Tôi là người Việt Nam! (1)
02/07/2009 | 10:00 sáng | 48 Comments
Category: Đời sống
Thẻ: người Việt hải ngoại > Nguyễn Ngọc Ngạn
Chương trình tạp kỹ “Paris by night 96” của Thúy Nga Paris vừa mới ra, gia đình tôi đã mua về coi. Lần này gia đình tôi còn tiếp gia đình ông anh trai, có đứa con trai 9 tuổi. Lúc đó tất cả mọi người trong gia đình đều xem. Ông Nguyễn Ngọc Ngạn, người dẫn chương trình giới thiệu mình “Tôi là người Canada..”, và nhân danh người Canada chúc người Mỹ có một Tổng thống da đen đầu tiên, ông tin chắc rằng trong tương lai sẽ có một Tổng thống người Việt. Bình thường tôi cũng không để ý cho lắm chuyện này, vì đây không phải là lần đầu ông Nguyễn Ngọc Ngạn giới thiệu mình là người Canada, song đứa cháu tôi hỏi tôi một câu rất ngây thơ rằng: “Chú ơi, người Việt Nam mình cũng là người Canada hả chú?”. Quả là lúc đó tôi rất “bí” không biết nên trả lời cháu ra sao, cháu nghĩ đơn giản là người Việt thì trông không giống “tây” và nói tiếng Việt. Tôi đành trả lời, người Việt mình ở khắp nơi, như Canada này, Mỹ này,..và ở đâu ta tạm gọi mình là người nước đó còn thực ra mình vẫn là người Việt Nam cháu ạ. Sau đó tôi cảm thấy rất băn khoăn về những thế hệ sau này của tôi sẽ lớn lên và sinh trưởng ở nước ngoài, liệu chúng nó có nhớ đến tổ tiên, đến cội nguồn của dân tộc Lạc Hồng chăng? Với tôi thì cuộc sống ở nơi đất khách có đầy đủ hơn về vật chất song lúc nào cũng đau đau một nỗi niềm nhớ quê và luôn mong mỏi con cháu tôi sau này sẽ biết và nhớ đến đất nước Việt Nam, nơi cội nguồn của cha ông mình. Tôi vẫn nhớ chương trình “Paris by night 59” với chủ đề “Cây đa bến cũ”, trong đó có lời dẫn chương trình đậm chất dân tộc mà ông Ngạn là người dẫn chương trình, tôi xin dẫn ra ở đây:
“Cây đa cũ, bến đò xưa,
Người đi có nghĩa, nắng mưa cũng chờ..
Mỗi khi nhắc đến bến cũ, người ta thấy bồi hồi, rung động như bất chợt sống lại với những luyến nhớ man mác của ngày tháng cũ, của bóng hình xưa. Bến cũ trong không gian có khi không còn nữa, nhưng bến cũ trong lòng người thì lúc nào cũng hằn sâu dấu tích một mái nhà xưa, một mảnh tình khuất, một ngôi trường tuổi thơ, một bóng dáng thấp thoáng bên hàng xóm.Tất cả đều là những bến cũ thân thiết mà chúng ta cưu mang ở phương trời xa, làm ấm lòng mỗi khi nhớ tới, làm bâng khuâng mỗi lúc hồi tưởng..”
Tôi rất cảm động khi nghe những lời tâm sự như thế này, nó như là một niềm an ủi cho đứa con xa nhà, như tôi và rất nhiều bà con người Việt mình phải vất vả bôn ba nơi xứ người. Thế mà nhoáng cái ông Ngạn đã quên mất cây đa bến cũ, mà ôm lấy Toronto với tòa tháp CN, với khu chợ St Lawrence của Canada làm quê hương cho mình. Phải chăng lời dẫn năm nào là do ông học thuộc lòng rồi đọc vẹt?
