Trịnh Hữu Tuệ – Logic, thời tiết, fallacies…
29/07/2009 | 10:24 sáng | 35 Comments
Category: Chính trị - Xã hội, Văn hoá thứ ba
Thẻ: Logic > Michael Jackson > Trần Hữu Dũng > Vai trò của trí thức
Từ “logic” xuất hiện trên talawas với tần số ngày càng tăng. Tôi xin có vài dòng góp chuyện. Những quan niệm của tôi về logic, hiển nhiên, phản ánh nội dung giáo trình của những nơi tôi đã và đang mài đũng quần.[1] Tôi không phủ nhận sự tồn tại của những cách hiểu khác về khái niệm này.
Tôi xin bắt đầu bằng quan hệ giữa logic và thế giới thực tiễn. Theo tôi, một mệnh đề logic là một mệnh đề không liên quan gì đến thế giới thực tiễn. Nó mang tính trùng ngôn,[2] và chân lý của nó hoàn toàn không phụ thuộc vào những gì hiện hữu trên thế gian. Chính vì vậy, một mệnh đề logic không mang lại cho chúng ta được bất kỳ thông tin nào về bất kỳ việc gì trên đời. Nói như Wittgenstein, “tôi không biết gì về thời tiết khi tôi biết rằng trời mưa hoặc trời không mưa.”[3] Về bản chất, tất cả những mệnh đề logic đều chỉ nói trời mưa hoặc trời không mưa mà thôi. Ta cũng nên phân biệt giữa một lập luận logic và một lập luận thuyết phục. Một lập luận logic không nhất thiết phải có khả năng thuyết phục. Ta khó có thể thuyết phục được ai rằng từ giả thiết Phạm Quang Tuấn ghét talawas và không ghét talawas, ta có thể đi đến kết luận Trần Hữu Dũng yêu Phạm Thị Hoài, mặc dù lập luận như vậy có thể coi là đúng logic. Tương tự, một lập luận thuyết phục không nhất thiết phải là một lập luận logic. Một công tố viên có thể nói rằng tôi phạm tội vì tôi có tiền án tiền sự, có mặt tại hiện trường đúng vào lúc xảy ra án mạng và sở hữu một khẩu súng cùng cỡ đạn với vết thương trên đầu nạn nhân. Những bằng chứng này có thể thuyết phục được quan tòa và bồi thẩm đoàn, mặc dù lập luận của vị công tố viên không hề logic: ông không chứng minh được tôi có tội. Nhân đây cũng xin nói luôn rằng tôi phân biệt giữa bằng chứng và chứng minh.[4] Nếu A là bằng chứng rằng B, ta có lý do để tin rằng nếu A đúng, B rất có thể cũng đúng. Nếu A chứng minh rằng B, ta không thể không tin rằng B đúng, nếu A đúng. Sự im lặng trước bất công là bằng chứng của sự sợ hãi, vì những người sợ hãi thường hay im lặng trước bất công. Nhưng sự im lặng này không chứng minh được gì cả. Nó chỉ chứng minh sự sợ hãi khi tất cả những người không sợ hãi đều không im lặng, một điều ai cũng biết là sai. Khi làm bài tập logic, ta đưa ra những chứng minh. Trong những tranh luận hằng ngày, ta thường chỉ có thể đưa ra được bằng chứng mà thôi.
Một số ý kiến phản hồi bài “Của sự im lặng” đề cập đến logic – ví dụ ý kiến của Anh Dũng – và tôi cảm thấy hết sức ngần ngại trước việc trả lời chúng. Tôi chưa thích ứng được với sự tự do trong cách các tác giả dùng khái niệm này. Tôi hy vọng rằng sau khi đọc những dòng trên, độc giả sẽ thông cảm cho tôi hơn. Cũng xin lưu ý rằng trong bài viết của mình, tôi không hề nhắc đến “logic” hay “khoa học.” Tôi đưa ra một số câu nói của Trần Hữu Dũng để làm bằng chứng rằng ông bám lề phải, và tôi coi sự im lặng của ông về một số vấn đề là bằng chứng rằng ông sợ hãi. Thậm chí, tôi nói rõ rằng nỗi sợ hãi đó là một ấn tượng mà sự im lặng của ông để lại. Để phản đối, bạn có thể nói rằng ấn tượng này là sai, hoặc nói rằng Trần Hữu Dũng không im lặng.[5] Nhưng bạn không thể trách tôi là “thiếu logic” vì đã “suy luận” từ sự im lặng đến sự sợ hãi. Logic vắng mặt ngay từ đầu: tôi không viết “QED” ở đâu cả.
