Lý Đợi – Bài thơ sau 27 năm của Đỗ Trung Quân
16/10/2009 | 10:46 sáng | 18 Comments
Category: Chiến tranh Việt Nam
Đỗ Trung Quân
TẠ LỖI TRƯỜNG SƠN
(1982)
1.
Một ngàn chín trăm bảy mươi lăm
Các anh từ Bắc vào Nam
Cuộc trường chinh 30 năm dằng dặc
Các anh đến
Và nhìn Sài Gòn như thủ đô của rác
Của xì ke, gái điếm, cao bồi
Của tình dục, ăn chơi
“Hiện sinh – buồn nôn – phi lý!!!”
Các anh bảo con trai Sài Gòn không lưu manh cũng lính ngụy
Con gái Sài Gòn không tiểu thư khuê các, cũng đĩ điếm giang hồ
Các anh bảo Sài Gòn là trang sách “hư vô”
Văn hóa lai căng không cội nguồn dân tộc
Ngòi bút các anh thay súng
Bắn điên cuồng vào tủ lạnh, ti vi
Vào những đồ tiêu dùng mang nhãn Hoa Kỳ
Các anh hằn học với mọi tiện nghi tư bản
Các anh bảo tuổi trẻ Sài Gòn là “thú hoang” nổi loạn
Là thiêu thân ủy mị, yếu hèn
Các anh hùa nhau lập tòa án bằng văn chương
Mang tuổi trẻ Sài Gòn ra trước vành móng ngựa!!!
2.
Tội nghiệp Sài Gòn quá thể
Tội nghiệp chiếc cầu Công Lý
Có anh thợ điện ra đi không về
Tội nghiệp những “bà mẹ Bàn Cờ” của những ngày chống Mỹ
Lửa khói vỉa hè nám cả những hàng me
Tội nghiệp những người Sài Gòn đi xa
Đi từ tuổi hai mươi
Nhận hoang đảo tù đày để nói về lòng ái quốc
Có ai hỏi những hàng dương xanh
Xem đã bao nhiêu người Sài Gòn hóa thân vào sóng nước
Tội nghiệp nhưng đêm Sài Gòn đốt đuốc
Những “người cha bến tàu” xuống đường với bao tử trống không
Tội nghiệp những ông cha rời khỏi nhà dòng
Áo chùng đen đẫm máu
Tội nghiệp những chiến trường văn chương, thi ca, sách báo
Những vị giáo sư trên bục giảng đường
Ưu tư nhìn học trò mình nhiễm độc
Sài Gòn của tôi – của chúng ta.
Có tiếng cười
Và tiếng khóc
3.
Bảy năm qua đi với nhiều buồn vui đau xót
Một góc phù hoa ngày cũ qua rồi
Những con điếm xưa có kẻ đã trở lại làm người giã từ ghế đá công viên để sống đời lương thiện
Những gã du đãng giang hồ cũng khoác áo thanh niên xung phong lên rừng xuống biển
Tìm lại hồn nhiên cho cuộc sống của mình
Cuộc đổi thay nào cũng nhiều mất mát, hy sinh…
4.
Và khi ấy
Thì chính “các anh”
Những người nhân danh Hà Nội
Các anh đang ngồi giữa Sài Gòn bắt đầu chửi bới
Chửi đã đời
Chửi hả hê
Chửi vào tên những làng quê ghi trong lý lịch của chính mình
Các anh những người nhân danh Hà Nội sợ đến tái xanh
Khi có ai nói bây giờ về lại Bắc!!!