Ông Nguyễn Ngọc Ngạn là một nhà văn, cho dù tôi chưa có dịp tìm hiểu các tác phẩm của ông (nghe nói phần lớn là truyện ma, kinh dị, đó không phải là gu của tôi), tôi chắc hẳn ông hiểu rất rõ mình là ai, mình ở đâu, những câu hỏi căn bản của triết học này. Tôi biết, để nói được câu đó, trong tay ông đã có cái quốc tịch Canada, nhưng chưa chắc ông đã hiểu ông thuộc chủng Mogoloid, là người Việt Nam mũi tẹt da vàng, có nghĩa là về giấy tờ thì ông là người Canada thật, nhưng xét về nguồn gốc thì ông là người Việt Nam. Nếu ông Ngạn muốn thành người Canada cho “thật hơn” thì theo tôi ông ta nên đi phẫu thuật cho hình dạng và màu da của mình khác đi cho giống với chủng Europid (giống như Michael Jackson đổi từ da đen thành da trắng ấy), và rồi nói tiếng Anh hay tiếng Pháp thôi, thứ tiếng quốc ngữ ấy, ăn uống thì nên kiêng mắm muối dưa cà, bỏ cơm thay bánh mì, bỏ bún phở thay súp cừu thì mới giống “người Canada” hơn. Tôi vẫn biết những nước như Mỹ, Úc, Canada..là những nơi đa sắc tộc, là nơi nhập cư của nhiều nơi trên thế giới, nhưng về mặt nhân chủng học thì mỗi nơi có một chủng người riêng chiếm đa phần, ví dụ như Mỹ, nơi cội nguồn của chủng Amerindian nhưng sau khi người Âu châu phát hiện ra cho đến nay thì chủng tộc Europid và một phần Negroid (từ Phi châu) chiếm đa phần, còn người châu Á chỉ chiếm một con số nhỏ. Xét cho cùng thì cho dù chúng ta nói tiếng nước họ, có được đi làm, có quyền bầu cử nọ kia..thì chúng ta vẫn là một con thú lạc loài, vẫn chịu cái nhìn phân biệt của những người da trắng cực đoan. Tôi xin đảm bảo với các bạn rằng không phải người da trắng nào cũng nhìn người da vàng với cái nhìn công bằng đâu, cho dù bạn có gào lên hàng ngàn lần rằng bạn cũng mang cùng một quốc tịch với họ. Ở Canada và các nước khác tôi không rõ nhưng ở Mỹ, một đất nước được tiếng là bình đẳng và dân chủ, mọi người đều như nhau. Nhưng nếu ta để ý sẽ thấy một chuyện là, để nhập tịch vào được Mỹ bạn sẽ phải kê khai hàng đống giấy tờ, và một thông tin nhỏ mà bạn phải cung cấp đó là bạn thuộc chủng tộc nào, ở đó sẽ liệt ra: Da trắng (white), Châu Á (Asian), Black… Đã là bình đẳng như nhau cả thì khai cái đó để làm gì. Tất nhiên Sở Di trú Mỹ không lấy thông tin đó để chơi, mà để thống kê, để biết được ở Mỹ có những chủng tộc nào ít nhiều, chủng nào có tỉ lệ phạm tội lớn, chủng nào đóng góp cho nước Mỹ nhiều, vân vân, để từ đó mà liều liệu chính sách nhập cư.
Tôi xin hầu các bạn một chuyện nhỏ thế này. Ông anh bạn tôi là chủ của rất nhiều cửa hàng ăn ở downtown, đều là những fine restaurant, và anh ta thuê người làm toàn là Mỹ trắng, chỉ mỗi nhà bếp là của người Việt. Việc làm ăn cũng khá song anh ta không lúc nào yên tâm về mấy cửa hàng đó vì những người làm ở đó từ tay quản lý, tay bartender cho đến những người chạy bàn đều là người Mỹ trắng, họ làm thường là không theo ý của anh, anh có lần tâm sự với tôi vì rằng thấy mình là người Việt, lại trông nhỏ con nên họ thường có ý vượt mặt, bất tuân lệnh, thậm chí còn bắt bẻ nữa, anh đã thử đuổi người và tìm người khác song mọi chuyện vẫn chẳng khá hơn. Hẳn là các bạn sẽ hỏi tại sao anh ấy không tìm thuê người Việt, vì rằng người Việt mình thì trí thức thì làm việc ở vị trí cao rồi, còn các việc phổ thông thế thì rất khó tìm được người giỏi và chuyên nghiệp, mà không chuyên nghiệp thì không làm sao làm ở những nhà hàng như thế được, sẽ mất khách và sập tiệm ngay.