Bây giờ cho phép tôi có vài lời chân tình với ông Phạm Quang Tuấn. Thứ nhất, tôi hơi sốt ruột khi đọc bài của ông. Để trách tôi kết luận hấp tấp và trích dẫn thiếu ngữ cảnh, ông phải dẫn wiki để nói rằng bài của tôi chứa đựng “fallacy of hasty generalization” và “fallacy of quoting out of context.” Tôi thấy sự múa may này không cần thiết. Hơn nữa, những ý kiến ông đưa ra phần lớn đều khá nhảm nhí. Ví dụ, ông nói “Trịnh Hữu Tuệ suy ra rằng Trần Hữu Dũng ủng hộ ‘các cơ quan tuyên truyền chính thống’ của nhà nước.” Nhưng tôi không hề “suy ra” cái gì như vậy! Tôi phỏng đoán rằng suy nghĩ của Trần Hữu Dũng có thể chịu một phần ảnh hưởng của ngôn ngữ tuyên truyền chính thống. Tôi viết rõ ràng rằng “[t]ôi không dám chắc là ảnh hưởng của nó hoàn toàn không hiện hữu trong suy nghĩ của Trần Hữu Dũng.” Câu của tôi chứa hai phủ định, nhưng tôi không nghĩ là nó khó hiểu đến thế. Còn nhiều chi tiết khác cho thấy ông Phạm Quang Tuấn quan tâm đến việc nêu tên những “fallacies” có trên wiki hơn là phê bình những gì tôi viết. Ví dụ, tôi nói “[b]ằng cách né tránh chủ đề đấu tranh dân chủ cho Việt Nam, [Trần Hữu Dũng] đã vô tình giúp sức biến nó thành một chủ đề cấm kỵ, và đây là cách đấu tranh chống dân chủ một cách hiệu quả nhất.” Ông Tuấn căn cứ vào đây để tuyên bố rằng tôi dùng “false dichotomy” để ngụy biện, i.e. rằng tôi nói “chỉ có hai lựa chọn (nói là tranh đấu cho dân chủ, không nói là tranh đấu chống dân chủ) trong khi sự thực có nhiều đường lối khác nhau.” Nhưng tất nhiên là tôi không hề nói rằng chỉ có hai lựa chọn. Có vô vàn cách để đấu tranh cho dân chủ, và có vô vàn cách đấu tranh chống dân chủ. Tôi chỉ nói rằng sự im lặng của ông Dũng – vô tình – là một cách đấu tranh chống dân chủ. Kết tội tôi dùng “false dichotomy” ở đây là hoàn toàn ngớ ngẩn. Đoạn ông Phạm Quang Tuấn viết về “fallacy of quoting out of context” cũng ngớ ngẩn không kém. Nói chung, tôi không bỏ “tắc tử” để nói rằng ông Dũng bảo “phúc thống phục nhân sâm,” và những cái “contexts” mà ông Tuấn đòi thêm vào chẳng thay đổi được gì đáng kể. Ví dụ, trong một bài phỏng vấn, ông Trần Hữu Dũng nói như sau.
“Sở trường của tôi là đọc nhiều trào lưu kinh tế văn hoá. Tờ Thời Đại Mới của chúng tôi viết khoa học cho dân đọc, những vùng trống có thể làm được. Nếu không thử, sẽ không tìm ra cách. Ở ngoài nước, cứ tối ngày ngồi than Việt Nam thiếu dân chủ, nhưng có nhiều vấn đề ích lợi học thuật sao không làm. Không ai thử, chỉ ngồi than. Tiếp xúc trong nước tôi cũng thấy vậy, 2/3 câu chuyện là than phiền.”
Theo lời tôi, Trần Hữu Dũng phàn nàn rằng dân Việt Nam “cứ tối ngày ngồi than không có dân chủ.” Ông Tuấn cho rằng nói như vậy là không được: phải nói là ông Dũng “chê những người chỉ biết than mà không làm gì thực tế.” Ông Tuấn đã bỏ ra ngoài chữ “dân chủ” để vô hại hóa hoàn toàn nội dung câu nói của ông Dũng. Ông cũng không đủ tinh ý để nhận ra rằng trích cả đoạn văn dài như trên còn làm nổi bật ảnh hưởng của tuyên truyền chính thống trong suy nghĩ của ông Dũng hơn là trích ngắn như tôi. Đoạn văn trên không chỉ cho ta thấy rằng ông Dũng có phàn nàn như tôi nói. Lẩn quất trong nó còn là một ám chỉ mơ hồ về sự “rách việc” và “vô dụng” của những người đấu tranh dân chủ!
Thú thực, tôi thấy ông Tuấn trát hơi nhiều wiki lên bài viết để chứng tỏ mình nằm trong số những “người có học ở các nước phương Tây.”[6] Gột bỏ trang điểm, những “phản bác” của ông trông cũng không hơn gì Michael Jackson là mấy. Nếu những thứ trang điểm này là cái giá phải trả để trở thành “middle brow” [sic] thì tôi sẵn sàng làm lowbrow. Tôi sẽ không bỏ thời gian để bàn thêm về những “fallacies” khác mà ông liệt kê. Những ai nhìn ra sự nực cười của chúng thì cũng nhìn ra rồi, và những ai không nhìn ra thì đằng nào tôi cũng không thuyết phục được.
Tôi xin kết thúc bằng một đóng góp tích cực của ông Tuấn. Trong bài của mình, ông hỏi, “Nếu biết rằng dân chúng sợ dân chủ làm mất ổn định thì những người tranh đấu cho dân chủ phải làm sao để dân chúng yên tâm hơn?” Đây là một câu hỏi quan trọng. Để trả lời nó, ta không thể không bàn đến vai trò của các trí thức, cả trong lẫn ngoài nước. Nhưng ta cũng sẽ phải bàn đến nhiều vấn đề khác nữa! Hy vọng một hướng tranh luận mới sẽ được mở ra trong tương lai gần.
[1] Đại học Humboldt tại Berlin (đã), Viện Công nghệ Massachusetts (đang).
[2] Tôi dùng từ “trùng ngôn” để diễn tả khái niệm “tautological” trong tiếng Anh.
[3] Xem Wittgenstein, Tractatus logico-philosophicus, câu 4.461.
