Đỗ Kh. – Tôi là người Việt Nam
07/07/2009 | 1:00 sáng | 9 Comments
Category: Chính trị - Xã hội, Đời sống, Tạp văn, Thế giới
Thẻ: Căn cước lý lịch > Fallujah > Killer of Sheep > Leila Khaled
Bà phục vụ, cổ trắng áo hồng, tóc buộc không kỹ và ngực nặng sau tấm tạp dề, nhích một chân ra lấy thế và hỏi:
Nào “cưng”, có cần châm thêm càfé?
Ở quầy nhôm, ông già khách quen vừa khoai tây vừa xem báo, tôi nhìn ra ngoài bãi xe, ông Tuần cảnh Xa lộ kéo lại dây đeo súng trên cái bụng phệ, tay cầm gói đồ ăn mang về. Interstate rù rì đâu gần đây vào buổi sáng này. Đó là 30 năm về trước, tại một thành phố bang Indiana và tôi tự hỏi làm sao tôi lại lạc vào một bức tranh Norman Rockwell như thường thấy ở các cửa hàng bách hóa. Tôi lờ mờ chưa tỉnh hẳn nhưng tôi nghĩ, đây là đồng bào tôi, đây là đất nước tôi và tôi là người Mỹ, phất phới cờ Hoa như cắm ở lối vào của cái nhà hàng diner.
Cái lều cắm trại vừa mới dựng ở ven lộ trên bãi cỏ. Qua nửa đêm mà trời còn tỏ, anh tóc dài và rối lui khui chiên hột gà trên một cái bếp ga bỏ túi. Hai cô gái áo thun không đeo nịt vú (bọn này hippy) ái ngại nhìn tôi đứng ở quốc lộ thưa thớt vào giờ này. Tôi 17 tuổi, trên đường đến Nordkapp, điểm cực Bắc nhất của châu Âu nhưng còn xa thẳm. Một cô vẫy tôi bảo:
Vào đây ăn đã, rồi ngủ luôn trong lều của tụi này, mai chở bạn đi một quãng, hết xe qua lại rồi, mình người Pháp với nhau.
Các bạn tôi võ trang, giày trận, đứng tấn ngang đường nhìn đoàn người tất tả vào thành phố. Đây là vệ binh Mourabitun (phong trào Độc lập Nasser chủ nghĩa) trấn cổng Nam Beirut, trong đêm vừa chập chờn chạm tiền phương trinh sát của Israel ở trường bay. Cô gái 15 hay 16, “áo lụa mát bàn tay” nhưng mặt mày hớt hải, một tay lê can nước 20 lít, một tay đỡ bà mẹ khập khiễng.
Ra kia có xe cứu thương của Đảng Cộng sản, anh bạn của tôi bảo, yala, họ người tị nạn Palestine.
“Tị nạn” ở đây không có nghĩa là chạy loạn vào dịp này. Người Palestine tị nạn ở Lebanon từ 1948. Nữ không tặc đầu tiên, bà Leila Khaled , có kể lại là khi sang đến xứ này, mẹ bà nhắn các con. Ở đây, không được nhặt quả rụng ở dưới đất trong các vườn cam. Đây là cam của người ta, cam của mình ở bên kia biên giới, ở Jaffa. Anh bạn của tôi khi quay sang tôi ý là, họ là người tị nạn tại nước Lebanon chúng mình đấy. Không hiểu có phải vì vẻ đẹp thất sắc của cô gái, lúc đó tôi lại thấy, tôi là người Palestine.
Nhưng tôi là người Lebanon, tôi là người Tây Beirut, khu Zaidaniyeh-Zarif, ở dưới bom ba tuần lễ qua ăn cá hộp và nhìn hàng xóm của tôi chết chẳng toàn thây. Tôi vừa ra khỏi hôm nay vào ngày ngưng bắn, đứng ở trước khách sạn Bellevue Palace ở Brummana trên núi nhìn dăm anh nhảy dù Tsahal vừa đu khỏi thiết giáp xuống. Các anh lóng ngóng đếm tiền nhau, không biết có đủ tiền của nước các anh đang xâm lược để mua mấy ổ bánh mì kebob, hay là người ta có nhận tiền shekel. Vào phút đó, chẳng hiểu sao, và dù có bị vợ mắng, tôi thấy tôi là người Israel.
Dĩ nhiên, tôi là người Mỹ đen, sau khi tôi vừa xem xong phim Killer of Sheep. Ở chung phòng tạm giữ của phi cảng Charles De Gaulle với một anh châu Phi đi chui không lọt và đang bị trục xuất, tôi là người Mali.