Với tôi, việc có rất nhiều người như ông Ngạn phủ nhận nguồn gốc, chối bỏ quê hương không làm tôi quan tâm, chỉ có điều tôi không muốn làm chúng ảnh hưởng đến tầng lớp con cháu, thế hệ sau này của tôi. Chương trình Paris by night là một chương trình lớn, thu hút rất đông đảo khán giả, và những gì mà MC nói sẽ có ảnh hưởng ít nhiều (nói chính xác thì là khá nhiều) đến khán thính giả. Và người MC phải chịu trách nhiệm về những gì mình nói. Nói sai nói hớ chỉ làm người khác cười, nhưng đụng chạm đến quan điểm của một tầng lớp thì lại là chuyện khác.Nếu tôi nhớ không nhầm thì đã có lần ông Ngạn phải xin lỗi người Mỹ da đen vì trong một cuốn Paris by night ông đã nói họ là “Mỹ đen”, một từ mang nghĩa miệt thị, không ngờ trong khán giả có người là Mỹ gốc Phi và họ đã lên tiếng phê phán. Tôi cũng bỏ qua không quan tâm gì đến những tư tưởng chính trị được lồng ghép trong các chương trình như thế này của Thúy Nga và ngay cả Asia hay Vân Sơn. Song câu nói phủ nhận nguồn gốc được day đi day lại của ông Ngạn có thể ảnh hưởng không tốt với nhiều người nên tôi mới mạo muội viết bài này.
Cũng thật trớ trêu thay, ngay sau đó một bài thì đến phần trình diễn của một thanh niên trẻ người Úc gốc Việt là Thanh Bùi, được xếp thứ 8 trong Autralian Idol, chàng thanh niên này nói “Tuy tôi sinh ra ở Úc nhưng tôi vẫn là người Việt”. Thế là một người từng sinh ra ở Việt Nam, đã từng sống một thời tuổi trẻ ở Việt Nam, khi đã ra khỏi Việt Nam nhận là người Canada, còn một người trẻ đời F2, sinh ra ở nước ngoài thì vẫn nói thạo tiếng Việt, và luôn nhận mình là người Việt. Tôi chợt nghĩ, có thể ông Ngạn không nhận mình là người Việt vì ông chối bỏ cái chính quyền Cộng sản đương thời ở Việt Nam, nhưng nếu quả như vậy thì ông Ngạn là một người rất cạn nghĩ. Chính quyền nào đi chăng nữa cũng chỉ là nhất thời, đất nước và hồn thiêng sông núi mới là cái gốc, “cóc chết ba năm quay đầu về núi”, chẳng lẽ ông Ngạn hay như bao người ra đi và vĩnh viễn không bao giờ quay lại đất nước hay sao? Có thể có những người như thế, song riêng tôi thì tôi không chấp nhận, và tôi sẽ không để những kẻ đó làm ảnh hưởng tới những người có cùng quan điểm như tôi.
Tôi xin nhắc lại câu thơ đã được phổ nhạc của nhà thơ Đỗ Trung Quân thay cho lời kết: “Quê hương nếu ai không nhớ. Sẽ không lớn nổi thành người.”
Đấy, ông VHN lại cho rằng chúng tôi thật dễ nhận mình là người Anh, Pháp, Mỹ hơn là nhận mình là người nước Việt buồn. Cũng như ông, tôi rất yêu tiếng nói thật thà, bởi thế, câu thơ của chị tôi làm lúc ấy là một đứa bé hơn mười tuổi, đã bò ra ngoài giường vì 5, 7 người chen chúc, chui xuống giường vào dịp Tết Mậu Thân để tránh đạn. Một đứa bé chắc chẳng biết nói dối giữa lúc súng đạn không biết tránh trẻ ngây thơ. Tôi bò ra theo chị thì đọc được hàng chữ ấy, nó ám ảnh tôi mãi dù đã bốn chục năm trôi qua, đó là câu thơ tôi đã viết ở trên:
Đón xuân ăn Tết dưới gầm giường
Tết nhất chi sao quá thảm thương.
