127 Comments (bài “Nguyễn Trang Nhung – Dân trí bao nhiêu cho Dân chủ?”)

1. Nguyễn Trang Nhung viết:

   17/11/2009 lúc 11:17 sáng

   Gửi bạn Tôn Văn,

   1. Bạn viết: “Với hàng 3 chữ số phản hồi, không gian mở talawas đã có một đề tài mà càng về cuối thì Intelligent càng thu gọn để Emotion phát triển (Emotional Intelligence – trí hứng – thuật ngữ được đề xuất từ 1995).

   Khi mà các vấn đề trong tranh luận gần đi đến hồi kết và / hoặc đạt được sự đồng thuận thì việc dành một phần không gian cho Emotion phát triển là chuyện bình thường, và là một điều tốt. Đó cũng là cách để mọi người có thể cảm nhận về nhau rõ nét hơn ngoài những tranh luận lý tính.

   2. Bạn viết: “Lắng lại để tái hiện đề tài và không khí phản hồi; đọc thêm BBC (08 Tháng 10 2007), thì thấy mơ ước cứ nhỏ lại như … miếng da lừa: Bắt đầu từ đòi hỏi phá rào cản thông tin, bắt đầu từ yêu cầu xây dựng nền dân chủ sớm (thì tốt hơn là muộn) để kết thúc bằng việc … đề nghị nhà xuất bản xem xét lại mục từ DÂN TRÍ.
   RẮN VUÔNG chắc không là chuyện bịa!

   Việc đề nghị Nxb xem lại mục từ Dân trí chỉ là một điểm trong những điểm kết của phần tranh luận này mà thôi. Còn những điểm khác mà bạn Tôn Văn có thể chưa thấy, hoặc bỏ qua.

   Tôi chưa kết thúc nhé. Như đã nói với bạn Quang Duy thì tôi sẽ viết một comment tổng hợp lại ý kiến của mọi người.

   Xin nói thêm là ngay cả khi định nghĩa Dân Trí được mở rộng ra theo hướng nào trong số các hướng được đưa ra ở đây thì về cơ bản, kết luận của bài chủ vẫn vậy. Về điều này, tôi sẽ diễn giải rõ hơn trong comment sau. Đây cũng chính là một trong những điều thu lại được từ phần tranh luận này.

2. Tôn Văn viết:

   16/11/2009 lúc 9:41 chiều

   PHẢN HỒI VUI, CÙNG ĐỘC GIẢ (NGƯỜI/BẠN ĐỌC)

   Thưa quý bác thân kính,
   Nhớ câu “… trí giả lạc”, phản hồi sau đây chỉ có tính chất thư giãn (góp vui).
   Xin thông cảm ít nhiều.

   1
   Với hàng 3 chữ số phản hồi, không gian mở talawas đã có một đề tài mà càng về cuối thì Intelligent càng thu gọn để Emotion phát triển (Emotional Intelligence – trí hứng – thuật ngữ được đề xuất từ 1995). Các bác cao tuổi như VQU, HQ, … „giã từ vũ khí“ sớm một chút; bác vietdieu vào muộn nên „chào cô, tôi ngược“ sau cũng là tình thường. Với độ dài trao đổi (tạm gọi là) kỷ lục này, ta đã có thể nhận ra cái giới hạn “… khỏe đâu đến già” của mình.
   Không hề bi quan, bởi talawas (ít ra là talaCu) vẫn đang … „đồng hành cùng Nhân Dân“.

   2
   Lắng lại để tái hiện đề tài và không khí phản hồi; đọc thêm BBC (08 Tháng 10 2007), thì thấy mơ ước cứ nhỏ lại như … miếng da lừa: Bắt đầu từ đòi hỏi phá rào cản thông tin, bắt đầu từ yêu cầu xây dựng nền dân chủ sớm (thì tốt hơn là muộn) để kết thúc bằng việc … đề nghị nhà xuất bản xem xét lại mục từ DÂN TRÍ.
   RẮN VUÔNG chắc không là chuyện bịa!

