Lý Đợi – Bài thơ sau 27 năm của Đỗ Trung Quân
16/10/2009 | 10:46 sáng | 18 Comments
Category: Chiến tranh Việt Nam
Đỗ Trung Quân
TẠ LỖI TRƯỜNG SƠN
(1982)
1.
Một ngàn chín trăm bảy mươi lăm
Các anh từ Bắc vào Nam
Cuộc trường chinh 30 năm dằng dặc
Các anh đến
Và nhìn Sài Gòn như thủ đô của rác
Của xì ke, gái điếm, cao bồi
Của tình dục, ăn chơi
“Hiện sinh – buồn nôn – phi lý!!!”
Các anh bảo con trai Sài Gòn không lưu manh cũng lính ngụy
Con gái Sài Gòn không tiểu thư khuê các, cũng đĩ điếm giang hồ
Các anh bảo Sài Gòn là trang sách “hư vô”
Văn hóa lai căng không cội nguồn dân tộc
Ngòi bút các anh thay súng
Bắn điên cuồng vào tủ lạnh, ti vi
Vào những đồ tiêu dùng mang nhãn Hoa Kỳ
Các anh hằn học với mọi tiện nghi tư bản
Các anh bảo tuổi trẻ Sài Gòn là “thú hoang” nổi loạn
Là thiêu thân ủy mị, yếu hèn
Các anh hùa nhau lập tòa án bằng văn chương
Mang tuổi trẻ Sài Gòn ra trước vành móng ngựa!!!
2.
Tội nghiệp Sài Gòn quá thể
Tội nghiệp chiếc cầu Công Lý
Có anh thợ điện ra đi không về
Tội nghiệp những “bà mẹ Bàn Cờ” của những ngày chống Mỹ
Lửa khói vỉa hè nám cả những hàng me
Tội nghiệp những người Sài Gòn đi xa
Đi từ tuổi hai mươi
Nhận hoang đảo tù đày để nói về lòng ái quốc
Có ai hỏi những hàng dương xanh
Xem đã bao nhiêu người Sài Gòn hóa thân vào sóng nước
Tội nghiệp nhưng đêm Sài Gòn đốt đuốc
Những “người cha bến tàu” xuống đường với bao tử trống không
Tội nghiệp những ông cha rời khỏi nhà dòng
Áo chùng đen đẫm máu
Tội nghiệp những chiến trường văn chương, thi ca, sách báo
Những vị giáo sư trên bục giảng đường
Ưu tư nhìn học trò mình nhiễm độc
Sài Gòn của tôi – của chúng ta.
Có tiếng cười
Và tiếng khóc
3.
Bảy năm qua đi với nhiều buồn vui đau xót
Một góc phù hoa ngày cũ qua rồi
Những con điếm xưa có kẻ đã trở lại làm người giã từ ghế đá công viên để sống đời lương thiện
Những gã du đãng giang hồ cũng khoác áo thanh niên xung phong lên rừng xuống biển
Tìm lại hồn nhiên cho cuộc sống của mình
Cuộc đổi thay nào cũng nhiều mất mát, hy sinh…
4.
Và khi ấy
Thì chính “các anh”
Những người nhân danh Hà Nội
Các anh đang ngồi giữa Sài Gòn bắt đầu chửi bới
Chửi đã đời
Chửi hả hê
Chửi vào tên những làng quê ghi trong lý lịch của chính mình
Các anh những người nhân danh Hà Nội sợ đến tái xanh
Khi có ai nói bây giờ về lại Bắc!!!
Tội nghiệp những bà mẹ già miền Bắc
Những bà mẹ mấy mươi năm còng lưng trên đê chống lụt
Những bà mẹ làm ra hạt lúa
Những năm thất mùa phải chống gậy ăn xin
Những bà mẹ tự nhận phần mình tối tăm
Để những đứa con lớn lên có cái nhìn và trái tim trong sạch
Bây giờ
Những đứa con đang tự nhận mình “trong sạch”
Đang nói về quê mẹ của mình như kẻ ngoại nhân
Các anh
Đang ngồi giữa Sài Gòn nhịp chân
Đã bờm xờm râu tóc, cũng quần jean xắn gấu
Cũng phanh ngực áo, cũng xỏ dép sa bô
Các anh cũng chạy bấn người đi lùng kiếm tủ lạnh, ti-vi, cassette, radio…
Bia ôm và gái
Các anh ngông nghênh tuyên ngôn “khôn & dại”
Các anh bắt đầu triết lý “sống ở đời”
Các anh cũng chạy đứt hơi
Rượt bắt và trùm kín đầu những rác rưởi Sài Gòn thời quá khứ
Sài Gòn 1982 lẽ nào…
Lại bắt đầu ghẻ lở?
