Tự do trong sáng tạo
03/05/2009 | 4:23 chiều | 3 Comments
Category: Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Tự do sáng tạo
L’art nait de contrainte, vit de lutte, meurt de liberté.
(Nghệ thuật khởi sinh từ cưỡng chế, tồn tại qua đấu tranh, tử vong vì tự do.)
(A. Gide)
Bài viết của tác giả Nguyễn Đình Đăng mới đây trên talablog nêu lên một số vấn đề rất bổ ích.
Ông cho biết âm nhạc, hội hoạ không được hưởng tự do tuyệt đối. Chẳng hạn tranh khoả thân nam nữ không được treo ở địa điểm X nhưng được treo ở địa điểm Y. Chẳng hạn con trai ông thản nhiên nhìn cái sự đời còn các cô cậu học sinh trung học Nhật Bản thì tự động lấy tay bịt mắt lại chẳng dám nhòm.
Ông chủ trương bãi bỏ hẳn kiểm duyệt. Tôi e rằng con người, nhất là con người văn nghệ sĩ, cần chút chút kiểm duyệt. Tất nhiên, nếu chữ trinh kia cũng có ba bảy đường thì hai chữ „kiểm duyệt“ cũng có ít nhất tám chín lối. Trong một buổi lễ có sự tham dự của nữ hoàng Anh, một phụ nữ tự tốc váy lên thật cao mà dưới váy không có quần lót. Trong trường hợp này cần có sự „kiểm duyệt“ của cảnh sát. Không ưa gì mấy ông quan văn nghệ trong nước nhưng tôi nghĩ nếu họ không cho triển lãm họa phẩm cởi truồng thì tôi cũng chẳng oán trách họ.
Tự do tuyệt đối không có trong nghệ thuật cũng như trong văn chương. Câu thúc kích thích mỹ học. Chướng ngại có tác dụng bàn nhún để nhảy. Kiến trúc mà không có kẻ thù là trọng lượng thì đã không là kiến trúc. Gide kể rằng theo truyền tụng, vì thiếu nguyên liệu cẩm thạch nên Michel-Ange phải tạc tượng Moise trong tư thế thu hình. Vì chỉ có thể sử dụng một số giọng nghệ nhân sân khấu hạn chế nên Eschyle bị ép phải sáng tạo ra nỗi niềm câm nín của Prométhée bị trói trên đỉnh Caucase. Nước Hy Lạp xưa phóng trục kẻ nào thêm một dây vào đàn thất huyền. Và để kết luận, Gide nêu lên ý kiến được chọn làm đề từ cho bài viết hôm nay.
Nghệ thuật luôn luôn có cưỡng chế là hệ luận. Nghĩ rằng nghệ thuật càng vươn lên cao khi càng có tự do cũng giống như nghĩ rằng cái dây níu con diều giấy lại không cho nó tung hoành trong bầu trời. Con chim cưu của Kant khi ngỡ rằng mình sẽ bay thanh thoát hơn nếu không có không khí làm vướng bận đôi cánh đã không ý thức được rằng nó chẳng thể đập cánh tung mình nơi chân không. Nghệ thuật muốn đi lên phải có đối kháng để nương tựa.
Chủ nghĩa nhân bản tin vào con người, hướng con người đến mục đích mưu cầu hạnh phúc vật chất và tinh thần mà không xúc phạm nhân phẩm. Tình huống các cô cậu học sinh trung học xứ Phù Tang tự động tự giác bịt mắt không nhìn những họa phẩm gây sốc cho họ có thể được giải thích là các cô cậu ấy cảm thấy nhân phẩm mình bị xúc phạm.
Nhiều cô cậu học sinh trung học cùng với thân nhân, gia quyến, bằng hữu của họ tạo thành cộng đồng, tập thể, xã hội. Có điều khi xã hội có quyền lực (dầu là tập trung vào một cá nhân hay một phe nhóm) thì nó có thể vận dụng quyền lực đó. Chẳng hạn: nó „qui định rõ ràng“ là không được treo tranh khoả thân.
Tất cả vấn đề chỉ đặt ra khi cộng đồng không có chút quyền lực nào để mà „qui định rõ ràng“. Trong trường hợp này, chỉ có năn nỉ, van xin; kể cả bố van xin con, kể cả chị năn nỉ em. Nếu con nhân danh nghệ thuật, nếu em viện dẫn mỹ học, thì bố biết làm gì đây, chị biết làm gì đây? Thôi thì bố hãy nhận là mình đần, chị hãy nhận là mình ngu vậy.
Thảm kịch nằm ở đó.
Bình luận
3 Comments (bài “Tự do trong sáng tạo”)
[…] bài Tự do trong sáng tạo, tác giả Trần Văn Tích viết rằng tôi đã “cho biết âm nhạc, hội hoạ […]
(Một số) người Việt hải ngoại không khác trong nước như họ tưởng! Nếu không độc tài thì cũng “would-be” độc tài. Nhưng, cái ao của họ không còn là ao làng, chỉ là một cái lagoon trên biển lớn.
Chúng tôi đồng ý với quan điểm của hai tác giả Nguyễn Đình Đăng và Trần Văn Tích.
cf. A Better Future in http://www.poetry.com/dotnet/WO256867/999/1/display.aspx…