   3
   Nhưng bất luận DÂN TRÍ được viết ra như thế nào; nó cũng là cái giải thích tại sao lịch sử không thể đi nhanh như ta mong muốn. Khi những nhà lãnh đạo các quốc gia dân chủ châu Âu luôn có câu cửa miệng: Chúng ta tiếp tục hoàn thiện chế độ Dân chủ – ấy là họ tính tới yếu tố văn hóa này. Chế độ dân chủ với những minh bạch điều luật về đối lập, phản hồi, những cơ cấu điều tiết tranh chấp… bắt con người phải mài quần trên ghế nhà trường 20 năm (1/3) cuộc đời học hành và chứng nghiệm trong môi trường dân chủ. Một chế độ thông tin 1 chiều, giáo dục bất cập thì sản phẩm của nó ở trình độ „…ấy ái uông“ không phải điều bất ngờ để quá bi quan.
   Sau đêm dài lịch sử chắc phải là … ngày?!

   4
   Còn non, còn nước, còn người,
   Còn talawas, còn … nhời góp vui.

   Trân trọng và tin tưởng.

3. Nguyễn Trang Nhung viết:

   16/11/2009 lúc 5:36 chiều

   Cảm ơn đọc giả phanthientho về một phản hồi thú vị! 🙂

   Trở lại với đọc giả Tri Ngộ:

   Như vậy là sự đồng thuận (dù mới chỉ tương đối) cho định nghĩa Dân trí đã đạt được. Phần còn lại, như đọc giả Tri Ngộ nói, chúng ta sẽ “để dành” cho những nhà ngôn ngữ học. 🙂

   Tôi cũng nhận thấy rằng đa số đọc giả talawas đều mong muốn về “một nước VN tươi sáng, giàu có, và hùng mạnh hơn”.

   Và chắc chắn rằng, một chế độ dân chủ sẽ là bước đầu và cũng là nền tảng cho khát vọng đó! 🙂

4. Tri Ngộ viết:

   16/11/2009 lúc 12:42 chiều

   Tôi đồng ý với bạn phamthientho, từ ngữ không thể nào diễn tả được hết những hiện tượng và vạn vật chung quanh ta và nếu mình bị kẹt vào ngôn từ, cái hiểu của mình có thể sai (trật đường rầy). Đây chỉ là một cố gắng đi tìm một đồng thuận về định nghĩa của một danh từ đã là tiền đề (condition a priori) cho một chủ đề quan trọng: dân chủ ở VN.
   Tôi xin rút lại cái phản hồi chót của tôi vừa qua vì tôi nghĩ có cố gắng cách mấy cũng không đủ. Do đó tôi cũng thoải mái với định nghĩa dân trí = hiểu biết + nhận thức sau khi đọc lại phản hồi mới của tác giả NTN. Chúng ta chỉ đưa ra những góp ý về sự “hiểu biết” và “cảm nhận” của mỗi người về từ “dân trí và dân chủ”, phần còn lại chắc phải là phần làm việc của những nhà ngôn ngữ học?
   Qua những phản hồi trên talawas về bài của NTN, hình như đa số đều cầu mong một nước VN tươi sáng, giàu có, và hùng mạnh hơn. Con người VN luôn giữ được cá tính đôn hậu hiền hoà, và dân trí càng ngày càng cao. Chúng tôi cầu mong quê hương VN sẽ là nơi có nhiều tình người hơn, nơi mà mọi con dân VN có thể về tắm mát như một alma mater và làm mới lại con người của mình. Vì vậy một chế độ dân chủ đa nguyên có thể là bước đầu và cũng là nền tảng cho khát vọng đó chăng?

5. phamthientho viết:

