Tôn Văn – Vài trao đổi từ “Vụ Đông La”
19/08/2009 | 2:09 sáng | 3 Comments
Category: Tư tưởng, Văn hoá thứ ba
Thẻ: Đông La > Einstein > Nguyễn Huệ Chi
Việc bài của tác giả Đông La bị rút xuống sau mấy giờ lên mạng đã dẫn đến cuộc trao đổi ồn ào và thu hút sự chú ý của người đọc. Nhận thấy đây cũng là cuộc bàn cãi của các nhà trí thức về chuyện thời sự, nên tôi muốn tham gia trao đổi.
Đọc tham luận của Nguyễn Huệ Chi
Bài viết của ông Đông La đề cập một bài cụ thể của Giáo sư Nguyễn Huệ Chi; đó là bài “Tư duy phương Đông nhìn dưới ánh sáng học thuyết Einstein“. Tôi đã đọc bài này từ khi được công bố trên talawas. Tác giả Nguyện Huệ Chi đã viết gì?
Mục đích tham luận của tác giả Nguyễn Huệ Chi là từ “việc khám phá ra thuyết tương đối của nhà vật lý học Albert Einstein” chỉ ra: “ý nghĩa lớn lao của nó, theo tôi nghĩ, lại chính là sự tác động dây chuyền và có tính chất lâu dài trong suốt cả một thế kỷ, làm lung lay một phương pháp tư tưởng đã hằn sâu thành nếp, chiếm địa vị độc tôn trong nghiên cứu, có lúc gây bế tắc trì trệ cho nhiều ngành khoa học, không chỉ khoa học tự nhiên mà cả khoa học xã hội và nhân văn – phương pháp duy lý cổ điển của phương Tây.” (Chú thích: Từ đây trở xuống tất cả những chữ duy lý, lý tính dùng trong bài đều giới hạn trong phạm vi ngữ nghĩa chủ nghĩa duy lý cổ điển hay chủ nghĩa duy lý truyền thống.)
Những chi tiết “không hề nói một câu nào về các nhà khoa học Âu Mỹ (trừ Darwin)“, “nhất quyết đồng hồ Liên Xô tốt hơn đồng hồ Thụy Sĩ“… là mô tả cái “phương pháp tư tưởng đã hằn sâu thành nếp, chiếm địa vị độc tôn” kia. Tất nhiên những kỷ niệm về đi xe, nhìn con kiến,… là những kỷ niệm thực, tạo không khí, rất sơ lược; nhưng khi tác giả viết: “về mặt khoa học, tôi biết những kiến giải của mình chẳng đâu vào đâu, vì tốc độ của một chiếc ô tô và một chùm pháo hoa đâu có phải tốc độ ánh sáng mà mong áp dụng được học thuyết tương đối Einstein. Hơn nữa, việc chú ruồi bay thảnh thơi trong khoảng không của ô tô không bị tụt lại phía sau nếu là do tác dụng của lực quán tính thì càng không có quan hệ gì đến thuyết tương đối” thì ta thấy ông thật “biết điều” và kín kẽ! Các đoạn 2, 3 và 4 nói về Lão tử và Phật giáo một cách đại lược nhưng cũng rất đầy đủ để đi tới kết luận ở đoạn 5: “Ý nghĩa của cuộc đấu tranh phát huy tương đối luận và giải lý tính Nho giáo của các trào lưu Lão học và Phật học còn để lại nhiều kinh nghiệm quý giá cho chúng ta hôm nay…” “Và chủ nghĩa Mác vẫn cần cho tư duy con người như mọi học thuyết triết học khác của nhân loại, miễn không biến nó thành một học thuyết chính trị xã hội độc tôn với những công thức ‘bao giờ cũng đúng’ như vô sản chuyên chính, đấu tranh giai cấp bằng bạo lực cách mạng…” Và cuối cùng: “Từ mấy thập kỷ nay rồi con người chức năng xã hội chủ nghĩa vô tình hay cố ý cũng tự phát tìm đến một liệu pháp giảm đẳng gánh nặng tâm lý bằng hành vi tiêu cực: ‘nói vậy mà không phải vậy‘. Không thể nói đấy là phương cách ‘giải lý tính‘ đúng nghĩa. Tuy nhiên, tự nó đã là một thách đố gay gắt đòi hỏi trước sau phải có lời giải.“
Như vậy, nếu ngày nay, sau gần 4 năm công bố tham luận, Giáo sư Nguyễn Huệ Chi nhìn ra giải pháp (như ông Đông La dẫn, tôi không biết phần đầu có đúng nguyên bản không) “cần phải thay cơ chế hiện thời bằng bằng cơ chế xã hội dân chủ” thì phải nói là… hơi bị nhanh! Bản thân người viết cũng phải bỏ ra hơn 20 năm sống trong chế độ dân chủ châu Âu để thấy đó là cách sinh hoạt xã hội hiệu quả, ưu việt và rất “nhàn” cho “lãnh đạo”. Việc ông Đông La sau ngần ấy thời gian mới đưa ra phản biện rất khiếm khuyết, như chỉ ra dưới đây, có phải cũng… hơi bị chậm lụt chăng?
