Lý Đợi trả lời phỏng vấn của talawas: Thơ phải đến từ sự tự do mà chúng ta đang tìm kiếm
10/12/2009 | 10:00 sáng | 29 Comments
Category: Chính trị - Xã hội, Phỏng vấn của talawas, Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Thơ đến từ đâu
talawas – Loạt bài phỏng vấn nhan đề “Thơ đến từ đâu” do tác giả Nguyễn Đức Tùng thực hiện với nhiều nhà thơ Việt Nam trong và ngoài nước, đăng trên talawas từ tháng 6/2006 đến tháng 1/2008 vừa được xuất bản tại Việt Nam. Ngày 1/12/2009, Nhà xuất bản Lao Động đã tổ chức buổi ra sách và gặp gỡ nhóm thực hiện cuốn sách này. Cuộc thảo luận xung quanh việc xuất bản cuốn sách này đang tiếp tục, với nhiều ý kiến phản hồi về những bài đã đăng của Trung Trung Đỉnh và Nguyễn Đức Tùng, Nguyễn Tôn Hiệt, Đà Linh, Hoàng Ngọc-Tuấn, Bùi Văn Phú, Bắc Phong, Trần Thị Trường, Nguyễn Quốc Chánh, Quang Toản, Đỗ Kh.. Nhà thơ Lý Đợi, tác giả “Thơ đến từ đâu” duy nhất không có mặt trong tập sách nói trên, vừa có cuộc trò chuyện với talawas về việc này.
_________________
Phạm Thị Hoài thực hiện
talawas: Thưa anh Lý Đợi, anh là người duy nhất nổi bật với sự vắng mặt của mình trong tập Thơ đến từ đâu. Anh không tham gia vào công trình xuất bản này, hay bị loại ngoài ý muốn?
Nhà thơ Lý Đợi
Lý Đợi: Bây giờ ngồi nhớ lại, chắc cũng có nhiều chi tiết không được chính xác, vì tôi cũng quên vụ này lâu rồi. Trình tự căn bản thì thế này: Nguyễn Đức Tùng gởi email phỏng vấn tôi khá sớm và tôi cũng trả lời khá sớm trong loạt bài này (dù đăng trên talawas chậm hơn một chút); trong quá trình trả lời, tôi còn giúp cung cấp hoặc giới thiệu cho người phỏng vấn một số địa chỉ email của các nhà thơ khác. Kết quả thì có một vài người tham gia trả lời, một số khác thì không. Riêng về cuốn sách, khi nó sắp thành hình, tôi có nhận được một email từ Nguyễn Đức Tùng (là thư khá vu vơ và là thư chung – nghĩa là gởi cho tất cả mọi người có liên quan trực tiếp đến sách) nói rằng sẽ có một hai đoạn, một hai tác giả bị biên tập, bị cắt… nhưng không nói cụ thể là tôi có bị cắt hay bị bỏ ra khỏi cuốn sách hay không?
talawas: Sau đó anh có được đề nghị xem xét những sửa đổi của biên tập không?
Lý Đợi: Tôi không có được cái may mắn này, hoặc do từ đầu Nguyễn Đức Tùng chủ động bỏ tôi ra mà không báo cho biết; hoặc bên biên tập muốn bỏ mà Nguyễn Đức Tùng thấy không tiện nói với tôi.
talawas: Có nghĩa là sau khi sách ra, anh mới được biết là mình không có mặt?
Lý Đợi: Về mặt thủ tục thì đúng như thế; về luật chơi, tôi đã không được tôn trọng. Cũng xin mở rộng một chút, khi cần phỏng vấn và cần trợ giúp, Nguyễn Đức Tùng đã rất sốt sắng, riêng khi cần bỏ tôi thì xem như không. Tuy nhiên, chỉ cần một chút tưởng tượng, không cần đoán tôi cũng biết là mình sẽ không có tên trong cuốn sách ngay từ trước khi nó in ra.
talawas: Vì sao?
Lý Đợi: Dù trong bài trả lời phỏng vấn này tôi chỉ đi vào các dự án khá cụ thể (lúc bấy giờ), nhưng tôi nói thẳng thắn, điều này có thể làm những người làm cuốn sách này ngại, hoặc nhà kiểm duyệt Việt Nam không thích.
talawas: Nhưng làm-thế-nào-để-lọt-lưới-kiểm-duyệt là nghệ thuật hàng đầu của các nghệ sĩ sống trong các quốc gia có chế độ kiểm duyệt khắt khe. Anh không có tham vọng đạt thành tựu lớn trong nghệ thuật đó sao?
Lý Đợi: Không! Hoặc là nó phải thay đổi để tiến bộ; hoặc là tôi chơi cách khác – thời nay có nhiều cách chơi mà.
