siết chặt hải quan không cho mang vào lãnh thổ, nên số lượng lưu hành trong nước chẳng đáng là bao, chỉ trong giới làm nghề biết với nhau, vậy xem như yên ổn. Cần thiết nữa là từ chối cấp thị thực, trục xuất khỏi Việt Nam… nói chung khá an toàn bởi những biện pháp thô bạo. Còn với một người ở trong nước, có cộng đồng bao bọc ở xung quanh, như thế được cho là… nguy hiểm tiềm tàng, nên họ phải cố gắng quản lý “trọn gói”, cái gì họ cũng muốn kiểm soát và kiểm duyệt đến tận chân răng. Nên việc tôi bị kiểm duyệt và từ chối không cho xuất hiện trong cuốn sách là hết sức bình thường với não trạng kiểm duyệt hiện nay. Nếu tôi được chấp thuận xuất hiện, thì bài trả lời phỏng vấn đó (dù tầm thường thôi) cũng không còn là của tôi nữa, mà đã bị bóp méo, xuyên tạc; còn nếu in nguyên văn, thì có điều gì đó bất thường sắp diễn ra ở đây.
Cũng cần nhắc lại, ngay từ đầu, khi chấp nhận trả lời phỏng vấn của Nguyễn Đức Tùng, tôi đã không có ý nghĩ đến việc in trong cuốn sách, nên chẳng cần phải uốn nắn làm gì.
talawas: Còn ở trong nước, tác giả Lý Đợi và Nhóm Mở Miệng được dòng văn học chính thống ghi nhận như thế nào?
Lý Đợi: Chính thống giáo cũng có năm bảy đường, mà trong các đường ấy làm gì không có đường cho mình đi, nếu muốn đi và biết cách luồn lách. Riêng bản thân tôi, khi cần thiết, ví dụ như sau khi đi tham dự Documenta 12 ở Đức về, cũng đã có trả lời phỏng vấn trên báo của Việt Nam. Hay như một vài nhà phê bình văn học tại Việt Nam cũng đã có những bài viết khá dài và chi tiết về Mở Miệng và tôi trên báo hay tạp chí chính thống. Tuy vậy, chủ trương của bản thân tôi và Mở Miệng từ khi thành lập đến nay là không có ý định làm văn học vì những thứ đó. Còn nếu có một nhà xuất bản hay tờ báo nào muốn mua tác phẩm (có điều kiện phù hợp và hợp đồng kèm theo) thì tôi vẫn có thể bán, vì suy cho cùng, tác phẩm văn học cũng chỉ là hàng hóa mà thôi. Vấn đề là mỗi người đều có quyền chọn lựa cách bán cho mình, tôi thì không thích bán những tác phẩm văn học cho những tổ chức “thiến”.
talawas: Theo anh cuộc tranh luận hiện nay về việc xuất bản tập Thơ đến từ đâu cho thấy điều gì?
Lý Đợi: Có ý kiến cho rằng trong thời gian gần đây chẳng có gì để tranh luận? Hoặc vì nhiều người không dám tranh luận khi loạt bài còn ở trên talawas, nay thì “hợp thức hóa” rồi, tranh luận cho bõ tức? Hoặc cũng vì các kiểu PR rùm beng để bán sách? Hoặc vì các kèo cá độ có cái cớ để ra tỷ lệ cá cược? Có người còn cho rằng việc Nguyễn Đức Tùng “cố gắng” in sách chỉ để mượn các cây cột đường để móc cái tên mình lên, vì sách này toàn phỏng vấn những người nổi tiếng (?!). Riêng tôi chỉ thấy một điều thú vị là nơi sinh của cuốn sách ở talawas, nay “đâm chém” nhau (có thể chỉ qua comment và bằng nickname) cũng ở talawas (trong khi sách thì được in ở NXB Lao Động, Hà Nội) – điều này chứng tỏ cái gì cũng có gốc tích và talawas thì vui hơn. Mà niềm vui, sự hạnh phúc… thường bắt nguồn từ sự tự do.