[4] Tôi dùng từ “bằng chứng” tương đương với từ “evidence” và từ “chứng minh” tương đương với từ “proof” trong tiếng Anh.
[5] Một số người nói với tôi rằng ông Trần Hữu Dũng “có quyền” im lặng. Tôi không hề phủ định quyền im lặng của ông Dũng. Tôi chỉ nhận xét về những hệ quả của sự im lặng đó. Ý của tôi, rõ như ánh sáng ban ngày, là ông đã lựa chọn sự im lặng. Hiển nhiên là ta không thể lựa chọn sự im lặng khi ta không có quyền im lặng.
[6] Nhưng ông Tuấn cũng đã từng hàm ý rằng ông thuộc giai cấp bần nông. Ông tuyên bố rằng talawas là một “diễn đàn đấu tố,” và với 12 bài viết cùng 245 phản hồi, ông là một trong số những người nói nhiều nhất trên diễn đàn này. Theo tôi, chỉ bần nông (hoặc cán bộ) mới có thể nói nhiều như vậy trong một “diễn đàn đấu tố.”
“Xếp tàn y lại để dành hơi”!
Cuộc trao đổi “Trịnh Hữu Tuệ” v/ Trần Hữu Dũng theo tôi – và tôi rất mong là mình sai – sở dĩ trở nên rối rắm và phức tạp là vì nó đang đụng đến một cái gì rất mong manh, rất “mờ mờ nhân ảnh”, nhiều người muốn chối bỏ nhưng nó vẫn có đó và ở trong trường hợp này tôi tạm gọi nó là “Sĩ phu Bắc Hà và Sĩ phu Lục Tỉnh”; ai cũng mong “Xếp tàn y lại để dành hơi” nhưng không dễ.
Anh Phú Thịnh bảo là người đã “thành danh” thường khó công khai/âm thầm công nhận sai sót của mình hơn là một người còn đang đi học. Thành danh nhất nước mình là các anh trong Bộ Chính trị đấy anh nhỉ?
Anh Quang Tuấn chưa đỡ được cú sút very funny của anh Tuệ về vụ diễn đàn đấu tố đâu nhé.
Có một nhóm mấy trăm người đang ngồi ăn ốc. Anh Quang Tuấn dẫn đầu về số lượng vỏ nhưng anh cho vỏ ốc vào túi ni lông mang theo sẵn cho nó văn minh, anh khác cũng cho vào túi ni lông văn minh, anh khác không có túi ni lông thì lại cho vào túi áo cũng văn minh nhưng về phải giặt áo tội nghiệp, anh khác vô tư ăn hết cả vỏ, anh khác bỏ lại trên mâm cho thằng khác nó dọn vân vân và vân vân. Bỗng nhiên anh Quang Tuấn thấy vài anh cho vỏ ốc vào túi người ngồi cạnh, thế là anh Quang Tuấn la lên nhóm ăn ốc này thành nhóm ăn ốc đổ vỏ cho hàng xóm mất rồi. Nói thế là hơi bị điêu nhỉ.
Bác Nguyễn Khánh Hưng & All
Viết và bàn về sự im lặng, sự lên tiếng, cách lên tiếng của trí thức là điều đáng làm, cần làm.
Thế nhưng, bài của ông Trịnh Hữu Tuệ bắt đầu bằng THD, kết thúc bằng THD, cả 4 paragraphs đều bắt đầu bằng THD, 3 trong 4 paragraphs kết thúc bằng THD, và tỷ lệ các câu nói về THD hơi bị nhiều.
Vì vậy:
1. Nếu ông Trịnh Hữu Tuệ muốn chỉ ngón tay về mặt trăng (nói về sự im lặng, sự lên tiếng, cách lên tiếng của trí thức) thì tại sao lại chỉ ngón tay về cái máng lợn (nói về ông THD) nhiều như vậy? Nói về ông THD nhiều như vậy, đâu là phương tiện, đâu là mục đích?
2. Nếu người đọc, thấy nói về ông THD nhiều như vậy, cho rằng ông THT đã nói về ông THD, thì có đáng trách người đọc không? Ngay cả những người ủng hộ ông THT, cũng nhiều người nói về ông THD thế này, thế nọ.
3. Nếu ông THT chỉ dùng ông THD để nói về về sự im lặng, sự lên tiếng, cách lên tiếng của trí thức (những điều mà tôi đồng ý là cần và đáng nói tới), thì việc dùng ông THD, với khá nhiều mũi dùi chĩa về ông ấy, và có cả tính cách thiếu logic, có công bằng cho ông THD không?
Thưa ông Anh Dũng,
tôi lấy làm ngạc nhiên rằng ông đọc những tự bạch của ông THD về chuyện “là trí thức hay không là” một cách cứng nhắc đến như vậy. Xin hỏi ông, một người đã được công nhận là thì có cần phải mở mồm hô to “ta là” không, nếu như việc hô hoán này có thể gây ra cho anh ta một số phiền toái. Cái kiểu “chưa bao giờ tự nhận mình là trí thức” này thậm chí còn gây nên một số phản cảm về cái tôi của người phát biểu. Nhưng đây là vấn đề nhân cách nên tôi xin lỗi tôi không có hứng thú nói nhiều.
