Christopher Hitchens: Chú mèo khéo léo
18/05/2009 | 7:49 sáng | 2 Comments
Category: Báo chí - Truyền thông
Thẻ: Barack Obama > Cánh tả > Christopher Hitchens
Trần Ngọc Cư dịch
Lời người dịch: Là một tác giả, kí giả, nhà phê bình văn học, Christopher Hitchens hiện cộng tác với Vanity Fair, The Atlantic, World Affairs, The Nation, Slate, Free Inquiry, và một số báo khác. Năm 2009, tạp chí Forbes đã liệt Hitchens vào danh sách “25 nhân vật theo khuynh hướng phóng khoáng có ảnh hưởng nhất trong ngành truyền thông tại Mĩ”. Trong bài viết sau đây, Hitchens dùng khá nhiều qui chiếu (references) liên quan đến các bước trưởng thành cuả sự nghiệp Barack Obama. Để khỏi ngắt dòng suy nghĩ của độc giả, người dịch xin chêm vào một số ghi chú trong ngoặc vuông [square brackets] ngay trong bài thay vì đặt cước chú ở cuối bài.
Tôi có một ước mơ nho nhỏ trong cái mùa thiên hạ nói toàn những điều to tát không tưởng, từ việc công đến chuyện riêng tư. Ước mơ đó là sự vươn dậy—hay, lẽ ra tôi phải nói sự thống trị–của Barack Hussein Obama sẽ cho phép lưu hành lại trong dân gian một từ ngữ khá xưa. Được James Baldwin khai thác đến tác dụng tối đa, từ ngữ mà tôi nghĩ trong đầu là mèo. Một vài vị trong các bạn chắc đủ lớn tuổi để nhớ từ ngữ này ra tức khắc, nó có trước cả những tháng ngày đáng buồn và căng thẳng khi người ta không bao giờ biết trước được, dù cách nhau giờ trước giờ sau, từ ngữ nào sẽ làm cho người ta gặp rắc rối vì thiếu nghiêm chỉnh chính trị: đó là những ngày của Negro rồi colored rồi black rồi African American rồi people of color [đều có nghĩa là người da đen]. Sau bao nhiêu luận bàn, ráo riết có, sôi nổi có, tẻ ngắt cũng có, phải chăng chính phong cách vị tân tổng thống có thể gợi lên một cái gì vừa uyển chuyển vừa thư giản, nhanh nhẹn nhưng khoẻ khoắn, xuề xoà nhưng không quá xuề xoà? Một “chú mèo”, trong ngôn ngữ nhạc jazz, có thể là một người da trắng, như Obama cũng có thể là da trắng, nếu không dựa vào phán quyết Plessy vs Ferguson [một phán quyết của toà án liên bang năm 1892 cho rằng Homer Plessy, một người có 7/8 huyết hệ da trắng và 1/8 da đen, vẫn là da đen]. Tôi thiển nghĩ có được một chú mèo làm tổng thống thì cũng tốt thôi, nhất là sau khi chịu đựng biết bao nhiêu cậu chó. (Ít ra đây là một trong nhiều lí cớ: xin bạn hãy nghĩ đến cái duyên dáng mèo con của mấy ái nữ Obama.) Từ “mèo” như một ẩn dụ văn chương (metaphor) cũng có thể giúp chúng ta liên tưởng đến một câu chữ rập khuôn nhưng hữu dụng trong văn cảnh này, con mèo có đến chín kiếp—và sự khéo léo là luôn luôn đáp xuống mặt đất trên bốn chân, không một tiếng động và không hề bị thương tích.