   15/11/2009 lúc 11:34 chiều

   Thưa các bạn,

   Mọi định nghĩa chỉ cốt ý đi tìm những giải thích đồng thuận trên mẫu số chung, việc này ví như những định đề toán học, đơn giản hóa mọi từ ngữ nhưng đủ rõ ràng, tổng quát bao hàm hết ý nghĩa những định nghĩa muốn nói đến. Như khi đặt câu hỏi để định nghĩa: Thái Dương Hệ là gì? Chúng ta không thể giải thích dài dòng quanh co và lôi ra vô số những giải thích về những chuyển động của trái đất, mặt trăng, mộc tinh, thổ tinh, thiên vương tinh v.v… mà tạo nên nhiều vấn đề ngoài ý nghĩa tổng quát ngắn gọn để hiểu Thái Dương Hệ là gì chưa được định nghĩa rõ. Đơn giản khi nhắc đến Thái Dương Hệ thì ai cũng hiểu đó là:
   – Hệ thống các hành tinh xoay chung quanh mặt trời.
   Những việc dể hiểu như vậy, hầu hết mọi người đều tìm được câu trả lời tương tự ngắn gọn, còn việc giải thích các hành tinh trong Thái Dương Hệ là việc khai triển, chứng minh của khoa học có ý đi sâu vào lãnh vực nghiên cứu, không thể đem đăt vào trong định nghĩa vốn dĩ cần rõ ràng ngắn gọn như nội dung bao quát hàm chứa của định nghĩa.

   Việc mà mỗi người có thể tự trả lời được thì đâu cần phải đi tìm nơi sách vở nữa, như một tướng tài khi ra trận, đâu phải cứ bắt buộc dở binh thư ra bên cạnh các vị tướng khác, tìm từng câu, từng chữ để luận bàn, áp dụng đúng theo sách vở thì coi như bất ổn, trăm phần chỉ chờ đợi đối phương đến cô lập, tước khí giới quân đội của mình. Sách là vật chết, có nhiều cái chưa đúng hẳn – quyền biến mới là sự sống khi chúng ta đã học, tiêu hóa được hết những gì nói nơi sách vở, và giai đoạn kế tục cho sự sống là quên được hẳn những tầm chương trích cú nơi sách vở để có thể làm mới bằng cách sáng tác thêm, nếu có điều kiện. Điều này chúng ta phải thừa nhận, đó là công trình tiến hóa kế tục qua nhiều thế hệ.

   Đến đây tôi lại nghĩ đến ý nghĩa những chuyện thế sự, thường những gì lớn lao đã mất đi rồi thì người ta mới cố gắng giữ lấy những gì nhỏ hơn còn lại. Có phải xã hôi Việt Nam chúng ta mất nhân quyền rồi mới nghĩ đến việc đòi hỏi quyền tự do, có phải mất tự do rồi mới nghĩ đến vai trò luật pháp cần bảo vệ các quyền tự do của con người, có phải luật pháp không thực thi được một cách công minh, người ta mới nghĩ đến một thể chế chính trị dân chủ hội đủ các điểu kiện về tam quyền phân lập và quyền tự do thật sự của báo chí…? Nói chung tất cả những điều tích cực trên là nền tảng xây dựng nên xã hội, quốc gia dân chủ cùng cộng hưởng với dân trí cao.

   Việt Nam ngày nay muốn trở lại thời kỳ bao cấp cách đây trên hai thập niên trước chắc chắn cũng không được, vì tầng lớp trí thức nơi các tỉnh thành đã có những hiểu biết mà ý thức hệ hay mô thức chính trị kinh tế kiểu Mác-Lênin không còn ai muốn theo nữa. Dân trí dù định nghĩa chưa đầy đủ như mọi người nhận định, nhưng đó chỉ là lời nói ở sách vở, thực tế giới trí thức tại Việt Nam mỗi ngày một nhiều hơn, luôn có những đột phá tư duy mới, ít nhiều đều muốn độc lập với lối tiếp thu kiến thức nhiều chiều hơn , mặc dầu đa số chưa dám đụng đến vấn đề chính trị từ bao lâu luôn bị đảng và nhà nước khống chế, nhưng ít nhiều giới trí thức cũng không muốn bị gò bó một chiều trong khuôn khổ ý thức hệ CS xưa cũ; điều này cho thấy thể chế chính trị độc tài mỗi ngày đang bị lung lay, mất dần thế đứng khi giới trí thức dần dà không khoang nhượng, không muốn tồn tại chung với độc tài mà đòi đảng và nhà nước phải trao trả chủ quyền thật sự lại cho toàn dân, để mở ra một vận hội mới, bình đẳng trong quyền làm người, bình đẳng cho tất cả mọi cá nhân có cơ hội được thăng tiến, phát huy mọi tiềm năng xây dựng và phát triển.