Tôi viết lại để so sánh với những bài thơ do những nhà thơ lớn của một đất nước anh hùng, đón xuân sang với tình cảm cũng phải là tình đồng chí.
Thôi nhé, có nói mãi ông Nam cũng chẳng bao giờ hiểu được tại sao quê hương cho chúng tôi trái đắng mà tôi mãi thương yêu!
Ông Vũ Hoài Nam Viết về những người “hòa nhịp với nước sở tại dễ hơn hiểu biết về quê hương bản quán, nhận mình là người nước Anh, Pháp, Mỹ, Canada… thì dễ hơn là nhận mình người “nước Việt buồn”.
Xin có hai góp ý nhỏ với ông:
1. Loại trừ thế hệ 2-3, sinh ra và trưởng thành ở nước ngoài, thì thế hệ thứ nhất, muốn “hòa nhịp với nước sở tại” (để tồn tại, để đạt được những thành công trong công việc), với bao nhiêu khó khăn khi rời quê hương, là cả một quá trình gian nan và đáng trân trọng đấy. Không “dễ” (hay “dễ hơn hiểu biết về quê hương bản quán”) đâu ông ạ.
2. Tôi không cho rằng người Việt, khi đã có quốc tịch ngoại quốc và tự hào vì nỗ lực để có được nó (tôi nghĩ không nước nào dễ dàng cho người Việt quốc tịch cả) khi nói rằng họ là người Anh, Pháp, Mỹ…, thì đồng nghĩa với việc họ phủ nhận nguồn gốc Việt Nam của mình.
“Dậy cho con tiếng nói thật thà”:
Ông Nguyễn Hưng Quốc, người đã hai lần “nhớ quê chàng lại tìm đường thăm quê” thì bị đuổi ngay ra khỏi “quê hương, chùm khế ngọt” cả hai lần, kể chuyện sau đây:
Xuân Diệu, trong tập Dưới sao vàng xuất bản năm 1949, khi nhắc đến Hồ Chí Minh thì rất thanh thản, tự nhiên, còn chất Xuân Diệu lắm:
Gió sương bốn biển pha hơi ấm
Trong máy truyền thanh tiếng Cụ Hồ
bỗng dưng, ngày 19/5/1953 ông làm bài “Thơ dâng Bác Hồ” như sau:
Mỗi lần tranh đấu gay go
Chúng con đã được Bác Hồ đến thăm
Chúng con dưới vực sai lầm
Đang vươn mình được Bác cầm tay lên
Lời Cha rất mực dịu hiền
Như là thấm nhẹ mà xuyên vào lòng.
Con ngồi trước Bác mênh mông
Tội nhiều chưa dám ngẩng trông cha già
cùng ngày ấy, Nguyễn Bính viết:
Có ai về tới cha già
Dừng chân tôi gửi kính cha đôi lời
….
Thương cha thương mấy cho vừa
Ơn cha đến chết con chưa đủ đền
Con lùi cha dắt con lên
Con hư cha dậy con nên cha mừng…
Con giờ gian khổ đến đâu
Vững tin vì biết trên đầu có cha…
Còn trời còn nước còn non
Nước non còn đó con còn thờ cha.
Sở dĩ tôi sao lục mấy hàng “châu ngọc” này bởi vì thấy ai đó vừa nhắc lời ông TCS, tớn tác có vẻ đắc chí về chuyện “dậy cho con tiếng nói thật thà” chi chi đó để xin vị đó chỉ cho những lời “cha con chí cốt” ở trên liệu có phải là những “tiếng nói thật thà” vang vang trên một quê hương mà ông vẫn một hai rằng ai mà hổng nhớ là không “lớn được thành người”?