Trong phần mở đầu cuốn sách thứ hai, The Audacity of Hope (Sự liều lĩnh của hi vọng), Obama đã biểu lộ tính khiêm nhường, một trong những đức tính đầy hấp lực của ông, khi ông gán chiến thắng của mình trong cuộc chạy đua lần đầu vào Thượng viện Hoa Kì (năm 2004) cho “một phúc phần từ cõi âm u”. Phát biểu này đã giảm nhẹ khá nhiều tính nghiêm trọng của vấn đề. Người dẫn đầu trong cuộc tỉ thí vòng đầu để giành sự đề cử của đảng Dân chủ trong cuộc chạy đua vào thượng viện Mĩ này, một người có tên là Blair Hull, đã tiêu phí đến 28,7 triệu đôla từ gia sản của mình nhưng bỗng dưng bị giáng xuống đầu những bản tin sét đánh do báo đài loan tải, rằng bà vợ thứ hai của ông có lần đã xin một án lệnh để nhờ luật pháp che chở trong vụ li dị với ông, một vụ li dị diễn ra không mấy tốt đẹp vài năm trước đó. Thế là, không những thế thượng phong của Hull trong các cuộc thăm dò dư luận bỗng dưng tiêu tán, mà ông còn mất luôn sự cố vấn và dịch vụ của chuyên gia tư vấn chính trị tài giỏi David Axelrod, một người sau này đã bỏ theo phe Obama. Trong khi đó, cuộc chạy đua vòng đầu của phía Cộng hoà đã mang lại thắng lợi cho Jack Ryan, một ứng viên đầy hấp lực và tỏ ra có nhiều hứa hẹn vào lúc đầu của cuộc tranh cử. Nhưng về sau, Ryan cũng bị ngả ngựa vì những lời lên án được nêu ra trong một vụ li dị trước đó do người vợ cũ là nữ diễn viên Jeri Ryan, bà này cáo buộc rằng lá cờ đầu của đảng Cộng hòa đã ép bà đi đến câu lạc bộ S&M [ác-thống dâm, sadomasochistic] và làm tình trước mắt mọi người. (Chắc quí vị thừa biết điều này sẽ gây phẩn nộ trong nhóm cử tri bảo vệ giá trị gia đình của phe Cộng hoà như thế nào.) Trong tình thế bị buộc phải tìm cho ra một ứng viên khác trong thời gian quá ngắn ngủi, đảng bộ Cộng hoà ở Illinois đã làm một sai phạm ghê gớm và đầy khinh suất, là chọn Alan Kyes, một ứng viên da đen vừa cực hữu vừa quá bốc đồng, đã ra tranh cử vào chức vụ công quyền ở khắp mọi nơi ngoại trừ Illinois, và thần khẩu đã xui Kyes buộc miệng kết án Obama là không đủ điều kiện để làm người Mĩ gốc châu Phi (African American) vì tiên tổ của Obama chưa có ai làm nô lệ! Trong tiến trình tranh cử, thêm một cái may nữa là, Obama được chọn đọc bài diễn văn chính tại đại hội đảng Dân chủ với “mười bảy phút không bị gạn lọc hay gián đoạn trên truyền hình quốc gia”, theo cách nói dễ thương của ông.
Tất cả những điều trên cũng chưa nói hết vận may của Obama—chắc bạn còn nhớ Napoléon đã cho sự may mắn là một một yếu tố thiết yếu nhất trong việc điều binh khiển tướng thành công. Hillary Clinton, khi đi tìm cho mình một thông lộ (avenue) để trở lại chính trường quốc gia, có lẽ đã toan tính trở lại bằng con đường khởi hành từ sinh quán Illinois của bà. Nhưng khả năng này đã bị loại bỏ vì một đề xuất do một thành viên cấp cao trong Tổ chức Cơ mật Da đen (the Black Caucus) tại Quốc Hội, theo đó bà Clinton được đương nhiên chọn làm ứng viên Dân chủ tại bang New York trong cuộc chạy đua vào Thượng viện Mĩ. Những khó khăn trong gia đạo của John Edwards đáng lẽ đã có thể lộ ra anh sáng sớm hơn; nhưng không, ông đã ở lại trong cuộc đua năm 2008 đủ lâu để đẩy bà Clinton vào vị trí thứ ba trong cuộc bầu chọn vòng đầu tại bang Iowa, vì thế đã giáng cho bà một đòn nặng nề trong cuộc vận động tranh cử mà bà không bao giờ gượng dậy hoàn toàn. Bên cánh hữu Cộng hòa, nơi người ta còn nghe bàn tán hung hăng về chủ nghiã Mác-xít của Obama, những phẫn nộ và thất vọng của đám này làm tôi nhớ thái độ của cánh tả khi họ nói về Ronald Reagan trong thời đại “Teflon”, nghĩa là: một chính khách gần như được miễn trách nhiệm về hành vi của mình và thậm chí được phép thủ lợi chính những sai lầm do mình gây ra. [Teflon: chất trán lên son chảo cho đồ ăn khỏi dính khi cháy]. (Trường hợp điển hình ở đây là bài diễn văn Philadelphia nổi tiếng nói về chủng tộc và sự kì thị chủng tộc, một bài diễn văn đã cho phép Obama biến những rác rưởi trong quan hệ của ông với Mục sư Jeremiah Wright thành vàng ròng có nhãn hiệu “tiến trình hàn gắn vết thương”.)