   Nhận định còn lại cho chúng ta thấy, dân trí dù ở mức độ nào khi không còn bị đảng và nhà nước khống chế nữa thì đều mở ra sinh lộ cho con đường dân chủ hóa, hơn là đảng và nhà nước cứ làm khối đá tảng ngăn trở mãi lối đi thì không có cách gì cho thấy con đường cuối chân trời sẽ thấy được ánh sáng tươi đẹp, mà ngược lại mây đen luôn vần vũ đầy trời, chập chờ cơn bão tố của làng sóng cách mạng sẽ cuốn phăng đi mọi cản trở nơi độc tài chuyên chế, toàn trị.

   Như thế chắc sẽ vui hơn trong tình cảnh hiện tại phải không thưa các bạn?

6. Nguyễn Trang Nhung viết:

   15/11/2009 lúc 11:14 chiều

   Tôi xin đính chính một chút, từ bôi đậm dưới đây được sửa là từ và:

   Việc đòi hỏi Dân trí bao hàm cả sự đi đến hành động là một đòi hỏi (mà theo tôi) không phù hợp đối với một từ vốn thuần túy nói về hiểu biết về năng lực tư duy.

7. Nguyễn Trang Nhung viết:

   15/11/2009 lúc 11:10 chiều

   Tôi xin nói thêm một chút về Ý thức theo nghĩa (3), và diễn giải vì sao tôi cho rằng việc bao hàm Ý thức theo nghĩa này vào định nghĩa Dân trí là không phù hợp.

   Theo nghĩa (3) thì Ý thức là sự nhận thức đúng đắn, biểu hiện bằng thái độ, hành động cần phải có

   Như vậy trước hết, Ý thức này là sự nhận thức đúng đắn (a), và tiếp đến là được biểu hiện bằng thái độ, hành đồng (b)

   Hai người có thể có cùng nhận thức đúng đắn nhưng việc đi đến biểu hiện bằng thái độ, hành động hay không còn tùy vào ý muốn, ý chí, chí khí, bản lĩnh, khả năng hành động… của mỗi người. Khả năng hành động lại có thể phụ thuộc vào môi trường khách quan.

   Ví dụ, hai người cùng nhận thức rằng Việt Nam cần có Dân chủ nhưng người thứ nhất chỉ mong đợi mà không làm gì để xúc tiến cho Dân chủ, còn người thứ hai thì có những việc làm cụ thể. Người thứ nhất chỉ mong đợi có thể vì người đó không muốn làm gì, cũng có thể không có khả năng làm gì để xúc tiến cả.

   Như vậy có thể nói, Trí (trong Dân trí) của người thứ nhất kém hơn người thứ hai không (xét riêng ở góc độ hẹp về vấn đề Dân chủ)?

   Bản thân từ Trí, bình thường vốn không bao hàm sự đi đến hành động (b) xuất phát từ sự nhận thức đúng đắn (a).

   Việc đòi hỏi Dân trí bao hàm cả sự đi đến hành động là một đòi hỏi (mà theo tôi) không phù hợp đối với một từ vốn thuần túy nói về hiểu biết về năng lực tư duy.

8. Tri Ngộ viết:

   15/11/2009 lúc 9:40 chiều

   Sau khi đọc phản hồi vừa qua của NTN, tôi lại bất thình lình nghĩ đến hai chữ sau đây cho định nghĩa của hai chữ dân trí. Tôi không muốn đánh đổ công trình của NTN đâu nhá vì tác giả đã tốn rất nhiều thì giờ và tôi cũng không muốn gây thêm phiền phức với các bạn đọc khác. Tuy nhiên, cái tuy nhiên chết người, tôi không cầm lòng được và xin đề nghị thêm (lần chót):
   “Dân trí là trình độ hiểu biết và cảm nhận của người dân, nói chung” vì theo bài phản hồi gần đây nhất của NTN, nhận thức vẫn còn là kết quả của tư duy trong khi “cảm nhận” không cần đi qua quá trình tư duy. Tỉ dụ mình nói: tôi cảm nhận được nỗi khổ tâm của bạn mặc dù chưa hiểu (biết) đầu đuôi câu chuyện mà bạn vừa sống qua. Cảm nhận gắn liền với trực giác trong khi nhận thức vẫn còn đòi hỏi quá trình xử lý bởi suy tư (tức là gắn liền với hiểu biết).