Thưa ông Phạm Quang Tuấn và Dương Danh Huy:
rõ ràng là người ta có thể nhìn một hiện tượng dưới nhiều góc độ khác nhau. Nếu các ông nhìn câu chuyện này như một phiên tòa [với nguyên cáo là anh THT và bị cáo là ông THD] thì tôi thấy cũng không có vấn đề gì nếu chúng ta coi nó như một tranh luận bàn tròn của Talawas về ông THD [và những trí thức im lặng khác] mà THT chỉ là người khởi xướng. Nếu các ông chỉ phản biện những gì anh THT nói một cách thuần túy hình thức à la đúng sai như các ông đã và đang làm, thì chúng ta sẽ đánh mất mục tiêu chính của cuộc tranh luận. Tôi hy vọng, các ông cũng không muốn nhìn thấy hành động dũng cảm đưa ra ánh sáng một vấn đề chưa hoặc ít ai nói của anh THT lần này sẽ biến mất trong im lặng như vậy. Im lặng lại ám ảnh tất cả chúng ta ư?
Bác Nguyễn Khánh Hưng & All
Tôi cũng không thấy những phỏng đoán/suy luận của anh THT về ông THD đã đủ sức thuyết phục. Nhưng ngay cả phía phản biện lại anh THT cũng không đưa ra được những chứng cớ chặt chẽ cho thấy ông THD không phải là một người như anh THT đã phỏng đoán/suy luận.
Nói ngắn gọn: Các thầy bói mù đang rờ voi và tranh cãi.
Nguyên tắc công lý tự nhiên (tôi tạm dịch “natural justice”) là vô tội cho tới khi bị chứng minh có tội.
Vì vậy, khi một người nói “ông X thế này thế nọ” thì trách nhiệm chứng minh (tôi tạm dịch “burden of proof”) điều mình nói, chứ không phải là người khác có trách nhiệm chứng minh là “ông X không thế này, thế nọ”.
Khái niệm ai có trách nhiệm chứng minh là một điều mà một số trí thức Việt Nam không hiểu, không chỉ trong phạm trù buộc tội mà con trong cả phạm trù khác.
Tôi không, không có ý định và không cần phải chứng minh là ông THD không có “tội”. Đó là nguyên tắc công lý tự nhiên.
@Các bác khác, về logic:
Tôi cũng không đề nghị là các bác phải áp dụng logic chặt chẽ hết mức có thể cho mọi trường hợp trong đời sống.
Bác nào muốn áp dụng trực giác, logic mềm, logic linh hoạt nhằm đóng góp những bước tiến nhảy vọt cho khoa học, cho thế giới thì tuỳ các bác.
Nhưng mà khi phán về một cá nhân, và với người Việt chúng ta thì đặc biệt là phán về một cá nhân trong phạm trù chính trị, thì tôi nghị kiến với các bác, những người trí thức Việt Nam, là các bác tự kìm chế trong phạm vi logic chặt chẽ. Và bớt đoán mò về cá nhân một chút.
Như vậy sẽ góp phần tạo ra môi trường trong đó những trường hợp vi phạm cá nhân, chà đạp lên cá nhân được giảm đi.
Lịch sử và thực trạng người Việt chúng ta chưa có đủ những trường hợp vi phạm cá nhân, chà đạp lên cá nhân, thường là nhân danh những gì “cao quý”, sao?
Tôi thuộc loại thiên hạ bá tánh trong Talawas này thôi, nhưng nếu phải chọn 1 trong 2 said groups, thì tôi chọn “nhóm chỉ trích chế độ trong nước”. Tuy vậy, trong nhóm nay, nếu phải gạn lọc một lần nửa, tôi chiệu ông Phạm Quan Tuấn, GS Trần Hữu Dũng, anh Dương Danh Huy hơn là Trịnh Hữu Tuệ, Phan Nhiên Hạo, Nguyễn Quang Duy và Trương Nhân Tuấn! Dầu biết rằng các anh điều đau đáu và có lòng với quê hương VN.
Với tôi, Phạm Quang Tuấn không nói dai, cay cú hay trịch thượng, anh chỉ mổ sẻ rốt ráo, tới nơi tới chốn một sự kiện đang trên bàn mổ mà thôi! “Tung hỏa mù”, “cố ý đánh lạc hướng chú ý của dư luận” là những từ quá đáng! Ai rảnh hơi đi làm những việc như vầy!
Cũng như Phạm Quan Tuấn, tôi bắt đầu hơi nghi ngờ (và có phần thất vọng) về cái đọc và hiểu tiếng Việt của vài vị “trí thức” trong talawas này! Còn tác phong trong tranh luận của mấy bác “học giả” thì tôi “tỏ ra phết”!
Nguyễn Khánh Hưng: “Tôi cũng không thấy những phỏng đoán/suy luận của anh THT về ông THD đã đủ sức thuyết phục. Nhưng ngay cả phía phản biện lại anh THT cũng không đưa ra được những chứng cớ chặt chẽ cho thấy ông THD không phải là một người như anh THT đã phỏng đoán/suy luận.”
Theo natural justice thì người buộc tội phải chứng minh, người bào chữa chỉ cần gạt bỏ lý luận của người buộc tội. Tôi không cần (và cũng không có ý định) chứng minh rằng ông THD “vô tội” 🙂 nhưng ô. THT thì cần có bằng chứng chặt chẽ hơn, như đã nói trong phản hồi trước của tôi. Nếu ô. THT có bằng chứng chặt chẽ thì tôi sẵn lòng đồng ý với ông.