Thưa ông VHN,
Thi sĩ Vũ Hoàng Chương viết bài thơ với câu “Lũ chúng ta sinh lầm thế kỷ” hay nhạc sĩ TCS viết “Gia tài của mẹ là nước Việt buồn” trước khi có sự sụp đổ của miền Nam. Làm gì VHC hay TCS có thể viết như thế sau 75 với chùm khế ngọt, với không nhớ quê hương thì không thể làm người. Đỗ Trung Quân viết những câu đó cùng thời với “nhiều người ngoại quốc cứ sáng mở mắt ra là mong làm người VN” hay “đất nước ta ra ngõ gặp toàn anh hùng”. Hồi đó, tôi cũng tưởng chỉ thế hệ của tôi là thế hệ đáng buồn nhất của VN, tuổi thơ phải sống trong chiến tranh, lớn lên 1 tự dưng trở thành con cái của “ngụy quân, ngụy quyền”, rồi ở một đất nước mà ai ai cũng muốn bỏ trốn, thế hệ chúng tôi không có một lý tưởng để sống. Đến giờ tôi mới hiểu, thế hệ của những người đi trước mới thật đau đớn, không có gì bằng cái lý tưởng mình theo đuổi chẳng qua vì bị lừa, đau làm sao khi Tố Hữu nói “thằng Quán dại quá,… mà cậu cũng dại”.
Thế theo ông VHN, Tố Hữu (một người trong những người từng nắm quyền lực cao nhất nước) sống trong sung sướng hay đau khổ?
Cám ơn các anh/chị đã nhắc lại những câu thơ của một thời đã qua. Tôi thì nhớ đến câu thơ lãng mạn cách mạng của Tố Hữu trong bài “Xuân 61”:
“Rồi hai đứa hôn nhau, hai người đồng chí
Dắt nhau đi cho đến sáng mai đây
Anh đón em về, xuân cũng đến trên tay”
hay không có chủ nghĩa anh hùng cá nhân, chỉ có chủ nghĩa anh hùng cách mạng:
“Bàn tay con nắm tay Cha
Bàn tay Bác ấm vào da thịt người“.
Chị Tracy chắc hẳn chưa đọc kỹ bài tôi viết nên vặn tôi nhiều thứ ngoài lề, lại còn cho tôi “vu oan” cho chị? Tôi xin giải thích một lần nữa cho chị rõ. Cũng nhân nói đến bài “Gia tài của mẹ” của TCS, tôi có một ý nhỏ, ông Trịnh kết thúc bài bằng câu:
“..gia tài của mẹ, một bọn lai căng
gia tài của mẹ, một lũ bội tình./”
Nghe đau đớn, xót xa quá, mẹ Việt Nam phải bao dung như ở đoạn:
“..Dạy cho con tiếng nói thật thà
mẹ mong con chớ quên màu da
con chớ quên màu da, nước Việt xưa
mẹ mong trông con mau bước về nhà
mẹ mong con lũ con đường xa
ôi lũ con cùng cha, quên hận thù”
Và lẽ ra nên kết thúc ở đoạn này thì hơn, dù cho lũ con có thế nào thì cũng “chớ quên màu da, nước Việt xưa” và “mau bước về nhà”. Hai bài viết của tôi cũng chỉ vì cái ý “chớ quên màu da, nước Việt xưa” muốn truyền lại cho đời con cháu mình. Vì chưng hận thù thì khó bỏ hơn là bao dung, hòa nhịp với nước sở tại dễ hơn hiểu biết về quê hương bản quán, nhận mình là người nước Anh, Pháp, Mỹ, Canada.. thì dễ hơn là nhận mình người “nước Việt buồn”, phải không chị?
Tuy nhiên, nếu chị hoặc vị nào thấy những lời tôi nói chưa thỏa đáng thì xin email lại cho tôi, vì rằng comment ở đây cũng nhiều rồi, 9 người 10 ý trả lời khó quá, có thời gian tôi xin được trả lời cá nhân với các vị, xin đừng câu nệ (chantraucatco@gmail.com)
Tiếp lời Tracy,
Ở trên cái quê hương mà “ai không nhớ, không lớn nổi thành người ấy” của chúng ta, có một thời, chưa xa, có những vần thơ như sau nữa kia:
Máu kêu máu trả thù
Súng đâu, anh em đâu
Bắn nó thủng yết hầu
Bắn tỉa bắn dài lâu.