Sức hấp dẫn của vị tân tổng thống không đơn thuần biểu hiện ở bề mặt. Nó là hợp chất của hai đức tính ít thấy trong giới chính khách: một sự bình thản nội tâm rõ có chiều sâu và một khả năng tự chế giễu mình. Người ta có thể nói, nếu bị thất bại trong cuộc chạy đua vào Nhà Trắng, Obama vẫn không thấy đời mình hoàn toàn tan vỡ. Ông cũng sẽ không làm càn hay nói càn bất cứ điều gì miễn là giành cho được chức tổng thống. Thực ra, tôi thiển nghĩ lúc đầu Obama không tin chắc sẽ thắng cử lần này (nếu có, như chính mục sư Jeremiah Wright thú nhận, Obama đã cố giữ khoảng cách với nhà thờ Phía Nam (the South Side church) như một biện pháp phòng ngừa hơn là tiếp tục dùng biện pháp phản ứng tùy tiện.)
Nếu bạn muốn lấy nghiệm mẫu (sample) của sự kết hợp nhuần nhuyễn phẩm chất cá nhân mà tôi vừa nhắc đến, xin đọc lời tự thuật sau đây của chính Obama, trong cuốn Dreams From My Father (Kế tục những ước mơ của cha tôi), nói về những trao đổi của của cậu thiếu niên Obama với người bạn da đen tên Ray cùng học ở một trường tư thục trung học cấp ba (prep school) tại Hawaii:
Sự căm phẫn của chúng tôi đối với thế giới da trắng chẳng cần có một đối tượng nào cả, ý thằng bạn muốn nói với tôi, chẳng cần ai độc lập nhìn nhận cả; tình cảm này như một bóng đèn có thể tắt đi hay bật lên tùy theo sở thích của chúng tôi…Chúng tôi không sống dưới chế độ phân chủng Miền Nam, tôi thường nhắc nhở bạn mình như vậy. Chúng tôi không bị đưa vào sống trong các khu gia cư không lò sưởi, dành cho dân nghèo thuộc vùng Harlem hay Bronx của thành phố New York. Chúng tôi đang số ở Hawaii cơ mà. Chúng tôi muốn nói gì thì nói, muốn ăn gì thì ăn: chúng tôi có quyền ngồi ở hàng ghế đầu của xe búyt, [chứ đâu có bị đẩy vào hàng ghế sau như ở Miền Nam thời phân chủng]. Không một đứa da trắng nào đối xử với chúng tôi khác hơn cách chúng nó đối xử với nhau. Chúng thương mến chúng tôi và chúng tôi thương mến lại. Mẹ kiếp, cơ hồ cả một nửa bọn chúng muốn được làm người da đen…Ừ, đúng vậy, Ray nhìn nhận. Có lẽ chúng tôi nên cho cái thái độ mọi đen (nigger) dị hợm ấy nghỉ ngơi mới phải. Chỉ khi nào thật sự cần đến, mới lôi nó ra mà thôi.
Tôi tin rằng chính cái nhặm lẹ như mèo và tự chế riễu nhẹ nhàng này đã ý nhị truyền cảm đến nhiều tầng lớp cử tri khác nhau, trắng có, nâu có, Do Thái có, và thậm chí với những người như tôi, vốn ghét cái quan niệm bầu chọn người lãnh đạo dựa trên màu da. Nhân cách này của Obama chắc chắn đã làm cho một người như David Freddoso [cây viết cực hữu] liên tục đấm vào khoảng không một cách vô ích. Cuốn sách của Obama, mà tôi hi vọng ông sẽ không lấy làm điều nếu tôi mô tả là thuần hậu và chừng mực (ông bắt đầu bằng giọng điệu như thể là một đồng nghiệp của Ann Coulter trên website Human Events), đã thực hiện khá dễ dàng chức năng chứng tỏ Obama xuất thân từ một bối cảnh “tả khuynh” hơn bất cứ ứng viên Dân chủ nào trước ông. Tôi có thể tự mình chứng minh điều này, không cần ai giúp đỡ: khi kí giả John Meacham của tờ Newsweek yêu cầu cả hai ứng cử viên tổng thống cung cấp một mẩu sách báo họ đọc, ông đã nhận về một bản liệt kê khá ấn tượng từ mỗi vị. Obama đã đưa ra cuốn In Dubious Battle (Trong cuộc chiến đấu đáng ngờ) của John Steinbeck, mặc dù một người nào khác có lẽ đã chọn The Grapes of Wrath (Chùm nho uất hận) của cùng tác giả. Trong khi cuốn sau nói về sự thống khổ và khắc kỉ chịu đựng [của đám tá điền trong các vườn trái cây California], cuốn trước lại mô tả cảnh tá điền cuối cùng đã vùng lên và “người tổ chức” [đảng viên Cộng sản Mĩ] đã giúp họ hành động. Tôi vẫn có thể nhận ra ý nghĩa