Ví như, khi đã xác định và chủ động cho đăng bài phỏng vấn trên talawas, nghĩa là mình đã tôn trọng luật chơi của talawas, chứ không phải luật chơi của sách in tại Việt Nam. Nếu talawas không có luật chơi khác với kiểu kiểm duyệt chính thống giáo thì nó không cần hình thành và phát triển để làm gì. Chính vì thế, khi đã đăng bài trả lời Nguyễn Đức Tùng ở talawas, với tôi như vậy là đủ rồi, không có lý do gì phải chịu sự biên tập, cắt xén… Sự cắt xén, kiểm duyệt chẳng lẽ sẽ giúp cho “nhân thân” được “tốt và an toàn hơn” chăng; hay chỉ cho thấy người trả lời đã chọn hai thái độ: ngoài luồng nói khác, trong luồng nói khác. Tôi không thích cách đó.
talawas: Công trình xuất bản này được những người thực hiện coi là một nỗ lực giao lưu và hội nhập văn học trong và ngoài nước, ghi nhận “những đóng góp của đội ngũ trí thức, nhà văn, nghệ sĩ Việt kiều sống xa đất nước nhưng luôn dành những tình cảm chân thực cũng như vốn tri thức quý giá của mình góp phần xây dựng quê hương, thúc đẩy chủ trương hòa hợp và khối đại đoàn kết dân tộc”[1]. Cuốn sách lại ra ngay sau Hội nghị Việt kiều cuối tháng 11 vừa qua…
Lý Đợi: Thời Bắc thuộc, đa phần trí thức, nhà thơ có thể đọc chữ Nho và viết chữ Nho, dù nghe nói có thể không được, nghĩa là có giao lưu một nửa. Thời Pháp thuộc, đa phần trí thức, nhà thơ dùng tốt tiếng Pháp, có nền tảng chữ Nho… nên giao lưu khá tốt, có bài bản và bản sắc (dù các nhà thơ chủ yếu giao lưu với chủ nghĩa lãng mạn và tượng trưng Pháp để sinh ra Thơ Mới). Thời nay, đa phần văn, nhà nhà thơ (khoảng trên 97%, trong đó có tôi) không đọc viết hoặc nghe nói thông thạo bất kỳ một thứ tiếng, một ngôn ngữ nào, dù phương tiện và con người để giúp giao lưu thì khá nhiều. Nếu so với thời lệ thuộc, thời “tự do” này có vẻ ít giao lưu nhất; mà một nền thơ mà không có giao lưu thì khác gì tự thủ tiêu hoặc tự sướng với chính mình. Cho nên, giả dụ có đến 90 triệu người Việt trên toàn thế giới làm thơ viết văn, nay hội nhập thành một khối, thì đó cũng chỉ là một khối bảo thủ, khối chậm phát triển, hay cực đoan hơn, chỉ là khối ngu mà thôi. Văn chương vốn là chuyện cá nhân, chuyện đơn lẻ… cần gì phải “hòa hợp và khối đại đoàn kết dân tộc”. Các vấn đề biển đảo, bauxite Tây Nguyên, giáo dục, sự tự cường của dân tộc… đang cần cái khối này hơn.
Đó là chưa nói, phần lớn các nhà văn, nhà thơ Việt đang viết tiếng Việt (dù trình độ ngôn ngữ khá chênh nhau), nhưng do tiếng Việt quá chậm phát triển, nên ở đâu cũng đọc được, tụ tập lại một khối để mà làm gì.
talawas: Và tác giả bị loại khỏi cuốn sách không phải là một nhà thơ Việt kiều mà là anh, một nhà thơ sống trong nước?
Lý Đợi: Nếu bạn ở hải ngoại mà có trang web, cần thiết thì đặt tường lửa tại Việt Nam, hạn chế tối đa người truy cập (ví dụ như talawas). Nếu bạn ở hải ngoại mà có sách thì siết chặt hải quan không cho mang vào lãnh thổ, nên số lượng lưu hành trong nước chẳng đáng là bao, chỉ trong giới làm nghề biết với nhau, vậy xem như yên ổn. Cần thiết nữa là từ chối cấp thị thực, trục xuất khỏi Việt Nam… nói chung khá an toàn bởi những biện pháp thô bạo. Còn với một người ở trong nước, có cộng đồng bao bọc ở xung quanh, như thế được cho là… nguy hiểm tiềm tàng, nên họ phải cố gắng quản lý “trọn gói”, cái gì họ cũng muốn kiểm soát và kiểm duyệt đến tận chân răng. Nên việc tôi bị kiểm duyệt và từ chối không cho xuất hiện trong cuốn sách là hết sức bình thường với não trạng kiểm duyệt hiện nay. Nếu tôi được chấp thuận xuất hiện, thì bài trả lời phỏng vấn đó (dù tầm thường thôi) cũng không còn là của tôi nữa, mà đã bị bóp méo, xuyên tạc; còn nếu in nguyên văn, thì có điều gì đó bất thường sắp diễn ra ở đây.
Cũng cần nhắc lại, ngay từ đầu, khi chấp nhận trả lời phỏng vấn của Nguyễn Đức Tùng, tôi đã không có ý nghĩ đến việc in trong cuốn sách, nên chẳng cần phải uốn nắn làm gì.
talawas: Còn ở trong nước, tác giả Lý Đợi và Nhóm Mở Miệng được dòng văn học chính thống ghi nhận như thế nào?