Ngay cả những nơi tôi chưa hề đến, nhìn qua ảnh hàng chữ viết tay trên một mảnh tường đổ nát “Ngửng đầu lên, bạn đang ở tại Fallujah” , tôi là người Iraq.
Còn Canada thì tôi không biết, nhưng ngoài ra thì tôi cũng như các bạn, tôi là người Việt Nam.
Bình luận
9 Comments (bài “Đỗ Kh. – Tôi là người Việt Nam”)
Đỗ tiên sinh đã từng “bôn ba hải ngoại” và có hân hạnh từng gặp những nhân vật lịch sử như Sir Alfred Mehran thì quả là hy hữu. Cảm ơn tiên sinh đã chia sẻ. Tôi chưa bao giờ đặt chân lên sân bay nào của thực dân Phú Lãng Xa, nếu có dịp trong quá khứ thì chắc là đã đóng con mộc giả (hay cạo sửa hộ chiếu- passport) để xin… quá cảnh tạm thời và vĩnh viễn không bao giờ… trở lại miền khế ngọt lung linh. Tôi chỉ từng lang thang sân bay Seremetievo ở Moscow với cái nhìn ghen tỵ cho những nhân viên ngoại giao VN mang hộ chiếu đỏ đóng mộc à tous les pays. Trong khi sinh viên lũ chúng tôi hộ chiếu lại có thêm hai chữ thừa à tous les pays… de socialists. Như một mẩu thịt thừa đáng ghét. Về kinh nghiệm với hippy Bắc Âu thì tôi chưa biết nhưng ngủ chung lều với sinh viên hái trái cây mùa hè Đông Âu thì tôi đã biết. Và đặc biệt cảnh vạ vật ở sân bay Seremetievo ở Moscow xem các “bộ đội” đánh hàng (buôn chuyến) từ chuyên cơ, có lẽ cũng na ná như kinh nghiệm của Sir Mehran chăng. Còn bây giờ, cũng hay ghé về các sân bay TSN hay Nội bài, thỉnh thoảng kẹp vài “tờ rơi” trong hộ chiếu, và mong sao mình đừng có tên là Nguyễn Hưng Quốc, để chùm khế ngọt quê hương không trở thành trái bồ hòn đắng ngắt…
“The Terminal” (2005) được phỏng theo nhân vật thật Alfred (hay Karim Nasser) Mehran, tạm trú tại Trạm 1 của phi cảng Roissy ở Pháp từ 1988. Ông ta người Iran nhưng nhất định đòi sang Anh Quốc, hình như là tự xưng quý tộc đế quốc này (Sir Alfred Mehran). Tôi đã có vinh dự trông thấy và chào hỏi vị này nhiều bận trong nhiều thập niên liền, có khi còn hầu chuyện, mỗi dịp tôi đợi chuyến bay ở Terminal 1 và xuống ăn uống ở từng hầm. Thế sự có thăng trầm, ông Mehran vẫn ngồi đấy!
Lần chót có lẽ cách đây hai ba năm, sau khi ông đã nổi tiếng thế giới nhờ Tom Hanks. Trước đây đã có phim truyện Pháp về nhân vật này, “Tombé du ciel” (1993), và một phim tài liệu Anh, “Here to where” (2001).
Ông Hà Minh có thể tìm gặp rất dễ dàng (nếu ông Mehran còn đó, tôi không rõ lắm vì dạo này chỉ dùng Terminal 2) để tìm hiểu trường hợp chối bỏ cội nguồn này, đổi chùm chà là ngọt Iran 21 năm nay để lấy bánh mì kẹp Burger King (là cửa hàng ở từng hầm nơi ông thường nằm nghỉ). Trong bài viết, tôi nói đến một trường hợp khác.
Còn được cùng lều với hippy thì khó hơn, phải trở về thập niên 70. Những người này rất dễ mến, nếu ông Hà Minh để tóc dài và mặc áo vải Ấn Độ mỏng, đi đường đeo một cái túi có phù hiệu của hòa bình thì họ mời ngay. Chả cứ gì ông hay là tôi, mà ai cũng vậy, giang hồ tứ hải giai huynh đệ.
Peace and Love!
Đọc những bài tường thuật bắt giữ, tạm giam luật sư Lê Công Định, thạc sỹ công nghệ và thông tin Nguyễn Tiến Trung, cựu chiến binh Trần Kim Anh… thấy tim mình đau nhói và thấy mình bất lực.