Cũng nói thêm, có chị bạn làm sếp biên tập cho một tờ báo sau khi đi họp giao ban hôm 7.12 về điện thoại cho biết không được đưa tin Thơ đến từ đâu dưới mọi hình thức, ngay cả chê. Vậy là có thể loại được lý do PR để bán sách rồi.
talawas: Như vậy một lần nữa chúng ta chứng kiến tình thế kẹt điển hình trong câu chuyện Việt Nam: Một mặt, những người làm cuốn Thơ đến từ đâu đã tìm cách đi hết và thậm chí có thể đã đi khá xa quá vạch cho phép, khiến cuốn sách trở thành “có vấn đề” và hiện không được phép nhắc đến trên truyền thông chính thống. Mặt khác, để được xuất bản trong một môi trường văn hóa tư tưởng như tại Việt Nam, họ phải thực hiện một mức độ kiểm duyệt nhất định, trong đó có việc loại bỏ bài phỏng vấn anh, khiến bản thân việc xuất bản cuốn sách này cũng trở thành “có vấn đề”. Theo anh, làm thế nào để thoát khỏi tình thế kẹt ấy?
Lý Đợi: Đã có rất nhiều hội thảo về kiểm duyệt và chống kiểm duyệt diễn ra công khai trên thế giới, âm thầm tại Việt Nam nhưng phần lớn chỉ mới nêu ra hiện tượng, các vướng mắc… mà chưa biết phải giải quyết thế nào. Kinh nghiệm tại Việt Nam cho thấy “luật” kiểm duyệt rất ít được thay đổi trong các thập kỷ gần đây; trong khi sự đấu tranh kêu đòi của giới cầm bút thì quá lẻ loi, yếu ớt… nên cũng không có tác động gì đáng kể. Cách hợp lý nhất để thoát khỏi tình trạng này là người cầm bút phải xác định thái độ rõ ràng và xoá nhoà ranh giới giữa các hình thức xuất bản. Phần nhiều bị vướng mắc ở suy nghĩ chỉ có sách in qua hệ thống kiểm duyệt tại Việt Nam thì mới chính thống, còn in web, in photocopy, blog hay trong email là không chính thống… Suy nghĩ này không chỉ đến với những người ở trong nước, mà đến với cả người Việt ở nước ngoài, nên dẫn đến “hành động” sai. Mà khi người viết đã có suy nghĩ và hành động sai thì đừng mong hệ thống kiểm duyệt sẽ thay đổi, vì mọi hệ thống đều mong sự ổn định để dễ điều hành và dể duy trì sự hiện diện.
talawas: Anh không cho rằng, với tất cả những thỏa hiệp của nó trước chế độ kiểm duyệt, việc một cuốn sách như Thơ đến từ đâu xuất hiện được ở Việt Nam vẫn có tác động tích cực ngay cả trong việc chống kiểm duyệt hơn là ngược lại?
Lý Đợi: Việt Nam có hệ thống kiểm duyệt toàn diện ít khi sai sót, nếu lần này Đà Linh – Quang Thuỵ (hai người phụ trách biên tập), Lê Huy Hoà (chịu trách nhiệm xuất bản của NXB Lao Động) và có lẽ một vài người quan trọng nhưng khuất tên phía sau, mà sai thì “kỳ tích” kiểu nhà NXB Đà Nẵng sẽ tái diễn – rút phép và xử phạt là điều khó tránh. Còn nếu họ đúng, thì cuốn sách đã quá “sạch sẽ” sau khi bị thiến, “vào cung” làm thái giám là đương nhiên, chơi với bời, chống với phá gì nữa.