Xem lý luận của Đông La
Khi xem các bài luận biện ta thường chú ý đến hình thức dùng phép tu từ gây ấn tượng và lý luận phản bác. Bài viết của ông Đông La cũng gồm đủ 2 yếu tố đó.
Phép tu từ ở đây là dùng các đại ngôn, các khẳng định “như đinh đóng cột”; thí dụ:
- GS Nguyễn Huệ Chi đã hiểu sai lý thuyết của Einstein khi viết:…
- Có rất nhiều điều GS Nguyễn Huệ Chi chưa hiểu và lầm lẫn…
- GS Nguyễn Huệ Chi cần phải hiểu…
- Do không hiểu, kiến thức Nguyễn Huệ Chi lượm lặt…
- “cái mênh mông hoang sơ”, nổ như cái pháo tép còn không xong…
- Thật tiếc xã hội mình…
Phép tu từ có tác dụng gây ấn tượng và lôi kéo; nó làm cái cảm xúc vượt trội hơn tư duy. Bản thân tôi cũng rất khoái hình ảnh “cái pháo tép” đem đối chọi với Big Bang. Chắc hẳn tác giả của nó vừa viết vừa tủm tỉm cười! Nhưng cái cuối cùng mà người viết phải trình ra và người đọc cần đến là lý lẽ luận kết.
Muốn có phản luận đúng thì phải hiểu lý luận của đối phương (Không phải “đối tác”!). Ông Đông La hình như (hay làm ra) không hiểu bài viết của GS Nguyễn Huệ Chi. Kể về hoàn cảnh tiếp thu lý thuyết Einstein, GS Nguyễn Huệ Chi muốn nhắc đến cái thời Chiến tranh Lạnh phân chia ta – địch / cộng sản – tư bản. Cho tới cuối những năm 1960 các trường phổ thông vẫn có “vườn cây Mit-xu-rin” ghép lê và táo; thuyết biến đổi gen là của “chủ nghĩa tư bản giãy chết”! Đoạn: “Từ phương trình trường đến hằng số vũ trụ, đến vụ nổ Big Bang, đến vũ trụ giãn nở rồi vũ trụ ổn định, rồi lại đến vũ trụ giãn nở gia tốc… sự hiểu biết về vũ trụ trong một thế kỷ đã tiến những bước thần kỳ làm cho nhiều người lo lắng thót tim” là muốn kể ra các lý thuyết mới mẻ thời đó mà người sinh viên được nghe là từ phía “bên kia” – được ông Đông La “bắt rễ, xâu chuỗi” vào nhau để phán: “Trước hết, người ta chỉ phát hiện vũ trụ đang ‘giãn nở gia tốc’ chứ vũ trụ không ‘giãn nở rồi ổn định rồi lại giãn nở gia tốc’ như GS Nguyễn Huệ Chi viết” và kết: “sự hiểu biết tiến những bước thần kỳ là hạnh phúc của nhân loại sao lại khiến nhiều người lo lắng thót tim?” Chắc ông khoái chí với cái “dở hơi” “giãn ra rồi… ổn định vào như chơi” của vũ trụ; nhưng tiếc rằng đó chỉ là trí tượng của ông!. Nghĩa là những đòn “thâm hậu” rút ra từ những tri thức vật lý hiện đại của ông coi rất hoành tráng nhưng cuối cùng đều đánh trượt.
