Đỗ Kh. – Những hình tang chứng
10/12/2009 | 1:00 sáng | 16 Comments
Category: Báo chí - Truyền thông, Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Lê Đạt > Nguyễn Đức Tùng > Nguyễn Hữu Liêm > Thơ đến từ đâu
Một số bài và rất nhiều phản hồi trong thời gian gần đây trên trang mạng này đề cập đến chuyện tập Thơ đến từ đâu của Nguyễn Đức Tùng vừa mới xuất bản ở trong nước.
Tôi xin nói về phần liên hệ đến bài phỏng vấn tôi.
Trước hết, cám ơn tác giả đã bỏ thì giờ và công sức để thực hiện bài phỏng vấn này. Trong quá trình trao đổi qua thư và điện thoại, tôi rất trân trọng sự nghiêm túc cũng như cái tâm của anh, nói ngay ra là tấm lòng anh dành cho công việc này, và tiếc cho đến giờ chưa có cơ hội để gặp mặt.
Cách đây vài tháng, anh cho biết có dự tính xuất bản tập này ở trong nước. Đây là một hành động lịch sự, đối với cá nhân tôi là không cần thiết. Tôi đã thuận để anh phỏng vấn, anh sau đó có đăng ở mạng nào, gom vào sách ở đâu thì là chuyện của anh, chuyện của tôi đã hoàn tất sau khi tôi trả lời phỏng vấn. Thậm chí, anh không đưa đăng ở đâu hết , hoặc đăng đây kia rồi nhưng không đưa vào tập sách in vì bất cứ lý do gì đó cũng thuộc quyền quyết định của anh thôi. Mai sau, anh tái bản tập này ở Ma Rốc, mới đưa bài phỏng vấn của tôi vào vì tôi có liên hệ gia đình Ả Rập chẳng hạn thì vẫn là quyền quyết định đó của người thực hiện.
Việc biên tập lại là một chuyện khác. Vẫn lấy thí dụ xuất bản ở Ma Rốc, Nguyễn Đức Tùng muốn bổ sung bài viết với mấy câu hỏi mới, hay thay mấy câu thơ của tôi về Hà Nội mà anh trích dẫn để minh hoạ bằng mấy câu thơ khác về Marrakech, thì tất nhiên anh phải nói với tôi. Tôi xin thành khẩn khai báo với mọi người một cách tự nguyện (vì tôi không có gì bắt buộc phải “làm việc” với những nhà phản hồi ở đây hay là ở đâu), tôi xin khai báo đây là việc anh Nguyễn Đức Tùng đã làm một cách đầy đủ và cẩn trọng. Ở giai đoạn thứ nhì của quá trình xuất bản này, tức là sau khi thông báo về dự tính làm sách tại Việt Nam, anh cho tôi biết có vài khó khăn ở khâu biên tập. Tôi đã hồi đáp là về phần tôi anh cứ tùy tiện vì tôi tin tưởng ở anh và công việc anh làm. Tuy đã giao phó cho anh thế, Nguyễn Đức Tùng vẫn thông báo cho tôi những thay đổi trong bài. Đó là bỏ phần trích dẫn mấy câu thơ đã nói, khiến tôi mừng thầm vì đây là những câu thơ anh Tùng nhắc đến trong bài chứ tôi thật tình là những câu tôi không thích. Ngoài ra, bản trong nước còn bỏ một câu nói đùa mà tôi thấy là không có duyên mấy và NXB cho là không hài hước. Nói tóm lại, tôi rất may trong việc biên tập này và hết sức hài lòng. Nếu tôi không hài lòng thì tôi đã có thể từ chối như anh Nguyễn Đức Tùng đã cho tôi cơ hội.
Nói rành mạch, anh đã cho tôi ba cơ hội để khước từ. Tôi đã có thể từ chối khi anh cho biết ý định ra sách tại Việt Nam. Khổ thay, việc này tôi lại không chống đối. Năm 1993, Ký sự đi Tây đã được xuất bản ở Việt Nam dưới bí danh và mật hiệu của tôi là Đỗ Khiêm, năm 2003 Văn hóa Thông tin tái bản . Cơ hội thứ nhì để từ chối là khi anh báo có khả năng biên tập lại bởi NXB. Cơ hội thứ ba là khi anh gửi bản biên tập lại cho tôi xem. Thật tình, nói như Nguyễn Trọng Tạo “tin thì tin không tin thì thôi”, nhưng với vài chữ của chính tôi, tôi không ân cần bằng Nguyễn Đức Tùng.