9. Nguyễn Trang Nhung viết:

   15/11/2009 lúc 6:50 chiều

   Rất vui vì bạn Tri Ngộ còn tiếp tục theo dõi chủ đề này. Khi viết comment vừa rồi, tôi đã mong bạn sẽ đọc nó và tiếp tục đưa ý kiến tại đây. Niềm vui mà bạn bộc lộ đã khiến tôi vui theo. Vui thực sự! 🙂

   Giờ xin bàn tiếp về khái niệm Dân trí.

   1. Về Nhận thức

   Tôi xin giải thích thêm cách hiểu của tôi về từ Nhận thức. Theo định nghĩa thì từ này là “Kết quả của quá trình phản ánh và tái hiện hiện thực vào trong tư duy, kết quả con người nhận biết, hiểu biết thế giới khách quan” (Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng).

   Nhận thức không hẳn đồng nghĩa với Hiểu biết, mà gần nghĩa hay có liên hệ với Hiểu biết. Nó là kết quả của Hiểu biết, thông qua một quá trình xử lý của tư duy. Hình dung cách khác, với đầu vào là Hiểu biết, sau khi xử lý bởi tư duy con người thì sẽ cho ra Nhận thức. Với đầu vào Hiểu biết như nhau nhưng với các cách xử lý bởi các tư duy khác nhau thì có thể cho đầu ra Nhận thức khác nhau.

   Để dễ hiểu hơn, ta cùng xem một ví dụ: nếu ra cung cấp một lượng thông tin như nhau về một vấn đề hoàn toàn mới cho 2 người khác nhau (giả sử 2 người này chưa hề biết gì vấn đề này), thì sau khi tiếp nhận thông tin, 2 người có thể có những đánh giá hay nhận xét khác nhau, mà nhận xét và đánh giá là biểu hiện của Nhận thức.

   Ví dụ trên nhằm diễn giải rằng: Cùng một Hiểu biết có thể dẫn đến các Nhận thức khác nhau (bởi những con người có tư duy khác nhau). Nhận thức nào càng đúng đắn (từ đó dẫn hướng hành động càng đúng đắn) thì chứng tỏ người có nhận thức đó có tư duy càng tốt.

   Như vậy, Nhận thức là một biểu hiện của năng lực tư duy.

   Khi đưa Nhận thức vào khái niệm Dân trí, thì có nghĩa Dân trí ở đây đã bao hàm cả năng lực tư duy.

   Do Nhận thức là kết quả của Hiểu biết, nên nói chung, Hiểu biết càng cao thì Nhận thức càng cao (nói riêng thì có thể có những ngoại lệ).

   2. Về Ý thức

   Lại xin bắt đầu bằng định nghĩa của từ này. Theo Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, thì từ này có các nghĩa như sau:

   (1) Khả năng của con người phản ánh và tái hiện hiện thực vào trong tư duy, ví dụ: mối quan hệ giữa vật chất và ý thức
   (2) sự nhận thức trực tiếp, tức thời về hoạt động tâm lý của bản thân, như nhận thức rõ ràng về việc mình đang làm, đang nghĩ, ví dụ: hành động có ý thức, không có ý thức về thời gian
   (3) sự nhận thức đúng đắn, biểu hiện bằng thái độ, hành động cần phải có, ví dụ: ý thức kỷ luật, thiếu ý thức trách nhiệm, cư xử rất có ý thức

   Từ định nghĩa trên có thể thấy,

   – Ý thức theo nghĩa (1) có phần liên hệ với Nhận thức mà tôi trình bày ở trên: cùng phản ánh năng lực tư duy. Ý thức theo nghĩa này có thể thay thế cho từ Nhận thức trong định nghĩa Dân trí mà tôi đưa ra

   – Còn Ý thức mà bạn Tri Ngộ (và 3 đọc giả khác) là Ý thức theo nghĩa (3).

   Bản thân tôi vẫn giữ quan điểm là nếu bao hàm Ý thức theo nghĩa (3) vào từ Dân trí thì có gì đó không phù hợp lắm.