Bây giờ tạm coi mấy nét Đông phương học của Đông La; ông kể: “Trong bài trao đổi với GS Hoàng Ngọc Hiến…, tôi đã viết: ‘Trước đây vì khoa học chưa phát triển, các nhà nghiên cứu thường luận bàn về Đạo đức kinh như bàn về một tác phẩm thi ca có tính hàm súc như thơ tượng trưng vậy, vì ‘ý tại ngôn ngoại’ tất dẫn đến những cách hiểu khác nhau. Bây giờ chúng ta thử khảo sát tư tưởng Lão tử theo ánh sáng của khoa học hiện đại, xem tư tưởng của Ngài sẽ ứng với những nguyên lý nào của khoa học, nghĩa là xem nó có gì có lý, có giá trị thực tiễn hay không…” Ý kiến này không phải dở, nhưng mỗi hệ thống triết lý đều có tính độc lập của nó, ta chỉ có thể so sánh để tìm ra những tương đồng hay dị biệt; lấy cái này làm quy chiếu để đánh giá cái kia là vô nghĩa. Tốt nhất là đi sâu vào các ngóc ngách lý lẽ của triết thuyết để hiểu cho hết. Cái gì là “trùng trùng duyên khởi” tại sao lại phải “vạn sự như lôi, vững tâm thiền định”? Tôi e cả ở đây, ông Đông La cũng chưa hiểu hết những gì GS Nguyễn Huệ Chi đã viết và muốn nói.
© 2009 Tôn Văn
© 2009 talawas blog
Bình luận
3 Comments (bài “Tôn Văn – Vài trao đổi từ “Vụ Đông La””)
Vài bổ sung từ “vụ Đông La”
Bài viết “Vài trao đổi từ ‘vụ Đông La’” được tác giả Tôn Văn tiến hành viết rất cẩn thận, những thao tác nhằm so sánh hoặc chỉ ra những điểm đúng, điều sai đều rất thấu tình đạt lý. Và đáng trân trọng hơn nữa, khi Tôn Văn viết bài với thái độ đúng mực, lịch lãm, điềm đạm, nhẹ nhàng, từ đầu tới cuối (mặc dù, nhiều điểm, nhiều cách dùng từ của “bài phản biện” rất dễ khiến người viết không giữ được bình tĩnh). Luôn giữ được một thái độ điềm đạm từ đầu chí cuối như vậy đối với một bài viết không hề thiếu những điểm, những chi tiết chẳng hề dễ chịu thì quả là tác giả Tôn Văn hoàn toàn xứng đáng “điểm 10 cho chất lượng”, mặc dù (hình như) anh chưa đi… bán dầu ăn bao giờ.
Nhưng có một điều khá bất công, đó là đối tượng được thụ hưởng sự lịch lãm kia tỏ ra không mấy xứng đáng. Đối tượng ấy chính là nhà phê bình, kiêm nhà văn, kiêm nhà thơ, kiêm nhà hóa học, nhà vật lý, kiêm nhà khí động học, thiên văn học, triết học và đôi khi kiêm luôn cả nhà… chính trị. Nhân vật có tên rất nhiều “kiêm” kia chính là Đông La (theo nhà văn Nguyễn Việt Hà, Đông La rõ ràng là khác với Bắc Thét, Nam Gào và… Tây Ngọng).
Tôi kém nhà multipurpose Đông La tới gần hai chục tuổi, ấy thế mà chẳng hiểu ma dẫn lối quỉ đưa đường thế nào mà có một thời (cũng may là phúc tổ nhà tôi còn vượng lắm, nên thời gian đó không kéo dài) được nhà phê bình Đông La (từ đây sẽ chỉ gọi là nhà phê bình cho tiện) quan tâm để mắt tới. Nói vậy cho oai, thực ra sự để mắt của nhà phê bình với tôi chỉ là thi thoảng kêu tôi đi… nhậu thịt chó (sorry, so sorry… con chó). Trong các cuộc nhậu, nhà phê bình cũng có nhã ý “bồi dưỡng kiến thức văn chương, triết học” cho tôi, nhưng chỉ số IQ tôi không cao lắm nên chữ thầy giả thầy bằng sạch.
May thế!
Sau này nghĩ lại tôi hú hồn hú vía. Có lẽ mả tổ nhà tôi táng ở nơi chẳng phải hàm rồng thì cũng là những nơi kha khá, bởi vậy nên tôi chẳng phải thấm nhuần bất kể thứ kiến thức nào từ nhà multipurpose này.
Nhưng có một thủ pháp phê bình mà nhà phê bình Đông La đã không dưới đôi lần thì thào thẽ thọt vào tai tôi trong những cuộc nhậu, và có lẽ vì vậy nên tôi đã nhớ chúng như in. Nhớ một cách vô thức, dù chưa bao giờ mang ra áp dụng.