Phan Nhiên Hạo: “Trên diễn đàn này và trong giới tạm gọi là trí thức ngưòi Việt nói chung hiện nay có hai nhóm chính: nhóm chỉ trích chế độ trong nước và nhóm ít nhiều cố gắng biện hộ cho chế độ trong nước. Nói ra điều này nhiều người sẽ bảo là đơn giản hoá vấn đề, nhưng tôi nghĩ không xa sự thật bao nhiêu. Tinh thần chống và bênh là như vậy, nhưng biểu hiện thì muôn màu muôn vẻ, đặc biệt về phía những người biện hộ cho chế độ trong nước. Nhà cầm quyền trong nước hiện nay quá tham nhũng và mất lòng dân về mọi phương diện, cho nên những người muốn biện hộ cho họ đang phải làm một cái “job” rất khó khăn. Họ phải tìm nhiều cách, nhiều chiến thuật khác nhau. Phổ biến hiện nay là đi theo đường vòng: tấn công những người chỉ trích chế độ bằng cách gắn cho họ những nhãn hiệu như “chống cộng cực đoan”, “thù dai”, “chuyên nghề chụp nón cối”… Một chiến thuật thường được sử dụng là “chẻ sợi tóc làm tư” để bắt bẻ “cách tranh luận” của đối thủ thay vì tập trung vào nội dung những luận điểm đưa ra. Trò hỏa mù này không phải không có hiệu quả. Rốt cuộc, thiên hạ chỉ tập trung bắt bẻ nhau những chuyện ngoài lề mà quên đi những điểm chính.”
Fallacy này là Appeal to motive (bác bỏ một điều vì cho là người nói điều đó có ý đồ xấu). Ô. Hạo bảo tất cả những luận cứ của những người không đồng ý với THT/PNH (đặc biệt là tôi) là những thủ thuật để bênh chế độ. 90% phản hồi của ô. Hạo xoay quanh fallacy này, tôi chỉ dẫn lại một khúc tiêu biểu. Không những phỏng đoán và đả kích ý đồ của tôi, ô. Hạo còn phỏng đoán và đả kích ý đồ của những người đồng ý với tôi: “… ông Phạm Quang Tuấn xoay sang vặn vẹo Trịnh Hữu Tuệ về những fallacies, một sự vặn vẹo cũng chẳng lấy gì làm thuyết phục (ngoại trừ đối với một số ông cùng quan điểm chính trị với ông Phạm Quan Tuấn)”.
PNH còn phạm một fallacy khác (cũng có họ hàng với appeal to motive): “Ông Phạm Quan Tuấn trên diễn đàn này là người có nhiều ý kiến nhất, và đặc biệt là người nói dai nhất. Ông thường xuyên lên giọng chỉ bảo người khác về thái độ trí thức, về công bằng, khách quan, nhưng bản thân lại cho thấy một thái độ tranh luận rất cay cú và trịch thượng.” Fallacy này là Ad hominem: đả kích người viết về những chuyện không ăn nhậu tới vấn đề, thay vì trả lời luận cứ của họ.
Nguyễn Phong: Ông Phạm Quang Tuấn tuyên bố “không đi vào tiểu tiết hay cò kè những chuyện đã nói để tránh hâm nóng lại một cách vô bổ”, chắc ông cũng tránh nhắc đến cái tiểu tiết ông là người nói nhiều nhất trên “diễn đàn đấu tố” này?
Giá trị của một tờ báo hay diễn đàn tùy thuộc vào bài vở đóng góp. Bài nào không đủ tiêu chuẩn thì quản lý có quyền không đăng, còn đã đăng là kể như đủ tiêu chuẩn. Theo phép lịch sự thông thường, ban quản lý nên cám ơn những cộng tác viên tích cực. Việc ông THT (một thành viên ban quản lý) nói về số bài của tôi một cách mỉa mai là chuyện không bình thường, nhưng tôi không muốn nhắc tới. Nay ông Phong hỏi thì tôi đành phải giải thích.
Chú thích thêm: Tôi dẫn fallacies từ wikipedia hay những nguồn khác không phải là múa may, mà để đỡ tốn thì giờ giải thích tại sao lý sự như vậy thì sai, tại sao không nên làm vậy v.v. Và hy vọng có người tò mò sẽ đọc thêm về những fallacies khác và học hỏi được cái gì đó. Tôi không ngạc nhiên lắm thấy nhiều người dị ứng với chuyện tôi bàn về fallacies, vì chúng rất phổ biến trên các diễn đàn báo chí tiếng Việt nên rất nhiều người đã phạm phải thường xuyên, thậm chí đến nỗi 80, 90% những cái họ viết là fallacies mà không biết.
Thái độ của ông Dũng Vũ tỏ ra thông cảm, khoan dung. Ông giúp tôi hiểu thêm cái phần bên trong bài viết của Trịnh Hữu Tuệ. Nhưng thiết nghĩ đây không phải là cuộc trà đàm ở tư thất mà là diễn đàn công khai đụng đến nhân thân và tư cách chính trị, đạo đức…của người khác, không thể không đòi hỏi một số tiêu chuẩn về đạo đức lẫn tư duy trong biện luận.
Tôi tán thành ông Phạm Quang Tuấn vì thấy ông không ngại bỏ công nói đi nói lại nhiều lần để xác định cho ra lẽ những tiêu chuẩn khách quan cần thiết cho công việc sơ khởi đó. Qua sự trình bày của ông Tuấn, tôi thấy chuyện cần bàn cãi không phải là tán thành hay phủ nhận mấy thứ gọi là niềm tin hoặc quan điểm khác nhau vê chính trị hay tôn giáo mà chỉ là việc sử dụng diễn ngôn như một phương tiện thuyết phục.