   Dẫu vậy thì tất cả những hướng định nghĩa sẽ được gửi tới các soạn giả của Từ điển tiếng Việt để họ tham khảo cho việc hoàn thiện định nghĩa Dân trí này. 🙂

10. Tri Ngộ viết:

    15/11/2009 lúc 3:27 chiều

    Cám ơn bạn Nguyễn Trang Nhung (NTN) đã cố gắng ghi lại và tổng hợp những góp ý của các bài phản hồi. Riêng tôi thì rất sung sướng thấy chúng ta đã học hỏi được nhau vì phần tổng kết của định nghĩa hai chữ dân trí của NTN cho thấy nó đã rộng hơn là định nghĩa đầu tiên trong bài chủ. Tuy nhiên, lại cái tuy nhiên chết người, nếu tôi đồng ý về hai chữ “hiểu biết”, tôi vẫn chưa thoải mái cho lắm với hai chữ “nhận thức” vì đối với tôi “nhận thức” vẫn là “hiểu biết”, có nghĩa là hai chữ này đồng nghĩa với nhau. Và theo tôi như vậy vẫn chưa hoàn toàn vì hai chữ dân trí hình như luôn luôn dẫn dắt đến một hành động thích nghi (với cái hiểu biết đó). Theo tôi phải làm cách nào đưa vào được cái “ý thức” vì cái ý thức này nó động đến cái tính chất “thực chứng” (cảm nhận như là mình đã ăn quả cam và biết nó ngon ngọt như thế nào, và dù chưa ăn quả cam mình vẫn ý thức được kết quả của sự hiểu biết của mình về việc ăn cam ngon). Cái từ ý thức nó cũng có tác động về tâm, có nghĩa là nhiều khi không cần hiểu biết (tức là được dẫn chứng minh bạch qua lý luận) mà vẫn ý thức được (như Newton ý thức được quả táo phải rơi nhưng không hiểu tại sao nó rơi cho đến một hôm khi ý thức chín mùi, ông đã nghĩ ra tại sao nó rơi, Newton đã làm lên công thức về định luật của sức hút trọng trường (gravitational attraction) nhưng ông không bao giờ chứng minh được nó (mặc dù ngày nay người ta đã kiểm chứng được định luật này nhưng vẫn không chứng minh được). Thành ra ý tôi muốn nói ở đây là các cụ nhà quê VN nhiều khi không biết đọc biết viết, hiểu biết của họ có thể rất giới hạn nhưng ý thức cuả họ về quyền công dân căn bản cũng như trách nhiệm của họ (chẳng hạn như lòng yêu nước qua Hội Nghị Diên Hồng) rất cao. Thành ra mình phải thêm cái phần ý thức này. Nhưng như thế vẫn chưa đủ, vì ý thức phải là ý thức về cái gì. Nhưng nếu nói chung chung thì mình có thể dùng :

    “Dân trí là trình độ hiểu biết và ý thức của người dân, nói chung”

    Tôi cũng xin talawas cho tôi được dùng thêm vài dòng để cám ơn tất cả các bạn đã phản hồi vì tôi học được rất nhiều và xin cám ơn Trang Nhung, con người trẻ kiên nhẫn đã để thì giờ gom góp những ý kiến khác biệt để đi đến một cái nhìn toàn diện hơn về những vấn đề liên quan đến VN.

    Tôi xin kết luận với một câu tiếng Tây nổi tiếng dẫn chứng cho những gì tôi vừa viết trên: “Science sans conscience n’est que ruine de l’âme”. (Khoa học (hiểu biết) mà không có lương tâm (ý thức) thì chỉ là đổ nát của linh hồn). Dịch tàm tạm thôi nhé (quý vị nào dịch hay hơn thì xin chỉ giáo thêm).