Lý Đợi: Chính thống giáo cũng có năm bảy đường, mà trong các đường ấy làm gì không có đường cho mình đi, nếu muốn đi và biết cách luồn lách. Riêng bản thân tôi, khi cần thiết, ví dụ như sau khi đi tham dự Documenta 12 ở Đức về, cũng đã có trả lời phỏng vấn trên báo của Việt Nam. Hay như một vài nhà phê bình văn học tại Việt Nam cũng đã có những bài viết khá dài và chi tiết về Mở Miệng và tôi trên báo hay tạp chí chính thống. Tuy vậy, chủ trương của bản thân tôi và Mở Miệng từ khi thành lập đến nay là không có ý định làm văn học vì những thứ đó. Còn nếu có một nhà xuất bản hay tờ báo nào muốn mua tác phẩm (có điều kiện phù hợp và hợp đồng kèm theo) thì tôi vẫn có thể bán, vì suy cho cùng, tác phẩm văn học cũng chỉ là hàng hóa mà thôi. Vấn đề là mỗi người đều có quyền chọn lựa cách bán cho mình, tôi thì không thích bán những tác phẩm văn học cho những tổ chức “thiến”.
talawas: Theo anh cuộc tranh luận hiện nay về việc xuất bản tập Thơ đến từ đâu cho thấy điều gì?
Lý Đợi: Có ý kiến cho rằng trong thời gian gần đây chẳng có gì để tranh luận? Hoặc vì nhiều người không dám tranh luận khi loạt bài còn ở trên talawas, nay thì “hợp thức hóa” rồi, tranh luận cho bõ tức? Hoặc cũng vì các kiểu PR rùm beng để bán sách? Hoặc vì các kèo cá độ có cái cớ để ra tỷ lệ cá cược? Có người còn cho rằng việc Nguyễn Đức Tùng “cố gắng” in sách chỉ để mượn các cây cột đường để móc cái tên mình lên, vì sách này toàn phỏng vấn những người nổi tiếng (?!). Riêng tôi chỉ thấy một điều thú vị là nơi sinh của cuốn sách ở talawas, nay “đâm chém” nhau (có thể chỉ qua comment và bằng nickname) cũng ở talawas (trong khi sách thì được in ở NXB Lao Động, Hà Nội) – điều này chứng tỏ cái gì cũng có gốc tích và talawas thì vui hơn. Mà niềm vui, sự hạnh phúc… thường bắt nguồn từ sự tự do.
Cũng nói thêm, có chị bạn làm sếp biên tập cho một tờ báo sau khi đi họp giao ban hôm 7.12 về điện thoại cho biết không được đưa tin Thơ đến từ đâu dưới mọi hình thức, ngay cả chê. Vậy là có thể loại được lý do PR để bán sách rồi.
talawas: Như vậy một lần nữa chúng ta chứng kiến tình thế kẹt điển hình trong câu chuyện Việt Nam: Một mặt, những người làm cuốn Thơ đến từ đâu đã tìm cách đi hết và thậm chí có thể đã đi khá xa quá vạch cho phép, khiến cuốn sách trở thành “có vấn đề” và hiện không được phép nhắc đến trên truyền thông chính thống. Mặt khác, để được xuất bản trong một môi trường văn hóa tư tưởng như tại Việt Nam, họ phải thực hiện một mức độ kiểm duyệt nhất định, trong đó có việc loại bỏ bài phỏng vấn anh, khiến bản thân việc xuất bản cuốn sách này cũng trở thành “có vấn đề”. Theo anh, làm thế nào để thoát khỏi tình thế kẹt ấy?
Lý Đợi: Đã có rất nhiều hội thảo về kiểm duyệt và chống kiểm duyệt diễn ra công khai trên thế giới, âm thầm tại Việt Nam nhưng phần lớn chỉ mới nêu ra hiện tượng, các vướng mắc… mà chưa biết phải giải quyết thế nào. Kinh nghiệm tại Việt Nam cho thấy “luật” kiểm duyệt rất ít được thay đổi trong các thập kỷ gần đây; trong khi sự đấu tranh kêu đòi của giới cầm bút thì quá lẻ loi, yếu ớt… nên cũng không có tác động gì đáng kể. Cách hợp lý nhất để thoát khỏi tình trạng này là người cầm bút phải xác định thái độ rõ ràng và xoá nhoà ranh giới giữa các hình thức xuất bản. Phần nhiều bị vướng mắc ở suy nghĩ chỉ có sách in qua hệ thống kiểm duyệt tại Việt Nam thì mới chính thống, còn in web, in photocopy, blog hay trong email là không chính thống… Suy nghĩ này không chỉ đến với những người ở trong nước, mà đến với cả người Việt ở nước ngoài, nên dẫn đến “hành động” sai. Mà khi người viết đã có suy nghĩ và hành động sai thì đừng mong hệ thống kiểm duyệt sẽ thay đổi, vì mọi hệ thống đều mong sự ổn định để dễ điều hành và dể duy trì sự hiện diện.
talawas: Anh không cho rằng, với tất cả những thỏa hiệp của nó trước chế độ kiểm duyệt, việc một cuốn sách như Thơ đến từ đâu xuất hiện được ở Việt Nam vẫn có tác động tích cực ngay cả trong việc chống kiểm duyệt hơn là ngược lại?