của sự lựa chọn cuốn sách này ngay cả trong trường hợp tôi không đến ăn vài ba bận tại quận Hyde Park [địa bàn của những người cánh tả nổi tiếng] thuộc thành phố Chicago, gặp gỡ ngắn ngủi với William Ayers [lãnh đạo sinh viên phản chiến cực tả thập niên 1960 và một tổ chức đặt bom phá hoại công sở, mang tên Weather Underground] và quen biết một số người khác “cùng hội cùng thuyền” với họ. Và, mặc dù quả thật Obama không còn nhớ gì về năm 1968 đầy biến động và “những ngày phẫn nộ” (Days of Rage) chỉ vì lúc đó ông mới lên bảy, nhưng việc biến Grant Park thành một thứ “công viên nhân dân” vào đêm ông đắc cử đã đem lại một nụ cười thoả mãn cho hơn một thành phần gồm những kẻ nay tuổi đã già tóc đã hoa râm, và tăng thêm tác dụng thăng hoa, chói lọi mà hầu như mọi vật đã ngắn ngủi đắm mình trong đó. Điều người ta muốn quên đi ở đây là sự liên đới hữu cơ giữa cái tên Chicago và các từ như “machine” [guồng máy tham ô của thành phố] và South Side [khu Nam nghèo khổ và đầy tội phạm], hai hiện tượng có cùng bản chất này cũng đáng cho người ta bàn tới như trường hợp Rahm Emanuel từng có thái độ hoài nghi vào lúc đầu đối với con đường sự nghiệp của Obama [ban đầu Emanuel ủng hộ Hillary Clinton, mãi đến tháng 6-2008 mới quay sang ủng hộ Obama]
Freddoso thực hiện chức năng khá bảnh khi cung cấp cho độc giả cả một đại tự điển gồm những trích dẫn gần như khó tin về những điều tào lao thiếu phê phán nếu không muốn nói là bồi bút mà, than ôi, tôi có thể xác nhận là đã được thốt ra từ cửa miệng các vị niên trưởng trong nghề của tôi. Freddoso tỏ ra sòng phẳng, dù hơi kín miệng, trong việc đưa ra một số chứng liệu từ cánh hữu–dự kiến cả những người đào ngũ “Obamacon” [bảo thủ Cộng hòa nhưng bỏ phiếu cho Obama], từ Peggy Noonan đến Christopher Buckley, những người đã trở thành một đề tài đặc biệt trong những tháng hậu-đại hội (nghĩa là sau khi John McCain chọn Palin đứng cùng liên danh). Nhưng rốt cuộc, Freddoso phải nhìn nhận và cúi đầu trước vận may của Obama, thậm chí một phần nào chịu thua bùa ngãi của ứng viên Dân chủ này, rồi năm tao bảy tiết xác nhận một tiếng không, hẵn nhiên Obama không phải là người Mác-xít, hay cảm tình viên của bọn khủng bố hay bất cứ ai trong loại người này. Chứng nhận này của Freddoso không ít thì nhiều cho phép kết luận là, chúng ta không có gì để lo sợ những đồn thổi về Obama, có sợ chăng là nên sợ chính nhân cách Obama.
Nếu muốn tìm những nhược điểm đáng ngại trong vị anh hùng mới này, bạn có thể phát hiện chúng trong các tường thuật về giai đoạn ông làm tổng biên tập tờ Harvard Law Review [do sinh viên luật của Đại học Harvard điều hành], là nơi Obama đã gạ được nhiều quan điểm quí giá và cho đăng mọi ý kiến ngoại trừ quan điểm của chính mình. Không biết hư thực thế nào nhưng theo Freddoso, Obama đã từng bác bỏ khẩu hiệu “Vâng chúng ta có thể” (Yes we can) khi nó được đề xuất lần đầu với ông năm 2004, cho nó là “nhạt nhẽo, vô nghĩa”, nhưng qua năm 2008 ông lại khoái khẩu hiệu này; rồi tiếp đến là cái cụm từ rổng tuyếch sự liều lĩnh của hi vọng mà Obama tiếp thu từ một bài thuyết giảng vòng vo của mục sư Jeremiah Wright. Có lẽ bạn cũng đã bắt đầu thấy bưa lối sử dụng từ ngữ rườm rà này, như ví dụ sau đây, lấy từ tác phẩm bán chạy nhất mang tên cụm từ nói trên:
Không, điều làm chúng ta lo ngại chính là khoảng cách giữa tầm mức to lớn của những thử thách và sự bé nhỏ của chính trường—sự thể chúng ta dễ bị đánh lạc hướng vì những chuyện nhỏ nhen vụn vặt, sự bất lực của chúng ta trong việc kiến tạo một sự đồng thuận để đối phó với bất cứ vấn đề to lớn nào.