“Không có chế độ kiểm duyệt nào lại thông minh cả” là lời (tôi nhớ mang máng) của Ủy viên (Bộ trưởng) Giáo dục Sô-viết (1917-1929) Lunacharsky. Nhưng hầu chuyện bố mẹ vợ tương lai thì tôi thưa gửi, và tôi lấy được con gái ông bà (lấy con gái ông bà, tôi lại vẫn phải thưa gửi, giờ là thưa gửi nàng và bằng mười thưa gửi ông bà cụ). Trong chuyện xuất bản trong ngoài này, ai có nghĩ thế nào về tôi thì là vậy. Cũng như tôi không cho ai cái quyền hạch hỏi tôi phải thế này thế kia thì tôi cũng không đòi phải coi tôi như vậy là hay là đẹp. Tôi không ba phải, mà đây là
Mình có ba người
Vừa đúng nét đôi mươi
Những chiều mây lưng đồi
Tầm mắt hướng xa xôi,
Ngày sau một hai trong ba đứa
Không chung đường
Chắc nhớ nhau nhiều lắm
Người lướt mây trời
Vui kiếp sống không trung
Với một kẻ đi tìm
Vào sóng nước mênh mông
Còn riêng mình tôi vai ba lô
Về khu chiến
Nghe đường dài thêm
(“Chúng mình ba đứa”, Hoài Linh-Song Ngọc )
Tuy nhiên, phận tôi thì thế đã đành, nhưng một số bạn phản hồi đã mang trường hợp của nhà thơ Lê Đạt ra mà tập phóng dao, vì ông được Hội Nhà văn phục hồi, vì như vậy là thỏa hiệp mà còn nhận giải.
Lần chót tôi gặp ông là một vài tháng sau khi ông được cái giải đó. Ông bảo tôi cầm lấy mà chụp ảnh cho được hãnh diện lây. Dĩ nhiên, nếu tôi gặp ông vào thời ông chăn bò thì đã không có hình này, có thấy ông ngoài phố là tôi làm lơ ngay như không quen biết chứ đừng nói đến toét miệng mà đứng chung trên ảnh.
Tôi chào ông, nhà thơ Lê Đạt. Còn chuyện Giải thưởng Nhà nước thì he he.
Tôi với Nguyễn Hữu Liêm là bạn. Phải tôi có ở Hà Nội vào lúc anh đi dự Đại hội, tôi đã đến khách sạn dành riêng cho Đại hội mà uống với anh một chai bia, nghe anh kể chuyện. Nhưng trên tấm ảnh dưới đây lại là một năm trước Đại hội Việt kiều và ở Sài Gòn. Ở Sài Gòn, lắm bạn văn uy vũ năng bất khuất (đầy đường) thì không gặp mà lại gặp Nguyễn Hữu Liêm! Bắt quả tang là anh về sớm trước Đại hội những một năm! Tôi với anh cũng uống một chai bia ở Givral nên không thể gọi là bàn nhậu hay là bạn nhậu, xin đừng vu cho tôi là bạn nhậu với ông này. Tôi không phải bạn nhậu của Liêm, tôi với Nguyễn Hữu Liêm là bạn.
Rất tiếc, tôi không có hình của Nguyễn Đức Tùng quả tang tại hiện trường Việt Nam, đang mưu toan đâm sau lưng những người anh phỏng vấn.
@Đỗ Kh.
“Bác có thách thì em cũng chẳng dám. “Trưa nằm cu ngỏng chỉ lên trời” là cường điệu hay cương điệu của thi ca vào thuở ấy chứ thật ra em là sĩ khí rụt… vào!
Tiếc quá nhỉ “Anh rụt…vào em tiếc lắm thay”
(xin lỗi ca dao), nhà thơ lúc dương ra, lúc rụt vào cũng là lẽ tùy thời xuất xử cả đấy thôi và không ai có thể trách ông được về điều này, Ưu Thiên Bùi Kỷ khi khóc Nguyễn Du cũng viết “Xuất với xử đằng nào cũng vậy/Nhục hay vinh ở đó mà ra“, tôi thì chỉ tiếc cho cái thời giữa chốn (ba quân) Đồng Khởi ấy mà nhà thơ biểu diễn cái màn cực kỳ hoành tráng cho nó “ngỏng lên trời” như thế thì thật là thống khoái vô cùng, thích ông từ thuở đó đấy chứ, đặt câu thơ ấy của ông bên cạnh những câu như “Mênh mông áo vải hồn muôn trượng” của ông Tố Hữu (tụng ông già) chẳng hạn thì rõ ràng là câu thơ sau nó lùn tịt, nhạt hoét nhà thơ nhỉ.