(Xuân Diệu, “Lửa của người da đen”)
Ôi êm ái khi tay cầm vũ khí
(Xuân Diệu, “Chuyên chính vô sản”)
Ném lựu đạn cho người vui, vật sướng
(Xuân Diệu, “Xuân Việt Nam”)
Hoan hô cái hầm chông
…
Hỡi cái hầm chông
Ta yêu người hơn vạn đóa hoa hồng
(Chế Lan Viên, “Cái hầm chông giản dị”)
Ta đánh mày hân hoan như sinh đẻ
Và thiêng liêng như xây dựng kỳ đài.
(Chế Lan Viên, “Thời sự Hè 72, bình luận”)
Nếu bạn, các bạn muốn nghe thêm những vần điệu thơ mộng hơn, không thiếu:
Đêm nay bên bến Ô Lâu
Cháu ngồi cháu nhớ chòm râu Bác Hồ
(Thanh Hải)
Nhớ đôi dép cũ nặng công ơn
Yêu Bác lòng ta trong sáng hơn
(Tố Hữu)
Mai về miền Nam trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
(Viễn Phương)
Râu Bác thưa cũng trắng một mầu
Ta muốn làm đứa con nhỏ vuốt chòm râu. (Hải Như)
Chúng con dưới vực sai lầm
Đang vươn mình, được Bác cầm tay lên.
(Xuân Diệu)
Ý cháu ước ao, mình được hóa lính canh
Được trực trước cửa phòng của Bác
suốt những đêm thanh
(Xuân Diệu)
[…] Canada thì tôi không biết, nhưng ngoài ra thì tôi cũng như các bạn, tôi là người Việt […]
Ông VHN có bao giờ thắc mắc nhạc sĩ TCS đã viết bài “Gia tài của mẹ” chưa nhỉ?
Một ngàn năm đô hộ giặc Tàu
Một trăm năm nô lệ giặc Tây
Hai mươi năm nội chiến từng ngày
Gia tài của mẹ
Để lại cho con
Gia tài của mẹ
Là nước Việt buồn
Khác với Vũ Hoàng Chương chỉ than là mình sinh lầm thế kỷ, TCS còn cho rằng nước Việt Nam từ trước đến nay chỉ toàn là chuyện đau buồn. Dĩ nhiên tôi không thích được sinh ra vào thời kỳ mà
Vui biết mấy khi con tập nói
Tiếng đầu lòng con gọi Xít Ta Lin
hay
Giết, giết nữa bàn tay không ngơi nghỉ
hay nói về cái chết của Mao Chủ tịch
Vạt áo nhân dân thấm đầy nước mắt
Thức năm canh cho thế giới hoà bình
hay cái chết của Stalin
Hôm nay ông chết đất trời biết cho
Thương cha thương mẹ thương chồng
Thương con thương một thương ông thương mười
Như tôi đã nói, tôi sinh ra lầm thế kỷ nhưng đừng vu oan là tôi không thương Việt Nam đâu nhé, hai điều này nó khác hẳn nhau. Như tôi đã từng nói, những ngày sống trên mảnh đất quê hương, có bao giờ tôi được đi học trên con đê với sáo diều vi vu, hay tôi từng ăn những chùm khế ngọt ngào, quê hương trong tôi là những kỷ niệm
Đón xuân ăn Tết dưới gầm giường
Tết nhất chi sao quá thảm thương
nhưng vẫn yêu nước Việt nồng nàn. Tôi vẫn dạy cho các con về vua Hùng dựng nước (mà không chỉ có bác cháu ta giữ nước thôi nhé) phụ nữ VN anh hùng đoan trinh như bà Trưng Triệu, những anh hùng, như anh hùng Hưng Đạo, Quang Trung, Nguyễn Thái Học…
Về câu cuối của bài „Quê hương”, tôi nghĩ để như thi sĩ là vừa phải: „Quê hương nếu ai không nhớ…”’ Không cần và không nên chi tiết răn dạy như ai đó thêm vào.
Thêm nữa, „nhớ quê hương” cũng là một khái niệm „trừu tượng”. Cho nên, đừng bắt ai cũng phải „nhớ quê hương” theo một kiểu (nếu nếu họ không theo kiểu đó, thì „đe” rằng họ sẽ „không lớn nổi thành người”).