Tội nghiệp những bà mẹ già miền Bắc
Những bà mẹ mấy mươi năm còng lưng trên đê chống lụt
Những bà mẹ làm ra hạt lúa
Những năm thất mùa phải chống gậy ăn xin
Những bà mẹ tự nhận phần mình tối tăm
Để những đứa con lớn lên có cái nhìn và trái tim trong sạch
Bây giờ
Những đứa con đang tự nhận mình “trong sạch”
Đang nói về quê mẹ của mình như kẻ ngoại nhân
Các anh
Đang ngồi giữa Sài Gòn nhịp chân
Đã bờm xờm râu tóc, cũng quần jean xắn gấu
Cũng phanh ngực áo, cũng xỏ dép sa bô
Các anh cũng chạy bấn người đi lùng kiếm tủ lạnh, ti-vi, cassette, radio…
Bia ôm và gái
Các anh ngông nghênh tuyên ngôn “khôn & dại”
Các anh bắt đầu triết lý “sống ở đời”
Các anh cũng chạy đứt hơi
Rượt bắt và trùm kín đầu những rác rưởi Sài Gòn thời quá khứ
Sài Gòn 1982 lẽ nào…
Lại bắt đầu ghẻ lở?
5.
Tội nghiệp em
Tội nghiệp anh
Tội nghiệp chúng ta những người thành phố
Những ai ngổn ngang quá khứ của mình
Những ai đang cố tẩy rửa “lý lịch đen”
Để tìm chỗ định cư tâm hồn bằng mồ hôi chân thật
6.
Xin ngả nón chào các ngài
“Quan toà trong sạch”
Xin các ngài cứ bình thản ăn chơi
Bình thản đổi thay lốt cũ
Hãy để yên cho hàng me Sài Gòn
Hồn nhiên xanh muôn thưở
Để yên cho xương rồng, gai góc
Chân thật nở hoa
Này đây!
Xin đổi chỗ không kỳ kèo cho các ngài cái quá khứ ngày xưa
Nơi một góc (chỉ một góc thôi)
Sài Gòn bầy hầy, ghẻ lở
Bây giờ…
Tin chắc rằng trong các ngài đã vô số kẻ tin vào “thượng đế”
Khi sống hả hê giữa một thiên đường
Ai bây giờ
Sẽ
Tạ lỗi
Với Trường Sơn?
© Đỗ Trung Quân (1982)
@Phùng Tường Vân
…”hình như sao có quá nhiều người sống ở nước ngoài quá dửng dưng trước số phận của đất nước… mức độ “vô cảm” ấy… tỷ lệ thuận với sự thành công…”
Tôi không đồng ý với bạn câu này.
Không biết bạn sống ở nước nào ngoài VN, nhưng ở Mỹ này, tôi có kinh nghiệm rằng chính những người dân thầm lặng, hàng ngày vẫn bình thường đi làm nuôi vợ nuôi con, gởi tiền về giúp bà con VN… nhưng mỗi khi có “dịp”, họ là những người lên tiếng và hành động rất quyết liệt và mạnh mẽ. Chắc bạn có nghe vụ Trần Trường treo hình HCM trong tiệm thuê mướn video của anh ta ngay tại thủ đô tị nạn Little Saigon. Cả ngàn người dân thầm lặng “dửng dưng trước số phận đất nước” đã liên tục biểu tình ròng rã cả tháng trời cho tới khi hình HCM phải bị lấy xuống. Đây là một minh chứng hùng hồn cho sự đoàn kết “vô hình” của khối người “vô cảm” ở Mỹ nói riêng và toàn thết giới nói chung, mà bạn thắc mắc . Trong những lần các cán bộ CS công cán ở nước ngoài, họ cũng đều bị những người dân “vô cảm” nọ biểu tình chống đối, và 10 lần như 10, các vị cán bộ CSVN đều phải đi vào cửa hậu mà họp hành, chẳng dám thò mặt vào bằng cửa trước. Lạ nhỉ, chả có nguyên thủ các quốc gia tự do nào phải đi họp quốc tế bằng cửa hậu như các nguyên thủ CSVN cả.
Thật là nhục quốc thể!
Rồi bao nhiêu lần gây quỹ cứu thuyền nhân, gây quỹ cứu lụt VN, giúp thương binh VNCH…, cũng chính những người “dửng dưng trước số phận của đất nước” này đã đóng góp hàng triệu USD cho những công tác nhân đạo ấy.