Không có đồng thuận nào về việc ra những quyết định khó khăn! Câu này thậm chí không ngụ ý một cố gắng “bắt cá hai tay”; mà nói đúng ra, đương sự chỉ muốn đứng khoanh tay mà bắt được cá. [Vì làm gì có một sự đồng thuận như thế trong một xã hội dân chủ]. Ngữ nghĩa kiểu này khiến tôi nghĩ đến cái hoàn toàn ngớ ngẩn trong bài diễn văn Obama đọc tại Bá Linh, khi ông gán sự sụp đổ của bức tường [từng chia cắt nước Đức] cho sức mạnh của “một thế giới đã đứng lại cùng nhau muôn người như một” – đây là một câu chữ không thể đứng vững nếu bị kiểm tra. Hay tệ hơn nữa, trong một số trang thưa thớt bàn về I-rắc (một nước nhất định đã bị Obama bỏ rơi nếu ông có toàn quyền quyết định vào năm 2006): “Khi những sĩ quan lính thủy đánh bộ dày dạn chiến trường đề nghị chúng ta phải rút quân, còn các phóng viên đưa tin nước ngoài lại hoài nghi và đề nghị chúng ta nên ở lại, vì thế…(xin nhắm mắt đoán vế tiếp theo) “không dễ gì có ngay một đáp án cho vấn đề này.” Trên thực tế, đối với một số vấn đề, thậm chí dù có cố gắng đến đâu, chưa chắc chúng ta có thể tìm ra đáp án. Vào chính buổi sáng ngay sau khi có kết quả của cuộc chạy đua vào Nhà Trắng, Tổng thống Nga Dmitry Medvedev lên tiếng đe doạ sẽ triển khai lại tên lửa tầm ngắn Nga nhắm vào mục tiêu Ba Lan. Chỉ mới năm 2005 đây thôi, Obama và nguời đồng viện của ông, Thượng nghị sĩ Dick Lugar, đã đắc chí nhìn người Nga hạ tên lửa tầm xa của họ xuống. Lần này chắc Obama cần đến một yếu tố vượt lên trên cả những vận may đã đến trong đời.
Tôi nhớ, chính Lloyd George đã nói về Lord Derby như thế này: như một miếng đệm trên ghế, ông ta mang lấy dấu ấn cuả người sau cùng đã ngồi lên ông. Mặc dù Obama, cũng thế, có cái thiên phú mập mờ là ông có nhiều hiện thân khác nhau trước nhiều đối tượng, nhưng cái khó khăn cho ông hầu như ngược lại: Obama đã bước đi nhẹ nhàng và khéo léo đến nỗi những dấu chân ông để lại cho đến nay vẫn mờ nhạt một cách đáng ngại. Có lẽ đây là nhược điểm có thể đoán được khi ông mang phong cách của một chú mèo.
Nguồn: http://www.theatlantic.com/doc/200901/hitchens-obama
Bình luận
2 Comments (bài “Christopher Hitchens: Chú mèo khéo léo”)
[…] người dịch: Như tác giả Christopher Hitchens nhận xét, “Obama có cái thiên phú đáng ngờ vực là ông có nhiều hiện thân […]
CON CHIM CA HÓT
Một nhà văn đã viết: “Con chim nhỏ đậu trên cành cây yếu ớt, đong đưa,… song nó vẫn thoải mái ca hót… vì nó còn có đôi cánh.”
Đối với ông Obama, theo thiển ý của kẻ hèn mọn này thì: “Ông Tổng Thống này giống như hình ảnh con chim nhỏ trên, nhưng…
-Nhưng gì vậy?
-(nhưng) không có đôi cánh!”
“The rest is silence.” -William Shakespeare
Huy Tử, S&FR (Sociology and Futurology Researcher), Boston, MA.