Nói như kiểu cụ Phan Khôi, chớ có bắt “hàng trăm thứ hoa cúc đều phải nở ra cúc vạn thọ hết”…
Tôi hiểu 2 câu cuối bài “Quê hương” khác các ông, và không thấy “phản cảm”. Ông nhà thơ đã nhận là có người viết hộ câu sau, chắc hẳn ông thấy tiếc chăng, mà cũng phải, không phải của mình thì cũng khó. Giống như tôi, được nhiều vị gán cho các giá trị mới khiến tôi không ăn mà vẫn phải ngậm tăm đấy thôi. Cũng nhân chuyện ông Hòa Nguyễn và ông Phùng Tường Vân có ý tán tụng bài thơ của Cao Tần, tôi chợt nhớ lại câu thơ của cụ Nguyễn Khuyến, đầy đủ niêm luật, dùng cả điển cố, mà cũng khá hợp cảnh, xin đọc lại cho các vị nghe chơi, may chăng các vị hiểu ý tôi:
“..Mấy chùm trước giậu hoa năm ngoái,
Một tiếng trên không ngỗng nước nào ?
Nhân hứng cũng vừa toan cất bút,
Nghĩ ra lại thẹn với ông Đào.”
Tôi thấy ý kiến của độc giả HL rất chí lý: Khi phải sống xa quê, chúng ta ai cũng phải phấn đấu hơn để hội nhập với xã hội mới, nhưng không quên quê cũ, mà muốn quên cũng khó lắm à. Nhưng không vì thế mà bi lụy nói như ông Nguyễn Hữu Liêm, tức là “ngồi xuống vỉa hè… ôm mặt khóc…” thương cái hình bóng quê nhà… hay lũy tre làng đã xa xôi. Chúng ta cần phải có nghị lực gấp hai ba lần bình thường để vượt qua những rào cản ngôn ngữ tập quán mà vươn lên đạt được những thành tích ngang tầm người chính quốc. Ví dụ những tấm gương thành công làm rạng danh nước Việt, như những giáo sư, viện sỹ, kỹ sư, bác sỹ, nghệ sỹ, đầu bếp, chính trị gia… họ yêu quê hương cũ và cả quê hương mới, không có lý do gì để ghen tị, dè bỉu, dèm pha một cách vô căn cứ. Chính những tấm gương ấy mới là lý do để con cháu chúng ta noi theo, chứ còn chỉ khơi khơi bẻ hành bẻ tỏi gàn dở, thì con cháu nó cũng chẳng nghe, thậm chí còn cười chê và làm ngược lại, tức là chối bỏ nguồn gốc, như vậy lợi bất cập hại. Ví dụ anh Nam Lê, nhà văn trẻ gốc Việt rất thành công, tâm sự trong truyện ngắn in trong tập “The Boat” của mình, đã xung khắc với người cha, vì ông ấy giữ nếp cũ, và anh quyết tâm vươn lên hoàn cảnh bằng sự nỗ lực riêng của mình.
Tôi nghĩ ông Nguyễn Ngọc Ngạn rời Việt Nam khi đã trưởng thành, mà đến xứ “tạm dung”, ông vẫn hội nhập được (ông có tác phẩm bằng tiếng Anh, cảm nhận văn hóa Phương Tây và ông có thể nói ông là người Canada – tôi nghĩ không phải chỉ với ý ông là công dân, hoặc đang ở xứ sở ấy), thì là điều rất đáng hoan nghênh chứ?
Với những show văn nghệ ông tham dự, tôi nghĩ là ông đã quảng bá được không ít giá trị của văn hóa Việt, tiếng Việt. Ấy cũng là điểm không mấy người làm được.
Chỉ sợ nhất là những ai đã ra đến ngoài này, nhưng xã hội bản địa thì không hòa nhập được, lại vẫn giữ khư khư cái tư tưởng coi con trâu, lũy tre làng, cái đình làng… là “đỉnh cao trí tuệ”, là “đậm đà bản sắc dân tộc”… thì ngượng cho Việt Nam quá!