Bạn không nên quá bi quan.
1975 là cột mốc quan trọng trong lịch sử của Việt Nam mình, một cột mốc chính trị mãi để tranh luận. Bài thơ bắt đầu bằng cột mốc ấy, ít nhiều gì, Đỗ Trung Quân đã quyết định dùng lời thơ của mình nói về quan điểm chính trị của anh ta.
Tựa bài thơ là một câu xác định, nhưng cuối bài lại là một dấu hỏi xa vắng. Đọc đi, đọc lại, bài thơ mang đến cho tôi nhiều dấu hỏi hơn nữa.
Tại sao anh ta tội nghiệp cho “những gã du đãng giang hồ cũng khoác áo thanh niên xung phong” mà không tiếc cho những người thanh niên vô tội Sài Gòn, khoác áo nghĩa vụ quân sự, ngã xuống trên chiến trường Campuchia trong những năm 1978 hay 1979?
Tại sao anh ta cầu xin “Hãy để yên cho hàng me Sài Gòn / Hồn nhiên xanh muôn thưở” mà không tội nghiệp cho vạn người, trước đây đã cầm súng gìn giữ hàng me Sài Gòn, đang bị gông cùm ở Hoàng Liên Sơn, Yên Bái, Nghệ An rồi Hàm Tân, Thuận Hải?
Tại sao anh ta tội nghiệp cho “những người mẹ Bàn Cờ” mà không tội nghiệp cho những người mẹ hiện tại như trong “Vườn Thượng Uyển Bỏ Hoang” của Trần Vũ?
Tại sao anh ta tội nghiệp cho “những người Sài Gòn đi xa… nhận tù dày hoang đảo để nói về lòng ái quốc” mà không tội nghiệp cho hàng ngàn người Sài Gòn cũng đi xa, âm thầm đổ ra biển, để nói lên hai chữ tự do?
Tại sao phải “Tạ lỗi với Trường Sơn”? Tại sao bảy năm rồi mà Đỗ Trung Quân còn tin rằng “xẻ dọc Trường Sơn, đi cứu nước” là đúng? Tại sao?!?!?!!?
Càng tự tìm câu trả lời, càng cảm thấy nhói trong tim!
Khi Lý Đợi giới thiệu bài thơ này, tôi nghĩ Đỗ Trung Quân đã can đảm mở một dòng thơ “Sáng Mắt”, cùng với thi nhóm “Mở Miệng” của lớp đàn em Bùi Chát, Lý Đợi viết lên thành thơ giùm tôi những điều tôi không viết được. Nhưng đọc hết bài, tiếc thay, Đỗ Trung Quân, năm ấy, chỉ sáng có một con mắt!
“Tạ lỗi”!
Bầm dập non sông, nát Trường Sơn
Tổ Quốc bị thương, bị gẫy sườn
Đem lại được gì cho đất nước
Tạ với người đi bỏ máu xương?
“Tại sao lại “tạ lỗi với Trường Sơn”? Xin Lý Đợi hay bà con cô bác giải thích giùm.” (Trích ý kiến bác HoangDaiDuong)
Đây là một câu hỏi rất hay. Thú thật đây cũng là thắc mắc của chính cá nhân tôi. Sau khi đọc bài thơ, nhất là đoạn cuối :
Bây giờ…
Tin chắc rằng trong các ngài đã vô số kẻ tin vào “thượng đế”
Khi sống hả hê giữa một thiên đường
Ai bây giờ
Sẽ
Tạ lỗi
Với Trường Sơn?