Lý Đợi: Việt Nam có hệ thống kiểm duyệt toàn diện ít khi sai sót, nếu lần này Đà Linh – Quang Thuỵ (hai người phụ trách biên tập), Lê Huy Hoà (chịu trách nhiệm xuất bản của NXB Lao Động) và có lẽ một vài người quan trọng nhưng khuất tên phía sau, mà sai thì “kỳ tích” kiểu nhà NXB Đà Nẵng sẽ tái diễn – rút phép và xử phạt là điều khó tránh. Còn nếu họ đúng, thì cuốn sách đã quá “sạch sẽ” sau khi bị thiến, “vào cung” làm thái giám là đương nhiên, chơi với bời, chống với phá gì nữa.
Nên vấn đề tôi nói ở đây không phải là chuyện một cuốn sách cụ thể, mà là cả một hệ thống kiểm duyệt, nó đang rất không bình thường, thậm chí đi ngược lại Hiến pháp Việt Nam.
talawas: Trả lời câu hỏi “Thơ đến từ đâu” trong bài phỏng vấn, anh nói: thơ đa phần không đến từ hội viên – hay chuẩn bị là hội viên – của các hội văn học, từ trung ương xuống địa phương; thơ cũng không đến từ các tập thơ được xuất bản chính quy trong 60 năm qua; thơ chắc chắn cũng không đến từ hơn 10 triệu gồm công an, quân đội, công chức, người ăn lương nhà nước và không đến từ hơn 24 triệu người Việt Nam đang cắp sách đến trường. Anh đoán rằng thơ có lẽ đến từ hơn 5 triệu người bị tàn tật vì có vẻ như họ có đủ thời gian để suy nghĩ, và tìm cảm hứng hay có lẽ đến từ một vài người điên bị xã hội, bị định chế, bị pháp chế… cho lạc rơ…
Lý Đợi: Có lẽ thơ đến từ một vài người bị cho là điên, hoặc bị xã hội, bị định chế, bị pháp chế… cho lạc rơ – tôi vẫn giữ ý kiến này.
talawas: Và bản thân anh từng tuyên ngôn chung cho Nhóm Mở Miệng: “Chúng tôi không làm thơ“…
Lý Đợi: Đúng vậy. Và điều này cũng giúp tôi khỏi bị chiếu bí trong câu hỏi mà cả một cộng đồng chìm mê hiện nay đang không muốn trả lời: Thơ đến từ đâu? Từ lịch sử thơ Việt, có vài người đã trả lời thay tôi rằng trong một thời kỳ dài, thơ Việt từng đến từ sự áp bức; ngày nay, chắc thơ phải đến từ sự tự do mà chúng ta đang tìm kiếm.
Tuy “không làm thơ”, nhưng tôi vẫn cố gắng đi tìm xem thơ đến từ đâu. Và biết đâu, khi tìm được câu trả lời rồi thì trong lần tái bản sách, tôi không phải là người duy nhất bị loại.
talawas: Cảm ơn anh Lý Đợi về cuộc trò chuyện này.
© 2009 Lý Đợi
© 2009 talawas blog
[1] Xem bản tin “Gặp gỡ nhóm thực hiện cuốn sách Thơ đến từ đâu” trên website của tạp chí Sông Hương ngày 01/12/2009
Bình luận
29 Comments (bài “Lý Đợi trả lời phỏng vấn của talawas: Thơ phải đến từ sự tự do mà chúng ta đang tìm kiếm”)
« Trang trước 1 2
@ Lý Đợi
Để tỏ lòng cảm khích và mến mộ
xin được kính tặng Lý Đợi:
NHỮNG NGỌN CỜ
Tôi thấy trong anh những ngọn cờ
Tung bay phất phới giữa trời thơ
Dưới chân bàng bạc từng lưỡi sóng
Có những con thuyền cập bến mơ.
Hoàng Linh Vương
“Cũng nói thêm, có chị bạn làm sếp biên tập cho một tờ báo sau khi đi họp giao ban hôm 7.12 về điện thoại cho biết không được đưa tin Thơ đến từ đâu dưới mọi hình thức, ngay cả chê.”
Theo tôi được biết, gần 1 năm trước đã có 1 chính sách như vậy dành cho tập truyện “Ma Net” của nhà văn Đặng Thân xuất bản trong nước, khi mà các tờ báo lớn và có số lượng phát hành cao (như Tuổi trẻ, Thanh niên…) đều được nhắc trước (tại các cuộc họp giao ban) là không được đưa tin về “Ma Net”. Nghe nói, cuốn này cũng đã bị cấm tái bản mà không hề tuyên bố lý do!!! Có thể nói đây là “độc chiêu” mới ra lò dành cho những tác phẩm “khó thẩm định” ở VN, như Nguyễn Trọng Tạo đã nhắc đến ở http://www.talawas.org/?p=15061 rằng:
“Nhưng cái khó, cái phức tạp, cái đáng nói nhất là sự thẩm định nội dung tác phẩm để đưa ra những quyết định đúng hay sai khi hành xử với nó theo luật định.