Thời nay, đối với nhiều người, xa quê hương lại là cách tốt nhất để nhớ, để “bảo lưu” một mảnh quê hương. Chứ ở lại để tham nhũng, đục khoét quê hương thì…
Thưa ông Hòa Nguyễn,
Về “… cây bông giấy” ấy, còn hai câu sau nữa hay quá ông à mà ông “trích ngang” bỏ qua thấy oan uổng lắm, vậy xin cho phép ông đặng thêm vào nhé:
Tưởng ta nhớ chú lắm sao
Hỡi cây bông giấy bên rào năm xưa
Chẳng qua trời đổ cơn mưa
thì thương cành mọn đong đưa một mình
bốn câu này đến ông Nguyễn Hưng Quốc cũng còn khen nắc nỏm đấy.
Gần đây tôi có đọc một bài phỏng vấn ông Đỗ Trung Quân, trong đó ông giải thích câu thơ sau đây không do ông tự ý viết mà người khác thêm vào, hay chính ông sửa lại theo gợi ý nào đó: “Quê hương nếu ai không nhớ, sẽ không lớn nổi thành người” .
Phải cải chính như vậy có lẽ vì nhà thơ cũng biết câu thơ trên gây phản cảm ở nhiều người đọc, nhất là với những ai phải bỏ xứ ra đi vì nhiều lý do khác nhau. Người đọc trong trường hợp này thấy câu văn vần trên nặng tính luân lý, muốn lên lớp, dạy người, nếu không phải phê phán người, tức phê phán những ai không biết nhớ quê hương như mình. Tôi thật thà nghĩ có thể ông Quân và nhiều người chưa chắc từng nhớ quê hương, hay biết được thế nào là nhớ quê hương, khi họ sống trong quê hương đang nuôi dưỡng, vây quanh, ôm ấp họ. Chỉ những người phải xa cách, phải mang nặng tình cảm thiếu vắng quê hương, mới thấy nhớ quê hương đã để lại. Người ta chỉ nhớ cái gì không còn gần gũi, hay đã mất.
Văn thơ ở hải ngoại có nhiều bài viết về quê hương, với nỗi nhớ, như thấy ở Cao Tần đi từ 1975 và lúc đó có lẽ không nghĩ sẽ có dịp trở về, đã nhớ Sài Gòn, nhớ VN qua những hình ảnh thật bình dị, rất tầm thường, không cần gợi cảm giác thèm thuồng ở đầu lưỡi như chùm khế ngọt mọng nước của ông Quân. Chỉ là những con đường bụi, vòm me xanh, cành bông giấy mà người xa quê không còn được thấy ở xứ người:
Những đường phố ngất ngây mùi bụi mới
Những vòm cây biếc lá me tươi
hay là:
Tưởng ta nhớ chú lắm sao
Này cây bông giấy bên rào năm xưa
(Thơ Cao Tần)
Vấn đề ở đây là một tư cách phát ngôn. Phàm là con người, trong mỗi context có thể biểu đạt một vị thế riêng.
Trong trường hợp này, ông Ngạn đang nói với những người có mặt ở thính đường vốn đa số là người Việt sống ở Mỹ. Khi nói câu này, ông cũng hướng về phía khán giả, chứ không nhìn vô ống kính camera. So với họ, ông Ngạn là người ở Canada. Có thể để chuẩn xác hơn, ông nên thêm chữ ‘ở’ là đủ. Ông VHNam cũng sẽ không có cơ hội bắt bẻ.
Cho dù nhiều lần trước đó, ông Ngạn có thi thoảng xưng ‘Tôi là người Canada’, thì cũng không thành vấn đề, bởi trong bản thân ông ta có ít nhất 2 tư cách: người Việt về nguồn gốc, và người Canada về quốc tịch. Không phải lúc nào cũng cần phải nhắc đầy đủ cả 2 thứ.
Nếu con/cháu ông VHN có thắc mắc, thì ông nên lý tình giải thích cho cháu, đừng tư duy theo lối máy móc và hằn học thế này, chính ông sẽ mắc vào cái bẫy của cách nghĩ đó, khi không giải thích được những trường hợp của thế hệ sinh trưởng sau này như có vị đã nêu ở đây.
Tôi nghĩ những vị góp ý kiến về chuyện yêu nước, rồi bài hát ‘Quê hương’, rồi trình độ MC này kia, đều đi ra ngoài vấn đề, giống như ông VHN vậy.