tôi có cảm tưởng (không chắc có đúng hay không) là tác giả Đỗ Trung Quân đang trách móc những “ngài” miền Bắc trước đây đã theo lời Bác Đảng xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” và cuối cùng đã vào đến Sài Gòn (nơi chôn nhau cắt rốn của tác giả), đã khinh bỉ kỳ thị cư dân cũ của thành phố này, đã phá đi nhiều nét đẹp xưa của thành phố, và tệ hơn nữa, ngày nay, trong khi nhởn nhơ thụ hưởng những tiện nghi vật chất (tủ lạnh, tivi, radio v.v…) trên thành phố này, họ lại tìm cách chối bỏ quá khứ “sinh Bắc tử Nam” của họ. Các “ngài” nay đã sống quá sung sướng hả hê giữa thiên đường Sài Gòn của phe tư bản “ngụy”, thì còn đâu nữa cái lý tưởng năm xưa khi các “ngài” xung phong hăng hái thề “dù phải đốt sạch Trường Sơn” cũng phải bằng mọi cách “đánh cho Mỹ cút, Ngụy nhào”. Các “ngài” đã để lại trên Trường Sơn những hố bom loang lỗ, những núi xương sông máu của các đồng đội, đồng chí, những nghĩa trang liệt sĩ nằm la liệt khắp nơi dọc theo dãy Trường Sơn. Bây giờ thì các “ngài” đã quên đi tất cả, vậy ai bây giờ sẽ thay mặt các “ngài” để tạ lỗi với những mất mát mà các “ngài” đã gây ra cho dãy Trường Sơn hùng vĩ, cho Sài Gòn quê tôi, và cho toàn thể quê hương Việt Nam của chúng ta.
Là một cư dân của Sài Gòn trước khi rời bỏ quê hương vĩnh viễn ra đi, tôi rất xúc động và chua xót nhớ về những con đường với những hàng me xanh mát của Sài Gòn tuổi trẻ năm xưa, khi đọc đoạn thơ dưới đây của tác giả Đỗ Trung Quân :
Xin ngả nón chào các ngài
“Quan toà trong sạch”
Xin các ngài cứ bình thản ăn chơi
Bình thản đổi thay lốt cũ
Hãy để yên cho hàng me Sài Gòn
Hồn nhiên xanh muôn thưở
Để yên cho xương rồng, gai góc
Chân thật nở hoa.
Giá mà nhà thơ Đỗ Trung Quân và mấy ông trí thức, mấy sư sãi, mấy ông cha trong bài thơ được khôn như những người nhà quê di cư vô học là những kẻ đã khẳng định ngay từ những năm đầu cuộc chiến tranh Quốc – Cộng, còn gọi là cuộc kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954), mà tính đối kháng giữa hai phe chưa rõ ràng lắm, cho đến khi tính chất này của cuộc chiến Quốc – Cộng này quá rõ ràng sau 1954, là “Nói láo như Vẹm”, thì ông Đỗ Trung Quân khỏi làm bài thơ “hát xẩm không tiền, nên nghèo xác xơ” này.
Và chính cái “Trường Sơn” mới gây ra những cảnh trong bài thơ, anh còn tạ lỗi “Nó” cái nỗi gì! Nói hẹp lại, mãi tới ngày hôm nay, với những khốn khổ đã và đang xảy ra trên Đất Nưóc mình, hệ quả của chuyện “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu Nuớc”, chưa có một trí thức nào theo Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam – Nội danh xưng này cũng đã minh hoạ được những tính chất vừa kể của những người theo nó – có đủ thành tâm, khiêm tốn nhận lỗi, tại sao?
Tại sao lại “tạ lỗi với Trường Sơn”? Xin Lý Đợi hay bà con cô bác giải thích giùm.
@ Hòa Nguyễn & All
Cái câu có những chữ “sẽ không lớn nổi thành người” là bị mấy xếp biên tập sau đó theo lời ĐTQ kể trên blog của ông ta.
Tôi cũng là một trong nhiều người (như các ông binhtuan, hoang trieu ở đây) đã đọc và không hiểu đuợc bài thơ “Quê Hương” của ông Đỗ Trung Quân. Bây giờ bài thơ đó được phổ nhạc đôi khi vẫn được nghe hát ở ngoài này, và ý tưởng về quê hương rạt rào, gợi nhiều xúc cảm, nên chắc ít người để ý đến câu hát cuối gây phản cảm hay coi như ít chất thơ là “sẽ không lớn nổi thành người”.