Đọc lại bài viết ban đầu của ôngTrịnh Hữu Tuệ tôi vẫn cho rằng, xét về phương pháp, những gì ông Phạm Quang Tuấn phê phán cách biện luận của ông Tuệ là có cơ sở. Ông Tuệ tỏ vẻ khá bực bội với những nhận xét thẳng thừng (quá thẳng thừng!) của ông Tuấn nhưng trên phương diện này, ông cũng đã phải thừa nhận khi trả lời Dương Danh Huy “rằng suy diễn từ sự im lặng đến sự sợ hãi (trong trường hợp đang nói tới) tất nhiên là thiếu logic”.
Thật có lý khi cho rằng logic không phải là yếu tố duy nhất trong biện luận. Nhưng thiết nghĩ nếu không coi đó là phương tiện quan trọng cần quan tâm để để thuyết phục thì mọi thứ khẳng định mà mình xác tín có thể sẽ bị người khác tiếp nhận như những phô diễn dễ dãi về lập trường, hoặc là những truy chụp vô tình về chính trị … đôi khi gây tác dụng ngược lại với mục đích đặt ra.
Tôi xin khẳng định là tôi không có ý mỉa mai ông Trịnh Hữu Tuệ ở phản hồi trước. Nếu theo lý một cách chung chung, thì tất cả mọi người đều bình đẳng về tư cách khi tranh luận trên diễn đàn. Nhưng bất cứ một người nào biết suy xét thì đều cảm nhận được rằng, một người đã “thành danh” thường khó công khai/âm thầm công nhận sai sót của mình hơn là một người còn đang đi học.
Theo cảm nhận của tôi thì ông Trịnh Hữu Tuệ đã đòi hỏi ở ông Trần Hữu Dũng điều mà ông Tuệ không [muốn] làm, mặc dù ông Tuệ có thể làm điều đó một cách ít khó khăn hơn. Chính vì thế mà tôi đã “kêu lên” như ông Trần Quốc Việt đã phản hồi.
Gớm,
“em đứng một mình cũng xinh” mà em đáo để, em nói “điều ràng buộc” thì “nào có thua ai, có kém ai”, chỉ tiếc là nếu em thêm cho vài đường về cái ông Dũng V. nọ thì còn dzui hơn nữa.
Hơ hơ hơ… Anh Dũng khuyên mọi người nên “chủ động tiếp xúc và trao đổi thẳng thắn với ông THD. Chứ không phải nói sau lưng theo kiểu ‘xử vắng mặt’ trên Talawas.”
Các anh thông cảm cho Anh Dũng của em nhé (sao lại nhiều người tên Dũng thế!), đừng mắng mỏ anh ấy tội nghiệp, anh ấy mới ở quê ra, cứ tưởng mọi thứ giống ở quê, tức là anh Tuệ sang gõ cửa nhà GS Dũng bảo bác ơi cháu có ý kiến. Anh ấy cũng tưởng Talawas là hội kín có mấy người ngồi thì thào với nhau sau lưng người khác. Ở quê ra nó cứ ngẫn ngẫn như thế đấy, nhưng mà “tốt bụng”, như anh Dũng Vũ khen anh Tuệ.
Hi hi hi… anh Dũng Vũ (cũng có chữ Dũng nhỉ!) xoa đầu anh Tuệ khéo thế, anh Quang Tuấn chưa thấy liệt kê kỹ thuật lập luận bằng xoa đầu nhỉ?
Thưa ông Nguyễn Khánh Hưng!
Thông qua Viet-studies, bản thân ông Trần Hữu Dũng cũng nhiều lần bày tỏ rõ ràng quan điểm rằng: ông ấy cố gắng tránh xa cái từ “trí thức” mà người ta thường gán một cách chủ quan cho ai đó. Và ông ấy cũng chưa bao giờ tự nhận mình là trí thức.
Tức là, ông ấy không cần người khác phải tôn vinh THD như một trí thức, nhưng đồng thời ông ấy cũng không đồng tình với việc người khác cứ tự gán cho ông ấy cái “trí thức” (mà ông ấy vốn chẳng bận tâm) rồi qua đó lại kèm thêm hàng loạt “trách nhiệm” do họ tự tưởng tượng ra – như: đấu tranh, khai sáng, gương mẫu,…
Những người thực sự có ý xây dựng, có thiện chí cần tới sự tường minh hơn nữa từ ông THD và tôn trọng ông ấy sẽ phải làm việc đầu tiên là chủ động tiếp xúc và trao đổi thẳng thắn với ông THD. Chứ không phải nói sau lưng theo kiểu “xử vắng mặt” trên Talawas.
Sự ảnh hưởng của ông THD tới giới trẻ là công sức lao động theo quan điểm riêng của ông ấy. Việc làm của ông Tuệ hoặc quá coi thường ông Dũng, hoặc bất lịch sự, hoặc chỉ là thói ganh ghét nhỏ nhen. Ngoài ra, nó còn thể hiện sự thiếu niềm tin và một chút coi thường giới trẻ mà ông Dũng có ảnh hưởng tới (rằng họ không đủ sức đề kháng và tư duy độc lập đến nỗi để ông THD làm thui chột về ý thức đấu tranh cho dân chủ – nếu ông THD quả muốn vậy).
Ông Tuệ muốn ông THD tường minh hơn, đồng nghĩa với việc ông THD phải thay đổi quan điểm. Nhưng nếu như ông THD thay đổi quan điểm thì chắc gì sức ảnh hưởng của ông ấy tới giới trẻ sẽ lớn như trước (vì sự dè dặt của ông là một phần cấu thành sức ảnh hưởng của ông).