Tôi cảm thấy mình rất Việt Nam.
Mẫn và Tôi
Tôi là người Việt Nam, Mẫn cũng là người Việt Nam, tôi khẳng định thế .
Tôi yêu nước, Mẫn cũng yêu nước, tôi không phủ nhận điều đó .
Nhưng tại sao cách Mẫn yêu nước không giống như cách của tôi ? Tại sao? Tại sao? Tại sao?
Tôi là nhà cầm quyền. Tôi độc tài. Tôi chuyên chính vô sản. Tôi phải bắt Mẫn.
Tôi và Mẫn, chúng tôi giống như những nhân vật trong tiểu thuyết “Mẫn và Tôi” của nhà văn Phan Tứ.
Trước đây có thời kỳ chúng tôi sát cánh bên nhau trên cùng một chiến tuyến. Còn bây giờ thì… Thế đấy…
Xin dẫn lại đây lời của thi sĩ John Donne (1572-1631) trong Meditation XVII mà văn hào Hemingway lấy làm đề từ cho tác phẩm For Whom the Bell Tolls như một sự đồng cảm với tác giả Đỗ Kh.:
“No man is an island, entire of itself; every man is a piece of the continent, a part of the main. If a clod be washed away by the sea, Europe is the less, as well as if a promontory were, as well as if a manor of thy friend’s or of thine own were: any man’s death diminishes me, because I am involved in mankind, and therefore never send to know for whom the bells tolls; it tolls for thee.”
(Không ai là một hòn đảo tự thân, mỗi người là một mảnh của đại lục, một phần của toàn thể, một hòn đất trôi ra biển làm cả châu Âu nhỏ đi, như một kè đá hay ngôi nhà của người thân hay của chính bạn bị cuốn trôi, mỗi cái chết đều làm ta hao gầy vì ta thuộc về nhân loại. Vì thế đừng bao giờ hỏi chuông nhà thờ đang nguyện hồn ai, nó đang nguyện hồn chính ta đó.)
Mấy hôm nay vào talawas lúc nào cũng thấy đề tài này. Đọc đi đọc lại hoài cũng thấy hơi hơi bị tẩu hỏa nhập ma, đầu óc cứ quay quay cuồng cuồng, ong ong mấy chữ: “Tôi là người Việt Nam…, tôi là người Việt Nam…”
Đã thế lại còn nói ra miệng nữa chứ, lảm nhảm đến mức mấy cô đồng nghiệp cứ nghĩ không khéo IC có vấn đề.
Văn sĩ Đỗ Kh. tưởng tượng ra một “công dân toàn cầu” lãng mạn như điệp viên 007 với một vali, hộ chiếu trong tay, và lại còn ngủ chung lều với hippy Bắc Âu, trốn chui trốn lủi ở phi trường Charles De Gaulle (như Tom Hank – trong The Terminal) thì làm gì còn “đậm đà bản sắc dân tộc” nữa. Chẳng thế mà lớp trẻ 9x bây giờ thích nhận mình là Cosmopolite – hay World Citizen, vì chỉ riêng cái chuyện “bản sắc” thôi mà Các Cụ Cãi Cọ Cả Chiều (CCCCCC).
Chúng ta sinh ra đâu có ai được quyền chọn màu da hay sắc tộc.
Tôi thấy cái vụ ồn ào về việc Việt Nam hay không Việt Nam này thực sự hài hước, xung đột giữa câu joke của một ông MC với tư duy mô phạm kiểu nhà nho thủ cựu của một ông Việt kiều chán ngán văn hóa phương Tây, rồi người ta nhân cái cớ ấy để ném đá lẫn nhau.
Mời Đỗ Kh. ăn phở ông anh rể tôi nấu ở Canada:
ăn phở
tô phở bốc khói thơm ngào ngạt
thêm giá rau húng quế ngò gai
thịt tái chín nạm gầu gân sách
nước lèo trong sợi bánh phở dài
xin chị múc cho thêm nước béo
thêm ớt chua ngâm với dấm hành
đúng điệu phải vừa ăn vừa húp
ông bác cười tay vắt thêm chanh
phở là món quốc hồn quốc túy
anh rể kêu suy nghiệm đúng không
muốn thêm gì phở dung dưỡng hết
phở tượng trưng văn hóa hòa đồng
chàng không đáp húp ăn xì xụp
bao nhiêu năm cát bụi mê lầm
cứ ăn phở là như thấy lại
gốc gác mình chân chất việt nam
bắc phong