Có khi luật định một đường, hành xử một nẻo. Đó sự lúng túng non kém hay áp đặt của bộ máy cơ chế.
Vì thế mà thu hồi, rồi lại phát hành; bắt rồi thả; cấm rồi không cấm. Vân vân và vân vân…”
Như vậy, sau gần 1 năm độc chiêu này lại được dùng. Thực trạng xuất bản tại VN quả đúng là như Nguyễn Tôn Hiệt phát biểu:
“Sinh hoạt văn học Việt Nam “trong tình hình hiện nay” vui thật! Xuất bản sách mà nghe như truyện trinh thám!”
“Cũng nói thêm, có chị bạn làm sếp biên tập cho một tờ báo sau khi đi họp giao ban hôm 7.12 về điện thoại cho biết không được đưa tin Thơ đến từ đâu dưới mọi hình thức, ngay cả chê”.
Báo Tiền Phong viết về TĐTĐ, 6.12:
“Thơ đến từ đâu” – cuộc trò chuyện lý thú về thẩm mỹ
TP – Nhà xuất bản Lao Động vừa cho ra mắt cuốn sách “Thơ đến từ đâu” của nhà thơ Nguyễn Đức Tùng – bác sĩ, Việt kiều sống ở Canada.
Xung quanh cuốn sách này đã sớm xuất hiện những dư luận nhiều chiều do những vấn đề được đặt ra và không ít vấn đề trong đó còn khá mới lạ với đời sống văn học trong nước.
Cuốn sách, tập hợp những bài phỏng vấn từ 2006 trở lại đây, mặc dù là một tập hợp chưa đầy đủ, của Nguyễn Đức Tùng.
Đó là những cuộc trò chuyện lý thú giữa tác giả và các nhà thơ trong nước và hải ngoại, thuộc nhiều thế hệ khác nhau, phong cách khác nhau, quan niệm về thơ khác nhau.
Bằng nhiều câu hỏi thay đổi, anh dẫn người đối thoại và người đọc đến với chủ đề trung tâm “Thơ đến từ đâu”, và qua chủ đề đó, làm bộc lộ những vấn đề thẩm mỹ của thơ Việt Nam hiện nay.
Đối với câu hỏi, cũng là tựa đề cuốn sách, dường như bất cứ ai cũng có thể trả lời một cách dễ dàng, nhưng đối với cùng một câu hỏi thì mỗi người, cũng như mỗi thi sỹ trong tập sách này, lại có một câu trả lời riêng.
Với hơn năm trăm trang in, tôi nghĩ tác giả của nó- người phỏng vấn- và các nhà thơ khác- đồng tác giả- không chỉ đơn giản sắp xếp những câu hỏi đáp đó lại mà thực đã tìm được cách thật tuyệt để tạo ra một cuộc chơi chung.
Nhà thơ, vừa là người rất minh định cái căn nguyên từ đâu mà sinh ra thơ, vừa là người đôi khi mông lung, mơ hồ về nó. Đặt ra những câu hỏi cũng là cách đi tìm câu trả lời cho chính mình. Và cho người khác.
Các nhà thơ Việt Nam có mặt, mặc dù chưa thể nói là đại diện hoàn toàn cho các khuynh hướng, phần nào phản ánh khuôn mặt của thơ ca Việt Nam trong mấy chục năm trở lại đây, họ được biết đến trên văn đàn trong và ngoài nước, không kể tuổi tác, vị trí được xếp hạng hay không xếp hạng.
Đặt câu hỏi đã khó, trả lời câu hỏi cũng không dễ. Tôi được tác giả cho biết rằng sau cuốn sách này, anh sẽ còn tiếp tục những bài phỏng vấn khác nữa, với các nhà thơ và nhà phê bình khác, và hy vọng in tập hai, tập ba. Tôi mong và tin rằng các bài đó sẽ giữ được phong độ như hiện nay.
Có thể coi cuốn sách như một biên niên sử một thời kỳ, thời chúng ta đang sống.
Tìm được chủ đề “thơ đến từ đâu” thì thú vị, nhưng đi theo nó với ngần ấy gương mặt thơ, ngần ấy tính cách và không gian sống của các nhà thơ là việc chẳng dễ dàng, thậm chí rất dễ đứt hơi, dễ đi vào bế tắc, lặp lại, hời hợt và nhàm chán.
Nhưng thú vị thay, tác giả đã vượt qua điều đó một cách ngon lành, anh đem đến cho chúng ta một cuốn sách hết sức hấp dẫn.
Tôi xin lấy những chữ trong sách để làm kết cho bài viết này, rằng “Mừng vui còn có hôm nay… Người đi chưa đủ về quanh chiếu ngồi…
Hy vọng, một ngày kia tất cả những người ra đi sẽ về lại bên nhau đầy đủ, ở Hà Nội, Huế, Sài Gòn, mang theo cả những người không bao giờ còn có thể về lại được nữa.