Rõ ràng, cái lối suy diễn chủ quan của ông Tuệ là một sự chống lại dân chủ, một sự cổ súy cho tư tưởng độc đoán “một cách tinh tế nhưng có lẽ là hăng hái hơn ông và những người ủng hộ ông chịu công nhận”.
Tôi cũng không thấy những phỏng đoán/suy luận của anh THT về ông THD đã đủ sức thuyết phục. Nhưng ngay cả phía phản biện lại anh THT cũng không đưa ra được những chứng cớ chặt chẽ cho thấy ông THD không phải là một người như anh THT đã phỏng đoán/suy luận.
Nói ngắn gọn: Các thầy bói mù đang rờ voi và tranh cãi.
Và dường như mọi người đang sa lầy vào một cuộc tranh cãi học thuật, i.e. chứng minh hay chứng tỏ v.v., mà quên mục tiêu chính của bài viết “Của sự im lặng”. Tôi cho rằng điều anh THT muốn là hy vọng ông THD nói riêng, hay những trí thức khác nói chung, bày tỏ lập trường của mình một cách phân minh về chính quyền, về dân chủ. (Tôi tin là anh THT không có ác ý muốn “đấu tố” ông THD. Ngược lại, việc lấy ông ra làm ví dụ cho thấy anh THT tôn trọng ông THD.)
Đáng buồn là bản thân con voi hoặc những người mắt sáng đã nhìn thấy nó lại không lên tiếng.
———
PS: Tôi thực sự hy vọng (có thể là tôi hơi lạc quan quá mức) rằng họ đang im lặng vì “có khổ mà không nói ra được” – im lặng để đạt được mục đích cao hơn không phải cho cá nhân họ.
Trên diễn đàn này và trong giới tạm gọi là trí thức ngưòi Việt nói chung hiện nay có hai nhóm chính: nhóm chỉ trích chế độ trong nước và nhóm ít nhiều cố gắng biện hộ cho chế độ trong nước. Nói ra điều này nhiều người sẽ bảo là đơn giản hoá vấn đề, nhưng tôi nghĩ không xa sự thật bao nhiêu. Tinh thần chống và bênh là như vậy, nhưng biểu hiện thì muôn màu muôn vẻ, đặc biệt về phía những người biện hộ cho chế độ trong nước. Nhà cầm quyền trong nước hiện nay quá tham nhũng và mất lòng dân về mọi phương diện, cho nên những người muốn biện hộ cho họ đang phải làm một cái “job” rất khó khăn. Họ phải tìm nhiều cách, nhiều chiến thuật khác nhau. Phổ biến hiện nay là đi theo đường vòng: tấn công những người chỉ trích chế độ bằng cách gắn cho họ những nhãn hiệu như “chống cộng cực đoan”, “thù dai”, “chuyên nghề chụp nón cối”… Một chiến thuật thường được sử dụng là “chẻ sợi tóc làm tư” để bắt bẻ “cách tranh luận” của đối thủ thay vì tập trung vào nội dung những luận điểm đưa ra. Trò hỏa mù này không phải không có hiệu quả. Rốt cuộc, thiên hạ chỉ tập trung bắt bẻ nhau những chuyện ngoài lề mà quên đi những điểm chính.
Tôi không có ý nói rằng người ta không nên tranh luận với nhau về “cách tranh luận” hay có thể chấp nhận những bài viết ẩu, có tính vu cáo. Nhưng trong trường hợp bài viết của Trịnh Hữu Tuệ, một bài viết mà theo tôi chừng mực và chính xác, tôi nghĩ ông Phạm Quang Tuấn đã cố ý đánh lạc hướng chú ý của dư luận.
Bài viết của Trịnh Hữu Tuệ nói về ông Trần Hữu Dũng, một trường hợp tiêu biểu cho giới khoa bảng miền Nam du học trước 1975 có xu hướng thân thiện với chế độ trong nước, dù biểu hiện và mức độ có thể khác nhau. Đây là một thực tế ai cũng biết (bạn đọc có thể tham khảo thêm danh sách các ông bà Việt kiều được nhà nước trao giải thưởng “Vinh danh nước Việt”, http://vietnamnet.vn/vinhdanhnuocviet/2007/03/669060/). Bài viết của Trịnh Hữu Tuệ vì vậy, tuy đề cập trường hợp cụ thể của ông Trần Hữu Dũng, thực ra đã đụng chạm đến một “tập thế” các “trí thức Việt kiều yêu nước”. Các ông bà này có ích hay có hại cho dân chủ, lẽ ra đây là một cơ hội để thảo luận. Nhưng thay vì làm chuyện đó, ông Phạm Quang Tuấn xoay sang vặn vẹo Trịnh Hữu Tuệ về những fallacies, một sự vặn vẹo cũng chẳng lấy gì làm thuyết phục (ngoại trừ đối với một số ông cùng quan điểm chính trị với ông Phạm Quan Tuấn).