5.
Tội nghiệp em
Tội nghiệp anh
Tội nghiệp chúng ta những người thành phố
Những ai ngổn ngang quá khứ của mình
Những ai đang cố tẩy rửa “lý lịch đen”
Để tìm chỗ định cư tâm hồn bằng mồ hôi chân thật
6.
Xin ngả nón chào các ngài
“Quan toà trong sạch”
Xin các ngài cứ bình thản ăn chơi
Bình thản đổi thay lốt cũ
Hãy để yên cho hàng me Sài Gòn
Hồn nhiên xanh muôn thưở
Để yên cho xương rồng, gai góc
Chân thật nở hoa
Này đây!
Xin đổi chỗ không kỳ kèo cho các ngài cái quá khứ ngày xưa
Nơi một góc (chỉ một góc thôi)
Sài Gòn bầy hầy, ghẻ lở
Bây giờ…
Tin chắc rằng trong các ngài đã vô số kẻ tin vào “thượng đế”
Khi sống hả hê giữa một thiên đường
Ai bây giờ
Sẽ
Tạ lỗi
Với Trường Sơn?
© Đỗ Trung Quân (1982)
Tôi có góp ý về bài thơ Quê Hương của ông Đỗ Trung Quân mà lần đầu tôi được đọc khoảng gần giữa thập niên 1990. Tôi biết đến tên nhà thơ từ đó, và nghĩ về thơ Đỗ Trung Quân qua bài thơ đó: hình tượng đơn sơ, thân quen , lời thơ giản dị, gần gũi như ca dao, đặc biệt của miền Nam như ở một tỉnh Hậu Giang nào đó. Nhưng hôm đó khi đọc đến câu thơ cuối tôi có cảm giác như nghe nhầm một bài văn vần làm với mục đích gì khác, những xúc cảm về thơ tan biến , chỉ còn lại cái thất vọng như của người vừa cắn vào trái khề ngọt của quê hương, để chợt thấy bên trong có một con sâu nhỏ (chỉ là cách nói khi bàn về thơ, tôi thật tình không nhớ trong trái khế ở VN có sâu hay không). Thời đó khi đã bỏ chạy ra biển rồi, chúng tôi rất nhạy cảm với loại văn thơ tuyên truyền mà khi còn trong nuớc đã nghe quá nhiều. Gần đây, tác già giải thích câu thơ đó được thay đổi hay thêm chữ ngoài ý của ông, và như thế giải toả được những hiểu lầm của nhiều người về bài thơ. Sau này, tôi đọc thêm vài bài thơ khác của Đỗ Trung Quân, nhưng không nhiều, đều thuộc loại thơ tình yêu, lãng mạn, rất dể phổ biến nên được một trang mạng ngoài này đăng lại.