11. Nguyễn Trang Nhung viết:

    15/11/2009 lúc 11:49 sáng

    Trong comment này, tôi liệt kê các định nghĩa / hướng định nghĩa về Dân trí của các đọc giả, đồng thời đưa ra định nghĩa của cá nhân tôi:

    Bạn Tri Ngộ:

    Dân trí bao gồm, quyền những công dân căn bản được ghi trong hiến chương (như quyền tự do phát biểu, quyền đi bầu v.v…), và những trách nhiệm của người dân – trách nhiệm này là những tác động được tạo ra bởi hai sự ý thức vô cùng quan trọng:

    1. hạnh phúc của người khác có liên hệ mật thiết đến hạnh phúc của mình

    2. tài nguyên thiên nhiên không có mãi được và đến một lúc sẽ cạn. Từ đó mình biết học hỏi để đi đến sự tôn trọng lẫn nhau (mutual respect) về sự sống và quyền lợi của người khác cũng như sự trân quý môi trường thiên nhiên quanh mình.

    Bạn Hưng Quốc:

    
    …
    – Dân trí là dân phải có trách nhiệm trong những hành động của mình cho xã hội.
    – Dân trí là dân không đổ rác, ném chuột chết ra đường.
    – Dân trí là dân nên yêu hoa, nâng niu hoa chứ không nên “phá hoa/cướp hoa” như những hội hoa ở Hà Nội.
    …
    

    Bạn vietdieu:

    Dân trí là sự hiểu biết của người dân, nói chung” là một định nghĩa tồi và chủ quan. “Hiểu biết” phải được thể hiện bằng hành động, không hành động thì cái “hiểu biết” đó là một số không tròn trĩnh, không ai quan tâm.

    Bạn Tôn Văn:

    Dân trí là sự hiểu biết của người dân về vị trí cá nhân trong cộng đồng và khả năng cũng như trách nhiệm tham gia phát triển quốc gia.
    —

    Bốn hướng định nghĩa trên đây đều có điểm chung là: Dân trí bao hàm cả Ý thức và / hoặc Trách nhiệm. Theo tôi, định nghĩa Dân trí theo hướng như vậy có phần gượng ép. Ý thức và Trách nhiệm là những yếu tố phản ánh trình độ Văn hóa, Văn minh (Văn hóa ở đây mang nghĩa “trình độ cao trong sinh hoạt xã hội, biểu hiện của văn minh” – Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng 2009, Hoàng Phê chủ biên). Riêng Ý thức trong hướng định nghĩa của bạn Tri Ngộ bao hàm cả tính Nhân bản.

    Phần tôi, tôi cho rằng:

    Dân trí là trình độ hiểu biết và nhận thức của người dân, nói chung.

    Ở đây, yếu tố Nhận thức được bổ sung vào định nghĩa Dân trí mà tôi trích dẫn ban đầu.

    Nhận thức được định nghĩa là “Kết quả của quá trình phản ánh và tái hiện hiện thực vào trong tư duy, kết quả con người nhận biết, hiểu biết thế giới khách quan” – Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng 2009, Hoàng Phê chủ biên)

    Như vậy, một cách ngắn gọn và dễ hiểu thì nhận thức là kết quả của hiểu biết. Hai người có cùng hiểu biết như nhau về cùng một vấn đề gì đó nhưng có thể có nhận thức về vấn đề đó khác nhau.

    Định nghĩa Dân trí khi được bổ sung yếu tố Nhận thức như vậy, theo tôi, đã là hoàn chỉnh.

    Mong nhận thêm ý kiến từ các đọc giả về định nghĩa Dân trí này.

    P/S: Tất cả hướng định nghĩa về Dân trí sẽ được tôi ghi vào thư góp ý gửi tới Trung tâm Từ điển học VIETLEX, nơi đã soạn ra cuốn từ điển của tôi. Việc làm nhỏ (không đáng kể) này hi vọng sẽ hữu ích.

12. Nguyễn Trang Nhung viết:

    15/11/2009 lúc 11:06 sáng

    Gửi bạn Nguyễn Quang Duy:

    Nói chung, tôi đồng ý với phân tích của Nguyễn Tâm Bảo mà bạn trích dẫn ra, song phân tích này chưa chỉ ra hết các nguyên nhân khách quan khiến người dân không mặn mà với Dân chủ nói chung và các tổ chức dân chủ nói riêng.

    Bạn viết: “Dựa trên cách riêng cuả bạn, bạn sẽ xây dựng đựơc một nhãn quan và viễn kiến riêng để bài viết, lập luận, lý lẽ của bạn sẽ hay hơn sẽ thuyết phục hơn. Nhất bạn sẽ tránh được cách chờ đợi xin cho mà thế hệ đi trước đã mắc phải.”