Nên vấn đề tôi nói ở đây không phải là chuyện một cuốn sách cụ thể, mà là cả một hệ thống kiểm duyệt, nó đang rất không bình thường, thậm chí đi ngược lại Hiến pháp Việt Nam.
talawas: Trả lời câu hỏi “Thơ đến từ đâu” trong bài phỏng vấn, anh nói: thơ đa phần không đến từ hội viên – hay chuẩn bị là hội viên – của các hội văn học, từ trung ương xuống địa phương; thơ cũng không đến từ các tập thơ được xuất bản chính quy trong 60 năm qua; thơ chắc chắn cũng không đến từ hơn 10 triệu gồm công an, quân đội, công chức, người ăn lương nhà nước và không đến từ hơn 24 triệu người Việt Nam đang cắp sách đến trường. Anh đoán rằng thơ có lẽ đến từ hơn 5 triệu người bị tàn tật vì có vẻ như họ có đủ thời gian để suy nghĩ, và tìm cảm hứng hay có lẽ đến từ một vài người điên bị xã hội, bị định chế, bị pháp chế… cho lạc rơ…
Lý Đợi: Có lẽ thơ đến từ một vài người bị cho là điên, hoặc bị xã hội, bị định chế, bị pháp chế… cho lạc rơ – tôi vẫn giữ ý kiến này.
talawas: Và bản thân anh từng tuyên ngôn chung cho Nhóm Mở Miệng: “Chúng tôi không làm thơ“…
Lý Đợi: Đúng vậy. Và điều này cũng giúp tôi khỏi bị chiếu bí trong câu hỏi mà cả một cộng đồng chìm mê hiện nay đang không muốn trả lời: Thơ đến từ đâu? Từ lịch sử thơ Việt, có vài người đã trả lời thay tôi rằng trong một thời kỳ dài, thơ Việt từng đến từ sự áp bức; ngày nay, chắc thơ phải đến từ sự tự do mà chúng ta đang tìm kiếm.
Tuy “không làm thơ”, nhưng tôi vẫn cố gắng đi tìm xem thơ đến từ đâu. Và biết đâu, khi tìm được câu trả lời rồi thì trong lần tái bản sách, tôi không phải là người duy nhất bị loại.
talawas: Cảm ơn anh Lý Đợi về cuộc trò chuyện này.
© 2009 Lý Đợi
© 2009 talawas blog
[1] Xem bản tin “Gặp gỡ nhóm thực hiện cuốn sách Thơ đến từ đâu” trên website của tạp chí Sông Hương ngày 01/12/2009
Bình luận
29 Comments (bài “Lý Đợi trả lời phỏng vấn của talawas: Thơ phải đến từ sự tự do mà chúng ta đang tìm kiếm”)
1 2 Trang sau »
“Hoặc là nó phải thay đổi để tiến bộ; hoặc là tôi chơi cách khác”.
Bác Lý chịu khó chậm chân đợi anh em rảo bước bám gót bác chút nha!
Coi thử nó sẽ bám giữ được cái nguyên trạng bùn lầy trơn trượt này bao lâu nữa.
Em quyết theo bác …tới nơi.
“Thơ đến từ đâu” khi ở trên Talawas thì không có điều tiếng gì, Nhưng sau khi được/bị xuất bản trong nước thì xôn xao nổi sóng. Mấy hôm nay sau khi theo dõi tất cả các phản hồi, theo thiển kiến, tôi có thể tóm tắt như sau. Thái độ của các vị được phỏng vấn có thể chia làm 3 nhóm. Một số hài lòng, một số phản đối và một số khác có thể không hài lòng nhưng im lặng cho qua. Phần tranh luận của độc giả nảy lửa xoay quanh phần lớn giữa “biên tập” và “kiểm duyệt”. Thiết nghĩ chuyện này khá rõ ràng, là một người quan tâm đến chuyện văn học (đọc/viết) không ai ưa chuyện kiểm duyệt cho dù dưới bất cứ trạng huống nào. Vấn đề còn lại, theo tôi Nguyễn Đức Tùng đã thiếu sòng phẳng trong cuộc chơi. Như trường hợp của Lý Đợi hay Nguyễn Đăng Thường. Trách móc hay nặng nề hơn như một ai đó đã nói “Nguyễn Đức Tùng đã mượn những cái cột để treo tên mình lên” là điều không thể tránh. Trong cái tình tôi không nghĩ Nguyễn Đức Tùng cố ý như thế, nhưng cái lý? Mong thay một lời giải thích từ Nguyễn Đức Tùng.