Chia sẻ và thấu hiểu, kính trọng và tha thứ. Trên chiếc chiếu của tình tự dân tộc và của thơ ca Việt Nam”.
Trong suy nghĩ đó, tôi tin rằng “Thơ đến từ đâu” có khả năng đưa chúng ta, những người Việt yêu thơ và yêu quê hương từ khắp năm châu bốn biển, bất chấp những khác biệt do lịch sử và hoàn cảnh, đến gần với nhau hơn.
1.[Tuy “không làm thơ”, nhưng tôi vẫn cố gắng đi tìm xem thơ đến từ đâu]
Thực ra câu này phải hiểu là:
Tuy “không làm thơ”, nhưng tôi vẫn cố gắng… để người ta gọi tôi là “nhà thơ”?
2. [Có lẽ thơ đến từ một vài người bị cho là điên, hoặc bị xã hội, bị định chế, bị pháp chế… cho lạc rơ – tôi vẫn giữ ý kiến này].
Có lẽ đó là những người “câm miệng” phải không anh Lý Đợi nhỉ?
Kính hai ông Hoàng Đại Dương và Vũ Quang Khải,
Hình như chúng ta chưa có trao đổi gì với nhau cả. Tôi dùng chữ hình như ở đây quả là quá lễ phép đấy (nghĩa là lần đầu cũng là lần cuối).
Chúc hai ông vui vẻ.
Khải Minh
Nói như cái nhà bác Albert Einstein thì thà chả nói còn hơn! Nó là chân lí phẳng rùi thì còn gì nữa mà gáy? Thế mà có người trịnh trọng trích dẫn rất chi là hả hê… Thế mới lạ!
Biên tập (editing) và kiểm duyệt (censorhip) mà nẫn nộn tùm num chắc hẳn là biểu hiện thiên tài. Coi như điên nặng, hết thuốc, cho chắc ăn đi.
Nhà thơ nói riêng, và các “nhà” nói chung đại khái như, họa sĩ, nhạc sĩ, nhà văn, v.v… là những con bệnh tâm thần, tâm thần càng nặng khả năng nhân loại sẽ có cơ may tiếp thu những siêu phẩm càng cao.
Hình như kẻ cuồng ngôn phát biểu điều này là Sigmund Freud và cậu học trò cưng Karl Gustave Jung…
Đã thế, vỗ tay hoan hô tán thưởng toàn những tên với chả tuổi rất “cố đỉn”. Nào Friedrich Nietzsche, nào Jemes George Frazer, nào John Dewey (một cao thủ thực dụng chủ nghĩa Hoa Kỳ), hay là Martin Heidegger, Jaen Paul Sartre… tóm lại là mấy ông kẹ hiện sinh. Và vân vân, kể cả ngày không hết. Nhưng chớ dại mà nói to điều đó trong một kì Hội thảo thành tựu văn học cách mạng, hay là Lễ kỉ niệm 70 năm văn học hiện thực XHCN… là bỏ mẹ đấy!
Tóm lại, vụ Thơ từ đâu đến với chả Thơ tới từ đâu (nghe đã thấy có hiện tượng tâm thần, nhỉ) quá hay ho và thành công. Nó [nghe đâu] hoàn tất đúng lễ bế mạc đại hội Việt Kiều, và bác Kiều nào ra về cũng có một cuốn cắp nách.
Rõ là may cho Lý Đợi. Đại may.
Nách là nơi nhiều vi khuẩn ngoài da như nấm đông cô, nấm linh chi gì gì đó.
Và anh nào chủ trương làm quả này nhân trúng dịp này, quả là thiên tài kinh tế (in 1000 bản thì nhà nước mua bao cấp đúng giá bìa 650 bản. Còn 350 bản cân kí bán ve chai cũng trúng to, he he). Bét cũng phải hạng George Soros, không cũng phải cỡ… Vũ Văn Ninh.
Có lẽ N Đức Tùng đang bận nên tui mạn phép xía ngang qua câu hỏi của Lũy cho luồng bàn luận khỏi đứt đuôi.
Lũy nói: “…. Vấn đề còn lại, theo tôi Nguyễn Đức Tùng đã thiếu sòng phẳng trong cuộc chơi. Như trường hợp của Lý Đợi hay Nguyễn Đăng Thường. Trách móc hay nặng nề hơn như một ai đó đã nói “Nguyễn Đức Tùng đã mượn những cái cột để treo tên mình lên” là điều không thể tránh. Trong cái tình tôi không nghĩ Nguyễn Đức Tùng cố ý như thế, nhưng cái lý? Mong thay một lời giải thích từ Nguyễn Đức Tùng.”
Thưa anh Lũy, phần lý thì càng rõ ràng hơn nữa.