Trong góp ý ở đây có lần tôi viết có lẽ ông ĐTQ và những người bênh vực bài thơ đó của ông không từng phải sống xa quê hương lâu như chúng tôi, nên không cảm biết được “tình hoài hương” (nhạc Phạm Duy) giống như chúng tôi, và suy đoán về những người xa quê mà không nhớ quê huơng trong bài thơ đó là rất giả tưởng (còn “không thành người” nặng như lời nhục mạ).
Nhắc đến PD là vì một chuyện có liên quan. Vào gần giữa thập niên 1990 một người bạn của tôi làm cho công ty Nhật trong nước cuối năm được họ thưởng chuyến đi Mỹ chơi (cùng nhiều người khác nữa), liên lạc nhờ tôi dẫn đến thăm nhạc sĩ Phạm Duy, ở không xa phố Bolsa. Khi họ gặp nhau, bạn tôi chuyển lời hỏi thăm của nhà thơ ĐTQ đến nhạc sĩ được nhiều người ngưỡng mộ (và PD đáp lại vài lời lịch sự). Lúc ra về, tôi hỏi và biết thêm về nhà thơ ĐTQ, sau đó được đọc bài thơ Quê Hương và thấy “dội” ngay. Thời đó, văn thơ trong và ngoài nước còn phải theo con đường “chui”.
Gần đây, bài thơ Phượng Hồng của ĐTQ, phổ nhạc trong nưóc, được trung tâm Asia dàn dựng phụ cảnh và Vũ Khanh hát, coi như rất thành công. Nếu nhà thơ ĐTQ có xem chắc cũng thấy thích.
Chỉ là cảm tưởng nhỏ của người đọc thơ bình thường.
Hăm bảy năm nằm im như núi đá
Ích gì đâu tạ lỗi với Trường Sơn
Thơ đọc lại nghe buồn vô vọng quá
Khoanh tay hề! Tức tưởi giữa cô đơn (?!)
TN Tố Cần
Nếu đây là bài thơ của thi sĩ Đỗ Trung Quân tôi phải công khai xin lỗi thi sĩ vì từ lâu qua bài thơ “Quê hương” của ông tôi luôn hiểu lầm ông chỉ là một người làm thơ tuyên truyền cho cộng sản khi họ chuẩn bị phát động tinh thần khúc ruột ngàn dậm để sau đó thực thi NQ36 đối với người Việt hải ngoại. Bây giò thì mới rõ là thi sĩ ĐTQ đã đau nỗi đau chung của dân mình như nhiều người đã đau vì một thiểu số người điên cuồng hóa thiển cận vì một chủ thuyết vô tâm ngoại lai. Xin BBT talawas blog cho phép chia xẻ với thi sĩ ĐTQ một bài thơ cũng cũ 27 năm tôi còn nhớ nhưng quên tên tác giả
Đối Thoại Đêm Trăng Mùa Đông
Trăng…
– Lạnh
Nguyệt cầm…
– Buồn
Sáo…
– Buồn hơn
Về lại đời?
– Nặng nề đôi vai trẻ…
Căm hờn?
– Làm gì sau những trò chơi
Ánh trăng sáng?
– Soi nỗi buồn tuổi trẻ
Độc lập? Tự do? Công bình?
– Bánh vẽ …
……………………lời nói suông giờ buồn tẻ vô cùng
Đàn phá tan sầu?
– Đàn đã lạc cung
Rượu phá thành sầu?
– Rượu nồng hương tủi lệ
Mai tôi về bên ấy …
– Sông xưa cho nhắn đôi lời
Ngày đi sông ở lại
Nước hoàng hôn chơi vơi
Đời tôi cành khô rơi rụng
Sông dài biển rộng biết đụng mơi nào
Cám ơn thi sĩ Lý Đợi giới thiệu bài thơ nhịp cầu thông cảm này.