Khải Minh ơi, tui e là NXB Giấy Vụn chỉ xuất bản sách, chứ không xuất bản một bức tranh lẻ [ít nhất, chưa thấy có tiền lệ này], hay Khải Minh thử làm ngay với Talawas nè [trên Talawas cái này tui thấy rồi]. Tui đang chờ tác phẩm của Khải Minh đây 😀
Xin lỗi mọi người cho tôi đùa với các quí vị coi thơ văn nghệ thuật là thiến được (nghĩa là thơ văn của quí vị chỉ ví như con cặc, quí vị diễn dở quá tui phải nói toạc ra cho nó chạy lên đầu).
Ai cũng biết là con người dù ngu đến đâu họ cũng có thể học vào được một vài điều. Còn kẻ gàn thì hết cách.
Tôi muốn vẽ biếm họa đặt tên là “Gậy Ông Đập Lưng Ông” với cảnh Lý Đợi cõng Nguyễn Hòa cõng Trương Đức cõng Thanh Huyền cõng Nam Phan cõng Nguyễn Đình Đăng cõng Hoàng Ngọc-Tuấn cõng Lang… chạy nhong nhong rồi loon coon đến độ con cu (cái gậy) của quí vị bị dập nát như cảnh bò bị thiến chung quanh quyển sách “Thơ Đến Từ Đâu”. Sau đó tôi đi xuất bản biếm họa này ở NBX Giấy Vụn xem quí vị có kiểm duyệt tui không?
Khải Minh
Tôi vẫn tin rằng thơ phải đến từ những người điên hoặc được xã hội coi là bị điên. Không điên làm sao có thơ hay?
Bây giờ tôi mới cảm nhận được rằng thơ ngoài luồng (trên talawas) tròn trịa và đầy đặn, không bị cắt mất cái phần thú vị như thơ vào luồng trong (nxb Lao Động). Đọc thơ ngoài luồng rồi quay qua đọc thơ trong luồng mà như ăn một bát súp thiếu muối, hẳn vậy. Ít ra, thơ luồng ngoài được như con chim tự do không vướng lưới “ý thức hệ”.
Những nỗ lực (phá rào) của các biên tập viên trong nước là những nỗ lực cá nhân muốn đem đến cho một nền văn hóa nước nhà một chút gì đó mới mẻ, nhưng chẳng có lý do gì để “luật“ kiểm duyệt sẽ thay đổi. Thơ chỉ đòi “thơ“ thôi mà.
Tại sao “sự đấu tranh kêu đòi của giới cầm bút thì quá lẻ loi, yếu ớt“? Chắc hẳn có một sự tính toán như sau: “Quanh đi quẩn lại con dao “chính thống“ vẫn sẽ tiếp tục tung lên để “thiến“ thơ khi vào trong luồng nhiều năm nữa, nhưng miễn là thơ bị “thiến” không phải là của tôi, thôi kệ đi, ai lo việc của người ấy.“
Cái phần bị „thiến“ mới là thiêng liêng nhất, khiến cho Lý Đợi bỗng chốc trở thành người hùng. Xin chúc mừng anh!
Kịch bản
Tháu cáy _____– Thơ Đến Từ Đâu.