Ông Phạm Quan Tuấn trên diễn đàn này là người có nhiều ý kiến nhất, và đặc biệt là người nói dai nhất. Ông thường xuyên lên giọng chỉ bảo người khác về thái độ trí thức, về công bằng, khách quan, nhưng bản thân lại cho thấy một thái độ tranh luận rất cay cú và trịch thượng. Nếu muốn giúp người Việt biết cách tranh luận, ông Phạm Quang Tuấn có thể dịch một hai tài liệu về phương pháp tranh luận rồi đăng lên để mọi người cùng tham khảo, như vậy sẽ rất bổ ích. Còn vận dụng những thứ kiến thức sơ đẳng về fallacies để vặn vẹo người khác nhằm đánh lạc hướng vấn đề thì có gì là hay ho, là “trí thức ưu việt”.
Sau cùng, cảm ơn Trịnh Hữu Tuệ về bài “Về Trần Hữu Dũng và sự im lặng”, một bài viết rất thẳng thắn và cần thiết.
Trước hết, về khái niệm logic: Ông Tuệ dùng khái niệm này ở một nấc thang tư duy khác hẳn những người đã dùng khái niệm này trong cuộc tranh luận. Vì thế họ hoặc là không hiểu ông Tuệ nói gì (xin các vị đừng buồn, logic là môn thể thao trí tuệ không dành cho số đông!), hoặc là tiếp tục dùng khái niệm này theo cách dân dã. Hai bên bất đồng ngôn ngữ! Ví dụ: ông Dương Danh Huy không hề quan tâm đến khái niệm “mệnh đề logic”, một khái niệm không thể bỏ qua trong môn logic, vì thế mà phản hồi của ông chẳng liên quan gì đến điều ông Tuệ nói. Khi ông Tuệ nói: “Suy diễn từ sự im lặng đến sự sợ hãi không phải là diễn dịch. Tất nhiên là nó thiếu logic!” thì ông dùng chữ “thiếu logic” theo tinh thần của môn logic, để khẳng định điều ông muốn nói trong bài này: rằng trong bài trước (“Của sự im lặng”) ông không sử dụng các thao tác logic trong môn logic học, vì thế trách ông thiếu logic là vô nghĩa. Chữ “thiếu logic” mà ông Tuệ sử dụng đồng nghĩa với không có sự hiện diện của các thao tác logic theo cách hiểu của môn logic học. Trong khi đó ông Dương Danh Huy hiểu rất đơn giản thiếu logic là không hợp lý.
Vậy theo tôi, ai muốn nói đến logic trong cuộc tranh luận này thì nên làm rõ là mình đang sử dụng khái niệm này theo tinh thần của môn logic học, hay là thần tinh thần dân dã.
Ông Phạm Quang Tuấn tuyên bố “không đi vào tiểu tiết hay cò kè những chuyện đã nói để tránh hâm nóng lại một cách vô bổ”, chắc ông cũng tránh nhắc đến cái tiểu tiết ông là người nói nhiều nhất trên “diễn đàn đấu tố” này? Những đoạn ông Tuệ phản biện lại ông Tuấn theo tôi là thuyết phục.
Trong phản hồi (số 246?) vừa rồi của ông Tuấn, ông tiếp tục bảo ông Tuệ buộc tội người khác (ông Trần Hưu Dũng) là “sợ hãi, bám lề phải, đấu tranh chống dân chủ”.
Lạ nhỉ: tôi đọc ông Tuệ thấy lời trách cứ của ông Tuệ với ông Dũng ở 3 điểm này như sau:
1. Ông Tuệ không bảo là ông Dũng sợ hãi chung chung, sợ ma, sợ cọp gì. Ông Tuệ bảo ông Dũng sợ đụng tới những vấn đề nhạy cảm, tóm lại là tự kiểm duyệt, mặc dù ông Dũng có điều kiện để không cần phải tự kiểm duyệt như vậy. Ý “mặc dù” này là rất quan trọng trong lập luận của ông Tuệ, vì nếu ông Dũng sống trong hoàn cảnh bắt buộc phải tự kiểm duyệt thì chắc chắn đã không có bài của ông Tuệ. Điều trách cứ thứ nhất này là đúng, tôi chưa thấy ai chứng minh ngược lại là ông Dũng không tự kiểm duyệt, khôgn sợ đụng tới những vấn đề nhạy cảm.
2.Ông Tuệ không bảo ông Dũng bám lề phải một cách chung chung, mà câu của ông nguyên văn như sau: “Trong tranh luận về tham nhũng, Trần Hữu Dũng cũng cho thấy rằng ông bám lề đường bên phải một cách tinh tế nhưng có lẽ là hăng hái hơn ông chịu công nhận.”Thiếu điều ông Dũng trích Hồ Chí Minh để nói về tham nhũng tại VN nữa thôi!
3. Ông Tuệ không hề nói ông Dũng “đấu tranh chống dân chủ”. Đây là lời diễn nôm dung tục của ông Tuấn. Câu của ông Tuệ nguyên văn là: “Bằng cách né tránh chủ đề đấu tranh dân chủ cho Việt Nam, ông đã vô tình giúp sức biến nó thành một chủ đề cấm kỵ, và đây là cách đấu tranh chống dân chủ một cách hiệu quả nhất.” Ngay trong bài này, ông Tuệ cũng đã vạch ra cái dung tục ấy của ông Tuấn, chắc ông Tuấn cũng cho đó là tiểu tiết không đáng để cò kè?
Càng đọc ông Tuấn thì tôi càng muốn đứng về phía ông Tuệ vì khác với ông Tuấn, ông Tuệ nhìn ra được một vấn đề mà nhiều người muốn tránh né và không ngại đặt nó ra. Còn về phần ông Tuấn, đóng góp của ông ở đây thực ra là gì ạ? Là giảng wiki cho bà con nghe?