Lạy thánh mớ bái, tôi có gan dạ như anh Lê Văn Tám thì tôi cũng quyết chẳng bao giờ mang cái thủ pháp phê bình ấy ra mà ứng mà áp mà dụng.
Đọc tới đây, thể nào khối vị cũng mẩn rôm, nổi sẩy vì tò mò. Thôi thì tôi tiết lộ ngay lập tức đây: Thủ pháp của nhà phê bình Đông La là, chỉ phê, chỉ “đánh” những đứa tầm cỡ, có hạng, có máu mặt trong mọi lĩnh vực. Còn các cái loại lèng èng thì quên đi, nhá. Không có rỗi hơi mà đi “đánh” bọn này. Chưa kể vô phúc vớ phải thằng nội lực thâm hậu hơn, nó oánh giả thì có mà lỗ vốn nặng. Trong khi “đánh” bọn có tên có tuổi có số có má, chẳng may có thua cũng chả làm sao. Vì nó tài, nó giỏi. Chuyên gia nước ngoài như… ông Môngsto người Úc, anh Trymhoi người Hàn, bà Lôngsnack người Ý, cô Dytscong người Urugoay còn chịu thua bảy tám phần,, huống gì mình…
Đấy, đại khái cái thủ pháp ấy nó là như thế.
Bằng chứng rõ như ban ngày, tôi xin kể sơ sơ cho đỡ mất thì giờ các quan bác nhé: nhà phê bình Đông La toàn “xử” cỡ hàng hiệu như cụ Cao Xuân Huy, bác Cao Xuân Hạo, ông Nguyễn Huệ Chi, v.v., cỡ thứ cấp mà nhà phê bình Đông La “sờ” tới tệ cũng phải cỡ Lữ Phương, cỡ Mai Thái Lĩnh hay Hà Sỹ Phu… đám văn nghệ sĩ dạng èng èng mà khiến Đông La xuống tay thì cũng phải tầm cỡ nhà thơ “mỏng như rơi nghiêng” Trần Đăng Khoa, hay Đỗ Minh Tuấn, hoặc nữ văn sĩ li khai Dương Thu Hương, hoặc nhà văn cấp tiến có máu mặt Phạm Thị Hoài, tệ lắm, “khan hàng” lắm thì Đông La mới xử tới dạng lìu tìu như Nguyện Việt Hà hay nhà văn mới phất như Đỗ Hoàng Diệu (riêng Đỗ Hoàng Diệu thì Đông La không những chưa kịp đánh mà còn mời đi ăn trưa tại một nhà hàng sang nhát Sài thành, món ăn cũng đắt nhất trong mơnu, là Cá Bống Mú chưng tương hẳn hoi tử tế nhá). Ai không tin, cứ hỏi thẳng Đông La.
Cũng có khi buồn tình, nhà Đông La quay qua ca “xử” cả mấy vị mon men làm chánh trị. Nào Hoàng Minh Chính, nào Trần Khuê, nào Lê Công Định…
Ấy thế nhưng đã gọi là thủ pháp, thì bao giồ nó cũng có môt vài mẹo hay nguyên tắc nhỏ. Trong cái thủ pháp phê bình của Đông La, cũng có một nguyên tắc nho nhỏ xinh xinh. Đó là: Tuyệt đối không bao giờ sử dụng thủ pháp này với những đối tượng đang quá nhiều uy tín hay đang nắm những trọng trách.
Cũng có vài biệt lệ, nhà phê bình Đông La chẳng những không “xuống tay” mà còn tỏ ra vô cùng ưu ái:
– Vì ông ấy truyền bí kíp [hay y bát gì đó?] làm thơ cho tôi;
– Vì bà ấy công nhận tôi là nhà thơ vừa có tài vừa thông minh… gần nhất quả đất;
– Vì ông ấy công nhận tôi là cây viết văn xuôi số 2 của TP, chỉ sau ông ta.
Nhưng tôi nói rất thật lòng, dù sao, đối với tôi, Đông La cũng là một văn nghệ sĩ có tài. Bằng chứng là khi talawas còn là bộ cũ, không hiểu Đông La đã tấu màn gì, mà giữa đêm giữa hôm, một nữ độc giả đã phải đi cấp cứu vì xem/nghe/đọc Đông La.
Cô ấy đã cười tới mức rách âm hộ.
Một chế độ làm tha hoá con người, làm sa đọa nhân cách.