Nhưng tôi thấy khi đọc bài thơ “Tạ lỗi Trường Sơn” này chúng ta đừng để những ý tưỏng nếu có về những bài thơ khác làm bận tâm, vì đây là loại thơ khác hẳn, viết về những chuyện hoàn toàn khác, xúc cảm gợi lên càng khác. Tôi thử đọc lại bài thơ và cứ để cảm xúc mình dâng trào tự nhiên theo từng lời, từng chữ ở mỗi câu thơ, cùng lúc nhớ lại hay sống lại với thời của những năm đầu thập niên 1980, lúc đang ở miền Nam, hay thu hẹp hơn, đang ở Sàì Gòn. Và tôi bỗng nhận thấy bài thơ này trở nên rất hay, hơn nhiều bài thơ khác của Đỗ Trung Quân tôi đã được đọc, hoặc nghe qua lời hát. Tôi không có khà năng bình một bài thơ dù hay dù dở thế nào (để làm cho nó trở nên hay hơn hay dở hơn), và nghĩ mỗi người muốn cảm nhận được cái hay trong một bài thơ thì hãy tự mình đọc lại. Một điều cần nêu là nếu bài thơ với ý tưởng như thế được làm vào năm 1982 ở trong nước, người viết phải hết sức can đảm và hết sức phẫn nộ. Tôi vượt biên đến Mỹ giữa năm 1980, và trước khi đi tôi sống ỡ vùng mà thời cũ gọi là tỉnh Gia Định bao quanh Saìgòn (bây giờ cùng nhập chung vào TP/HCM). Cho nên tôi cảm nhận dễ dàng nhiều sự việc, cảnh vật, con người, cà tâm tình của người dân Sài Gòn vào nhng năm đen tối, vô vọng đó, được tác giã diễn tả lại trong bàì thơ này. Tôi hiểu được nỗi phẫn uất của tác giả trước những đổi thay đảo lộn, trái ngang, những khốn khổ mọi người phải gánh chịu một cách vô lý (sự phẫn nộ vẫn thường gặp trong văn thơ), nhưng bây giờ tôi thấy mình không chia sẻ với tác giả cái tình cảm này, và tôi chỉ thấy buồn. Có lẽ vì chuyện qua đã lâu (ít ra đối với tôi) nên bao nhiêu tức giận gì, nếu có, rồi cũng nguôi ngoai. Cái buồn còn lại dù sao rồi sẽ phai nhạt dần, vì thời gian là thuốc trị liệu tốt. Tôi đoán bây giờ nghĩ về quãng đời đó có lẽ nhà thơ cũng buồn nhiều hơn giận. Nhưng bài thơ này đáng được giữ lại để đời, làm chứng tích cho một thòi không vui. Chì e cái thời không vui đó, dù không giống hẳn như xưa , sẽ còn kéo dài không biết đến bao giờ.
Với tôi, những tranh luận về bài thơ này nằm trong một cuộc hành trình lớn hơn – hành trình đi tìm ý nghĩa đạo đức của cuộc chiến Việt Nam vừa qua, trong nỗi thất vọng đau đớn với sự sụp đổ của miền Nam và trong niềm cay đắng vô biên với sự thất bại toàn diện của Chủ Nghĩa CS Vietnam trong việc thực hiện những lời hứa hẹn về một xã hội Độc Lập-Tự Do-Hạnh Phúc. Cuộc tranh luận nay hoàn toàn song song với những cuộc tranh luận tương tự về Trịnh Công Sơn, Đào Hiếu, Dương Thu Hương, v.v. Mặc dù Đỗ Trung Quân thuộc vào một thế hệ trẻ hơn các vị này và bản thân không dính líu đến cuộc chiến Việt Nam, những tâm tình “quê hương, chiến tranh, hoà bình, chờ mong, cay đắng, thất vọng, giận dữ” trang trải trong thơ của anh nhất định phải gây ra tranh luận. Một số các bạn trẻ hơn nhiều, lớn lên tại hải ngoại, và làm nghệ thuật với đề tài về Việt Nam như các bạn tại VAALA cũng bước vào cuộc tranh luận này dù không cố ý. Tôi thiết nghĩ những tranh luận này thật cần thiết cho tương lai của Việt Nam chúng ta, dù những khởi đầu xem chừng không khuyến khích gì lắm khi một số phát biểu qua phương thức bạo động tay chân lẫn ngôn ngữ được sử dụng tại triển lãm của VAALA. Bắt đầu vẫn hơn không.