    Tôi không hề nghĩ chờ đợi xin cho đâu! Dân chủ đâu phải là thứ để xin cho. Vấn đề ở đây là nhu cầu của người dân về Dân chủ chưa đến mức tạo ra những áp lực đòi hỏi chính quyền phải thay đổi theo hướng dân chủ hóa.

13. Nguyễn Quang Duy viết:

    15/11/2009 lúc 7:59 sáng

    Bạn Nguyễn Trang Nhung,

    Thay vì đặt vấn đề như “nếu đa số người dân VN chưa muốn dân chủ thì chưa nên có dân chủ.” Bạn có thể phân tích như bạn Nguyễn Tâm Bảo đã làm (http://www.talawas.org/?p=12978&cpage=4#comment-7837) “Đối với đại đa số người dân lao động thì việc phát triển kinh tế và nâng cao mức sống quan trọng hơn là những quyền tự do bầu cử, tự do ngôn luận. Vì vậy chừng nào mà chính quyền độc tài vẫn duy trì được sự tăng trưởng kinh tế, từng bước cởi trói để xã hội dễ thở hơn, thì chừng đó người dân vẫn còn có thể chấp nhận “sống chung với lũ” và “dân chủ hãy đợi đấy”. Đó là lý do vì sao người dân trong nước hiện nay chưa mặn mà với các tổ chức dân chủ.”

    Dựa trên cách riêng cuả bạn, bạn sẽ xây dựng đựơc một nhãn quan và viễn kiến riêng để bài viết, lập luận, lý lẽ của bạn sẽ hay hơn sẽ thuyết phục hơn. Nhất bạn sẽ tránh được cách chờ đợi xin cho mà thế hệ đi trước đã mắc phải.

    Việc viết lại để có một bài viết hoàn chỉnh là chuyện thường tình. Tôi cũng chờ bạn tổng hợp lại các ý kiến phản hồi.

14. Nguyễn Trang Nhung viết:

    14/11/2009 lúc 11:39 chiều

    Xin cảm ơn đọc giả Phùng Tường Vân về những thông tin bổ sung cho cuốn từ điển này.

    Cuốn từ điển mà tôi có không ghi những thông tin này nên tôi không biết nguồn gốc trước đây của nó.

    Tôi vừa tìm thông tin thêm thì được biết đúng là phiên bản đầu của cuốn từ điển được xuất bản vào năm 1988:

    Từ điển tiếng Việt và cố GS Hoàng Phê

    http://www.laodong.com.vn/Home/Tu-dien-tieng-Viet-va-co-GS-Hoang-Phe/20078/50926.laodong

    Trích: Cố GS Hoàng Phê là người chủ biên của cuốn Từ điển Tiếng Việt nổi tiếng được hoàn tất đúng 20 năm trước và được xuất bản lần đầu tiên năm 1988. Cuốn từ điển này gồm khoảng 36 ngàn mục từ được biên soạn trên cơ sở gần ba triệu phiếu tư liệu, được hàng chục nhà nghiên cứu cần mẫn sưu tập bằng tay trong nhiều năm trời, của Viện Ngôn ngữ học.

15. Phùng Tường Vân viết:

    14/11/2009 lúc 3:51 chiều

    Từ điển tiếng Việt 2009 (Bìa cứng, tái bản lần thứ nhất, 41.300 mục từ)
    Trung tâm Từ điển (Biên soạn) – Hoàng Phê – Vũ Xuân Lương – Hoàng Thị Tuyền Linh – Phạm Thị Thủy…

    Về cuốn từ điển ấy những thông tin của tác giả bài viết là không đầy đủ, trước hết tên chính của nó là Từ điển tiếng Việt, xuất bản lần thứ nhất năm 1988 và từ đó đến nay được in lại nhiều lần, bản in 2003 mà tôi có là bản in lần thứ 9, bản in mà tác giả NTN sử dụng là Edition 2008, tái bản năm 2009. Cũng xin ghi thêm là cơ quan đứng ra tổ chức việc biên soạn là Trung tâm Từ điển thuộc Viện Ngôn ngữ VN.