Khoảng cuối tháng Năm đầu tháng Sáu 1975, trên báo Sài Gòn Giải Phóng có đăng bức hí họa, vẽ bởi cố trung tá công an Huỳnh Bá Thành, về thằng lính ngụy có đuôi đi học tập cải tạo để được cách mạng cắt đuôi trở lại làm người. Bọn lính, sĩ quan ngụy ấy nay sống ở ngoài VN lại được ưu ái gọi là khúc ruột ngàn dặm. Mỉa mai thay!
Tôi mong có ai bỏ công liên lạc với Thư Viện Quốc Hội Hoa Kỳ để tìm lại bức hí họa đó cho mọi người thưởng ngoạn.
@NguyenVChinh
“Người trong nước can đảm hơn chúng ta…”
Tôi, người đọc khá nhiều người trong nước, có nhiều phần đồng ý với bạn, nhưng cũng nhiều khi không khỏi tự hỏi những người đang sống yên ổn ở nước ngoài phải làm sao, làm gì đây nhỉ; thực sự là tôi chưa tự trả lời được câu hỏi ấy cho mình, tuy nhiên có điều tôi thường lấy làm băn khoăn ấy là hình như sao có quá nhiều người sống ở nước ngoài quá dửng dưng trước số phận của đất nước, cái mức độ “vô cảm” ấy hình như nó lại tỷ lệ thuận với sự thành công, nhất là thành công về nghề nghiệp, tài chánh của những lưu dân. Nhắc đến những quân “ăn cướp” ở trong nước tôi thường hay dẫn câu nói quyết liệt của Romain Rolland: “Nhởn nhơ sung sướng trước bao nỗi cơ cực bần hàn, ấy quả là một cái nhục lớn”, đối với những ai sống ở nước người mà phè phỡn vô cảm quên mất niềm đau của tổ quốc, của đồng bào lầm than của mình ở trong nước, của những ngư dân không ai bảo vệ, gạt nước mắt mà vái lậy kẻ thù… tôi nghĩ câu nói trên lại càng thích hợp lắm.
binhtuan có thể vào blog của Đỗ Trung Quân (http://dotrungquan.multiply.com/journal) để đọc bài thơ này do chính tác giả đăng. Người trong nước can đảm hơn chúng ta-người hải ngoại nhiều. Qua blog này bạn có thể tìm hiểu thêm về hoàn cảnh của bài “Quê Hương” và những việc bài thơ đã bị cán bộ chỉnh sửa như thế nào.
Hay hèn cũng chút “nối điêu” :
Ba mươi tư năm sau
Tôi đọc bài thơ anh viết một thời
Cay đắng
Xót xa
Chút xíu hận đời…
Ôi những tháng năm dài tôi đã cùng với chị
Dạy học, bình thơ, len lén nghe đài
Cũng bị bới móc ra để phê bình kiểm thảo!
Nay nhìn lại chẳng có gì “phấn khởi”
Bởi chỉ là dối trá một thời thôi
Nhạc Trịnh chúng tôi hát
Anh cho đó là nhạc vàng
Tranh treo trong nhà
anh thấy cũng bình luận nghênh ngang:
Sao không treo hình chủ tịch ?
Sao lại hay nghe đài của địch ?
Ăn phải bả “ diễn biến hòa bình” ?
Thôi, nhắc làm chi nữa hở anh
Chuyện của một thời đã xa
mà chưa qua trong kí ức
Xin đốt nén hương cùngg anh tưởng niệm Trường Sơn…
Chắc chắn nhà thơ Đỗ Trung Quân sẽ không dám nhận đây chính là tác phẩm của chính mình – bởi, ông sẽ khẳng định đó không phải là thơ của ông. Bài thơ nổi tiếng của ông là “Quê hương”!