(Dàn bài)
1. Làm xong một chiếc bánh (loạt bài phỏng vấn trên Talawas)
2. Làm sao bán được đắt nhất:
a. In ở hải ngoại
– Dự đoán kết quả: phí giấy, phí tiền
b. In ở trong nước không kiểm duyệt (Thí dụ NXB Giấy Vụn)
– Dự đoán kết quả: không đáng với công sức bỏ ra. Không khác mấy so với in ở Ngoài Nước.
c. In ở trong nước kiểm duyệt
– Dự đoán kết quả: bị cắt xén, bị bỏ bài… không được in… nhưng nếu in được thì sẽ đạt mục đích bán bánh tối ưu.
3. Quyết định in trong nước với sự kiểm duyệt.
– Dự đoán kết quả:
+ Có nhiều người nổi giận
+ Có nhiều người nghi ngờ
+ Có nhiều người thay lòng.
+ Có nhiều người bị thử thách tâm hồn và trí tuệ.
+ Có nhiều người bị kiểm điểm, mất chức, hay đi tù
+ May mắn: có nhiều người bản lãnh (như Phạm Thị Hoài bây giờ)
+ Không may: Chúng ta lại thua lớn và nghệ thuật lẫn tư duy chẳng hy vọng gì trong tương lai gần
+ V.V..
4. Chuẩn bị đối đáp sau khi xuất bản:
a. Viết các bài mới trên Talawas (Tang Đỏ, Thơ Đa Đề) thay thế các phần có thể bị kiểm duyệt (phòng trả lời những hạch sách)
b. Viết các phản hồi trả lời những phản ứng XOAY QUANH vấn đề.
c. Viết các phản hồi biện hộ cho công việc và người làm việc từ biên tập đến kiểm duyệt
c. Viết các phản hồi chuẩn bị làm dẫn chứng cho bài viết tổng kết.
5. Những bất ngờ khác
Kết luận: kết quả nào cũng sẽ mở ra những cách chơi lớn, những tác phẩm tầm cỡ sau này.
Khải Minh
Tôi xin hoàn toàn đồng ý với ý kiến của anh Nguyễn Đình Đăng
ở đây: http://www.talawas.org/?p=14942&cpage=1#comment-9238
và ở đây: http://www.talawas.org/?p=14966&cpage=1#comment-9250
Tuy vậy, tôi cho rằng Lý Đợi đã chủ quan khi nghĩ rằng các tác phẩm còn lại bị „thiến“ và do đó không còn giá trị.
Thơ (và nghệ thuật nói chung) có rất nhiều đề tài và có những đề tài trung lập về chính trị, chẳng hạn như thơ trữ tình.
Có thể có người sẽ hỏi, sao trong lúc dân chúng đang đói khổ, rên xiết dưới chế độ độc tài mà anh lại đi làm thơ trữ tình? Tôi không biết được, nhưng có khi đơn giản chỉ vì đấy là sở trường của người ta mà thôi.
Tôi cho rằng chất lượng tác phẩm và „hàm lượng chính trị“ trong tác phẩm đó không nhất thiết phải tỷ lệ thuận. Không phải cứ chống một cái gì đó xấu thì tác phẩm tự nhiên sẽ hay, sẽ đẹp. (Xin lấy một ví dụ là thơ Nguyễn Chí Thiện – khi đọc một số bài tôi cứ như có cảm giác là đọc thơ tuyên truyền, chỉ khác là thay dấu trừ bằng dấu cộng).
Câu hỏi chủ yếu mấy ngày hôm nay trên talawas là „thỏa hiệp“ hay „không thỏa hiệp“. Tôi cho rằng đấy là một câu hỏi quan trọng và đã có nhiều người trong cuộc trả lời. Nhưng cũng có một câu hỏi cũng quan trọng không kém – về cuốn sách đã xuất bản – là cuốn sách đáng đọc, hay không đáng đọc (đối với người trong nước).
“Còn nếu họ đúng, thì cuốn sách đã quá “sạch sẽ” sau khi bị thiến, “vào cung” làm thái giám là đương nhiên, chơi với bời, chống với phá gì nữa.”(Lý Đợi)
Tất nhiên là ông Đà Linh nói đúng còn gì nữa: “Thơ đến từ… hòa “điêu nặng” mới”.