Hiện nay theo tôi, cuộc tranh luận này vẫn còn nằm trong ý niệm “Thắng-Thua”. Và tôi tự hỏi liệu có ích gì cho đất nước của chúng ta khi mà tất cả người Việt Nam đã và đang là người thua cuộc. (Xin được nhấn mạnh ở đây, khi tôi viết “người Việt Nam” tôi không có ý bao gồm đảng cộng sản Việt Nam và vài triệu đảng viên đang hằng ngày sống “thoả mái, vô tư” trên lưng của “người Việt Nam” đau khổ. Lịch sử đã ưu tiên dành cho cái đảng này nhiều cơ hội “lớn nổi thành người” nhưng họ vẫn từ chối quyết liệt.) Liệu những giằng co “Đúng-Sai”: tại sao Tạ Lỗi Trường Sơn, Trịnh Công Sơn có phải là Việt Cộng hay không, Đào Hiếu lạc đường hay lầm đường, Hồ Chí Minh là con quỉ dâm dật hay là một người yêu nước bình thường bị những bị kịch lịch sử dẫn dắt… có ích gì cho những vấn nạn đương thời của đất nước. Điều quan trọng cần thấy là Đảng CS Việt Nam hiện nay là một lực lượng phản bội lại lợi ích và quyền sinh tồn của người Việt Nam. Và ngày mỗi ngày, người Việt Nam càng thấy rõ nguy hiểm này và ngày càng tham gia vào các hoạt động ôn hoà nhằm giành lại đất nước cho người Việt Nam; trong đó, tiếng nói của đồng bào trong nước là phần quan trọng có tính chất quyết định. Hãy để chuyện “Đúng-Sai”, “Thắng-Thua” cho lịch sử và sử gia trong tương lai. Thay vào đó, hãy góp sức vun bồi cho những suy nghĩ và tâm tình nhân bản – vũ khí duy nhất có thể thắng nổi bạo lực và đàn áp trong cuộc đấu tranh ôn hoà giành lại đất nước cho người Việt Nam. Vì vậy tôi, mặc dù cũng có lúc vướng vào luận “Đúng-Sai”, đã quyết định không để lịch sử cản trở tương lai của người Việt Nam, rất cảm động và biết ơn những tiếng nói nhân bản vọng ra từ Việt Nam bất kể đến từ ai. Tôi biết đồng bào tôi trong nước đang làm “a dirty job” thay cho tôi, một gã yêu nước nhưng bất lực đang loay hoay lo kiếm tiền trả tiền nhà tháng tới. Lâu lâu có dư đem tặng chút đỉnh cho mấy quĩ giúp người nghèo ở Việt Nam – tự nhủ mình đã làm hết sức!!! Nước mắt lưng tròng viết mấy lời cám ơn này gởi đến các anh Quân, Hiếu, Đợi và nhiều nhiều người khác đang ở trong lao tù hoặc đang chịu mối nguy hiểm có thể vào tù bất kỳ lúc nào chỉ vì đơn giản có tấm lòng của người Việt Nam. Xin gởi đây bài Gettyburg Address của Lincoln thay lời kết. Ít ra đây cũng là đóng góp nhỏ xíu của tôi rút ra từ những năm may mắn sống ở xứ người: Tôi hiểu tại sao nước Mỹ giàu mạnh hùng cường.
Gettyburg Address by Lincoln
“Four score and seven years ago our fathers brought forth on this continent a new nation, conceived in Liberty, and dedicated to the proposition that all men are created equal.
Now we are engaged in a great civil war, testing whether that nation, or any nation, so conceived and so dedicated, can long endure. We are met on a great battle-field of that war. We have come to dedicate a portion of that field, as a final resting place for those who here gave their lives that that nation might live. It is altogether fitting and proper that we should do this.
But, in a larger sense, we can not dedicate—we can not consecrate—we can not hallow—this ground. The brave men, living and dead, who struggled here, have consecrated it, far above our poor power to add or detract. The world will little note, nor long remember what we say here, but it can never forget what they did here. It is for us the living, rather, to be dedicated here to the unfinished work which they who fought here have thus far so nobly advanced. It is rather for us to be here dedicated to the great task remaining before us — that from these honored dead we take increased devotion to that cause for which they gave the last full measure of devotion — that we here highly resolve that these dead shall not have died in vain — that this nation, under God, shall have a new birth of freedom — and that government of the people, by the people, for the people, shall not perish from the earth.
http://www.loc.gov/exhibits/gadd/
Rõ ràng bài „TẠ LỖI TRƯỜNG SƠN“ được Đỗ Trung Quân viết cho „CÁC ANH“!
Các anh chị nghĩ gì nếu cá nhân tôi hiểu rằng: trong cánh nhìn của Đỗ Trung Quân – cách nhìn của một người có cảm nhận về ngôn ngữ nhạy bén và hơi khác người – biểu tượng Trường Sơn được thủ thỉ riêng đến với „CÁC ANH“ thay cho hình tượng Quê Hương – hay gọi nặng hơn là… Tổ Quốc – thay vì là biểu tượng ĐƯỜNG MÒN NAM TIẾN…
Hy vọng những ý kiến của chúng ta ở đây không gây khó khăn thêm cho Đỗ Trung Quân.