1. Bài của Lý Đợi thì chẳng phải một mình Lý Đợi biết là không thể in mà hầu như ai đọc qua cũng thấy rõ điều đó. Bây giờ làm sao không in được nhưng lại được tìm đọc. Tôi nghĩ chỉ cần động não một tí thôi là thấy nhóm thực hiện đã có cách dùng bài không được in như một phương tiện quảng cáo rồi. Ai cũng vậy phải nghĩ đến cách bán trước khi in. Và đương nhiên anh đã thấy hiệu quả nhãn tiền trên Talawas này. (Nín đi Lý Đợi, có nhiều người đang dỗ kìa)
Việc làm này cũng không phải ngẫu nhiên. Trong bài trả lời phỏng vấn với NĐTùng, Lý Đợi đã từng nói:
– – – – – – –
Nguyễn Đức Tùng: Mở Miệng luôn thể nghiệm những thủ pháp như giễu nhại, cắt dán, lắp ghép… và xuyên tạc những giá trị đã định vị. Sự thể nghiệm đó nhằm mục đích gì?
Lý Đợi: Một câu hỏi hay, nhưng thực lòng mà nói, tôi không có hứng thú, hay chưa có đủ dũng cảm để trả lời – đó là bí mật nội gia. Đơn giản thì đó là một cách làm mà chúng tôi đã lựa chọn, đã thực hiện – mà văn học, nghệ thuật thì có nhiều cách làm lắm, không nhất thiết phải theo cách của bất kì ai. Điều sai lầm mang tính căn đế của những người quản lý văn hoá, nghệ thuật ở Việt Nam là tưởng rằng chỉ có một cách.
– – – – – –
Đó: “Không hứng thú”, “bí mật nội gia” với “có nhiều cách”. Tôi nghĩ chính Lý Đợi đã gợi ý cho nhóm thực hiện TĐTĐ làm cách này.
2. Tôi không nghĩ Lý Đợi độc tài và mâu thuẫn đến độ vừa hô hào có nhiều cách chơi lại vừa không cho ai chơi khác luật của mình (Lý Đợi: Về mặt thủ tục thì đúng như thế; về luật chơi, tôi đã không được tôn trọng.).
3. Lý Đợi không được thông báo… Có hề gì? Thứ nhất khi N Đức Tùng gửi thư nói là có bài bị loại, thì Lý Đợi phải hiểu là chính là bài của hắn chứ của ai nữa. Nếu tò mò thì hỏi ngay cho xong chuyện. (nữa, Nín đi Lý Đợi, kế hoạch quảng cáo cần phải giữ kín để bảo đảm sự bất ngờ và tạo hào hứng, bây giờ Lý Đợi trở thành thương hiệu của TĐTĐ rồi).
Tóm lại, nếu Lý Đợi thật sự trách móc NĐTùng thì khác gì hắn vừa muốn cao ngạo vừa muốn nhỏ bé trong cuộc chơi này. Mà hai thứ này không thể đi đôi với nhau cùng lúc được. Lý Đợi chơi trò giả vờ hay là bị mấy cái phản hồi hắc ám làm mê muội chăng. Để xem hắn động tịch ra sao?
KM
Mấy lúc rày đường búa cuả Trình Giảo Kim xứ “đất lạnh tình nồng” luống cuống, rời rạc thấy rõ. Ngoài 3 búa ruột “trịch thượng, xách mé bất… lịch sự”, đã bị khán giả la ó,”chủ đài” Nguyễn Tôn Hiệt chỉ thẳng vào mặt, thì nghe đâu đã học lỏm được ngón mới: “đùa nhạt”, mà coi bộ cũng ế khách! Thôi, cất búa đi Trình lão anh hùng ạ, rồi từ từ xem có võ đài nào mới, nhảy lên, hy vọng đám trẻ ham vui vỗ tay tán thưởng chứ cứ mãi như thế này thì “uế” lắm.
Tôi thấy nhiều vị không còn bình tĩnh để góp ý kiến hoặc thảo luận một cách tỉnh táo và chuyên nghiệp từ khi các chủ đề “kiểm duyệt” nổ ra trên talawas nữa.
Biết rằng những vị ấy phải sử dụng đến “chiêu thức” mạ lị cá nhân để phản biện bởi vì những vị đó đã xuất “hết chiêu” rồi nên phải làm như thế. Tuy vậy, những vị đã lỡ “xuất chiêu” cũng nên dành lại một ít tôn trọng cho chính bản thân mình (bởi vì đằng sau những cái nickname ảo là những con người thật vậy).
Trong thời gian qua, một số nhà thơ có liên hệ với “Thơ đến từ đâu” đã phát biểu ý kiến một cách đàng hoàng theo quan điểm cá nhân.