Làm thơ nhưng lại chơi không đẹp!!!
“Cuốn sách THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU của Nguyễn Đức Tùng sau 1 năm được biên tập ở Nxb Hội Nhà Văn, cuối cùng lại được ra mắt bởi Nxb Lao Động.” (Nguyễn Trọng Tạo)
“…về luật chơi, tôi đã không được tôn trọng. Cũng xin mở rộng một chút, khi cần phỏng vấn và cần trợ giúp, Nguyễn Đức Tùng đã rất sốt sắng, riêng khi cần bỏ tôi thì xem như không.” (Lý Đợi)
Vậy thì, cái gọi là “mang mọi người về lại trên chiếc chiếu tình tự dân tộc” coi như là quá hớp đối với tác giả của cuốn sách, và tham vọng đó coi như đi toong!
Chơi không đẹp thì làm gì có chuyện “gặp nhau mừng như bão cát” được. Lại còn muốn ngồi chung chiếu nữa, cái này thì e chắc là hơi bị trí tưởng bở, nhỉ?
Thán phục Phạm Thị Hoài giúp NĐTùng kiện hoàn tác phẩm TĐTĐ bằng cách tài tình này.
Không biết km nói những lời sau có quá sớm làm giảm việc quảng cáo của TĐTĐ đi không?
Qua bài này, kết quả là bài phỏng vấn của Lý Đợi lại được chiếu cố nhiều nhất.
Lý Đợi hình như trong bài này không thấy rực lửa như bình thường.
Hay là mệt quá, giả vờ khéo quá hoặc bị vào tròng không ngờ trước dụng ý và cách chống _____ chế kiểm duyệt thông minh của PTHoài?
Nói trúng hay sai, ngẫu nhiên hay xếp đặt km cũng xin ghi vào sổ đời biến cố này.
Cám ơn vở kịch PTHoài tinh quái và Lý Đợi khù khờ.
Khải Minh
Albert Einstein từng nói: “Tất cả những gì thực sự vĩ đại và truyền cảm đều được sáng tạo bởi cá nhân lao động trong tự do”.
Thơ cũng không phải là ngoại lệ. Không có Tự Do sẽ không có thơ, không có nghệ thuật, không có văn học, không có âm nhạc, không có khoa học đích thực. Có chăng chỉ là những thứ được gán những cái tên đó.
Bravo Lý Đợi!
Lý Đợi đã nói hết sức thẳng thắn, minh bạch, dũng cảm. Tôi xin được bày tỏ nơi đây một sự khâm phục chân thành đối với Lý Đợi.
Một giả dụ tốt để bắt đầu!
Lý Đợi nói: “Hoặc là nó phải thay đổi để tiến bộ; hoặc là tôi chơi cách khác – thời nay có nhiều cách chơi mà.”
Bạn hơn người ở chỗ này đây. Đối với đa số người, không có chuyện giả dụ hệ thống phải thay đổi.
Có người trong cuộc tranh luận đã xổ toẹt các nhà xuất bản ngoài luồng, cho là không đáng kể.
Tôi thì có niềm tin của người dùng muỗng canh tát ao. Rất vui!
Việc Lý Đợi trả lời phỏng vấn talawas làm kết luận tạm thời của tôi trong phản hồi bên bài viết của Nguyễn Tôn Hiệt có… chao đảo chút xíu :D, và cho tôi thêm chút hi vọng sẽ có những nhà thơ khác cho biết ý kiến, đặc biệt là những người mà câu chữ của họ bị kiểm duyệt chánh trị để tập sách được xuất bản, hoặc được biên tập một đoạn có liên quan tới chánh trị nhưng lại trùng hợp là đoạn họ hổng thích, vân vân và vân vân.
Có nhiều thông tin bao giờ cũng tốt hơn là hổng có gì hết, đỡ phải đoán mò.
Xin cám ơn Phạm Thị Hoài và Lý Đợi.