Tôi thật tâm không có ý muốn “ném đá” ông Đông La, bước hụt gần đây nhất của ông (chống NHC, đụng VC) đã và đang làm cho cuộc đời ông tơi tả thêm, rất đáng thương và cũng rất đáng trách, khó lòng biện hộ cho ông được, tuy nhiên tôi rất muốn được nhìn vụ việc của ông một cách khoan dung hơn.
Gần đây chia sẻ với nhà báo Hồ Bất Khuất nhân ông này cho công bố một tư liệu hiếm về “100 hạt giống đỏ”, Đông La phát biểu: “Họ (những “hạt giống đỏ”) không thể trở thành những yếu nhân có tầm ảnh hưởng lớn hơn bởi họ còn thiếu thủ đoạn. Mà chính sách cán bộ nước mình còn chưa công minh (công bằng và minh bạch), sự chạy chọt, dắt díu nhau… rất nhiều. Trong một truyện ngắn tôi đã viết: “Một xã hội ai cũng ngồi vào đúng chỗ của mình chắc sẽ phát triển nhanh lắm.” Tiếc rằng nước mình chưa được thế, đó chính là nguyên nhân chính của sự tụt hậu và tệ nạn hôm nay. Tôi không là “hạt giống đỏ” nhưng là “hạt giống lương thiện”, cũng từng là nạn nhân của tình trạng trên. Từng làm ở một viện nghiên cứu, chúng tôi cũng bị trói bởi đủ thứ cơ chế và quan hệ nhùng nhằng rồi không làm gì được ra hồn cả. Xông vào lãnh vực văn chương cũng lại vậy”. Không có gì mới nhưng quả là có chút ít biết mình, biết người không đến nỗi tệ phải không ạ, vậy mà tại sao ông ta cứ liên tiếp đánh những quả thối không ai ngửi được, nhận không biết bao nhiêu rìu búa của rất nhiều phía khác nhau như vậy, tôi nghĩ quả ông ta là một nạn nhân điển hình của cái chế độ mà ông ta lớn lên, hít thở, học tập, trưởng thành…: xã hội Việt Nam dưới chế độ cộng sản, một chế độ có đủ các yếu tố làm tha hoá con người, làm sa đọa nhân cách bắt đầu từ Nhân Văn – Giai Phẩm, qua cải cách ruộng đất và kéo dài cho đến hôm nay và cũng chưa thấy có dấu hiệu gì nó sẽ chấm dứt trong một tương lai có thể nhìn thấy được. Tự nhận mình là một “hạt giống lương thiện”, cũng có chút ít đầu tư sở học, vậy mà đợi mãi không thấy mình được đặt ngồi vào một chỗ có chút bờ xôi ruộng mật mà ngày tháng không đợi người, có lẽ cái đó giải thích thái độ quay quắt không ngớt của ông ấy chăng.
So với Đông La thì một Nguyễn Công Hoan chửi thẳng cụ Phan Khôi bằng những ngôn từ hạ cấp nhất:
“Văn chương đ.m. thằng cha bạc
Tiết tháo tiên sư cái mẽ ngoài
Lô-gíc trước toan làm kiếp chó…”
và một Chế Lan Viên thấy cụ Phan lịch kịch dọn nhà mà đứng chửi đổng: “Giống ấy thì mặc xác nó hỏi đến làm gì” (Hồi ký NĐM), thì nhân cách của hai cây đa cây đề sau này tệ mạt hơn nhiều chứ phải không ạ?
Sau khi lướt qua Đông La blog, tôi đề nghị chi bộ của ĐL khẩn trương họp để nghiêm khắc phê bình đối tượng này. ĐL dùng vụ Luật sư Lê Công Định như một răn đe. Tuy nhiên, hành động trên phơi bày kiến thức rất hạn hẹp của ĐL về lịch sử Đảng!
Trong hơn 50 năm qua, lịch sử Đảng chỉ rõ rằng không phải những người Đảng lên án là có tội với Tổ quốc, điển hình qua các đợt cải cách ruộng đất (xem nghiên cứu của Giáo sư Đặng Phong), vụ Nhân văn Giai phẩm, án gián điệp dành cho Nguyễn Hữu Đang, v.v. hay những người Đảng đề cao là có công với đất nước, điển hình là mối quan hệ “4 tốt”, “16 chữ vàng” hiện thời!
Ngoài ra, một vấn đề đơn giản như thế mà không nắm vững thì có thể nào tranh luận về Einstein và Lão Tử!!!