Riêng có Khải Minh thì bỏ ra rất nhiều công sức để tung hỏa mù, đánh tráo vấn đề, lý luận hàm hồ, sử dụng ngôn ngữ mất lịch sự để khiêu khích người nọ người kia, nhằm lôi kéo cuộc trao đổi thành lạc đề. Mỗi khi có ai đặt ra những vấn đề nghiêm túc để thảo luận, thì Khải Minh giả vờ đùa cợt, đóng trò vẽ mặt làm hề, bôi bác. Mỗi khi có ai phê phán những sai lệch trong lý lẽ của Khải Minh, mà anh ta không đáp lại được thì anh ta liền tránh né, hoặc giở giọng cợt nhả, xuyên tạc người nọ người kia hòng đẩy vấn đề sang một chuyện hoàn toàn khác,
Đây là một thái độ trao đổi hoàn toàn thiếu tự trọng và thiếu tương kính. Diễn đàn talawas quá tự do nên anh ta mặc sức bát nháo. Nhưng đây lại là điều hay. Vì để cho anh ta bát nháo chừng nào thì anh ta lại càng để lộ cái “tư cách” của anh ta chừng đó. Và chính vì vậy, cái mục đích mà anh ta muốn đạt được càng ngày càng trở nên lố bịch.
Tôi thấy cung cách trả lời của ông Khải Minh không hay tí nào, cứ “hòn đất ném đi, hòn chì ném lại”, không có tính thuyết phục ai cả. Ông có tên trong Khách Mời của Talawas, ông cứ việc đăng ý kiến của chính ông thành một bài blog riêng như ông Đỗ KH., Nguyễn Trọng Tạo… Tôi có thể không đồng ý với ông nhưng tôi vẫn phải tôn trọng ý kiến của ông. Ông muốn thiên hạ tôn trọng ý kiến của ông, ít ra, ông phải tôn trọng ý kiến của Lý Đợi. Ông nói thiến “con cặc” là sai, người ta chỉ thiến giái, để “con cặc” lại làm cảnh.
Tôi tình cờ vào Tiền Vệ, thấy một bài của Trần Tất Đạt, tựa là “Đối Thoại”, đọc thấy rất có lý. Xin copy & paste vào đây để mọi người cùng đọc và suy nghĩ.
“Trong một hội trường rộng lớn có một cuộc đối thoại đang diễn ra. Một du khách đi ngang qua đó, nghe tiếng người lao xao bên trong, bèn hỏi anh gác cửa:
“Thưa anh, có cái gì đang diễn ra trong đó vậy?”
“Một cuộc đối thoại giữa rất nhiều người.”
“Tôi có vào được không?”
“Được chứ! Ông có vấn đề gì cần phải đối thoại à?”
“Có chứ! Cho phép tôi vào nhé.”
“Xin mời ông.”
“Cảm ơn anh.”
Cửa mở ra. Người khách bước vào hội trường và thấy hàng trăm người đang nói cùng một lúc. Người nói to tiếng. Người nói giọng du dương. Người lại thầm thì khe khẽ… Nhưng ai cũng chỉ chăm chú nói với cái đầu gối của chính mình.
Người khách bật cười, rồi quay trở ra. Nhưng chỉ bước được vài bước, đột nhiên ông quay trở lại, kiếm một chỗ ngồi, và bắt đầu hùng hồn say mê đối thoại với cái đầu gối của chính ông.”
http://tienve.org/home/activities/viewThaoLuan.do?action=viewArtwork&artworkId=8354
Thưa anh Trương Đức,
Kiểm duyệt < Xuyên tạc < Bóp méo
Hôm trước tôi đã nói là kiểm duyệt là chuyện nhỏ (để cho NTôn Hiệt lo). Tôi cũng có viết là cao hơn kiểm duyệt là xuyên tạc. Hiện tượng xuyên tạc này thì đã thấy sơ sơ qua các phản hồi. Còn BÓP – ~ ~ méo thì chưa thấy ai có bản lĩnh, Trương Đức cũng chỉ biết có "nắm" KM thôi. Quí vị làm sao cho tui phê để lên đồng với quí vị cho vui.
Đùa thôi.
km
“(nghĩa là thơ văn của quí vị chỉ ví như con cặc, quí vị diễn dở quá tui phải nói toạc ra cho nó chạy lên đầu)”(Khải Minh)
Bác Khải Minh ơi! Tôi ủng hộ ý muốn vẽ rồi xuất bản tranh biếm họa của bác. Nhưng trước khi “nắm” tay vào công việc, bác nên đi gặp bác sĩ để điều trị cái bệnh “ái con cặc” của bác. Tôi thấy, dường như “nó” lan lên tới đầu của bác rồi đó!
Cám ơn sự vui vẻ của P.
KM thích đùa nhưng không biết người ta có vui không?
Nhắc đến thích đùa, mình chợt nhớ bài học của Azit Nezin (Những Người Thích Đùa) đã dịch sang tiếng Việt mà mình quên mất chi tiết rồi. Chuyện như sau:
Khi ông Azit Nezin đi nhận giải thưởng gì đó trở về, vừa bước xuống phi trường ông đã bị công an (công an kiểm duyệt) còng tay.
Mấy nhà báo hỏi này kia thì ổng trả lời:
– Các ông ấy cứ làm việc của các ông ấy. Còn tôi, tôi cứ làm việc của tôi.
= = = = = =
Những người đang chập cheng hay đang kết án người biên tập lẫn người kiểm duyệt trong vụ TĐTĐ nên suy gẫm cách trả lời của Azit này.
Khải Minh