Khi Đặng Thái Sơn không thể “địch” lại Hương Lan, Tuấn Vũ
04/10/2010 | 4:47 chiều | 10 Comments
Category: Thời sự / Spectrum
Trên Tuần Việt Nam, nhạc sĩ Đặng Hữu Phúc suy ngẫm về những giá trị văn hóa Hà Nội nhân việc nghệ sĩ piano “Đặng Thái Sơn mà biểu diễn tới đêm thứ 3 ở Hà Nội bây giờ chắc cũng chẳng có mấy ai xem. Không thể “địch” lại với Hương Lan, Tuấn Vũ, Tuấn Ngọc…” Tại Nhà hát Lớn Hà Nội, tối ngày 01/10/2010, nghệ sĩ Đặng Thái Sơn đã biểu diễn một chương trình với hai tác phẩm lớn của nền âm nhạc cổ điển thế giới là bản Concerto số 2 viết cho piano của nhạc sĩ Nga Sergei Rachmaninoff và bản giao hưởng số 9 của nhạc sĩ Đức Ludwig van Beethoven để khai màn cho đại lễ 1000 năm Thăng Long Hà Nội.
Bình luận
10 Comments (bài “Khi Đặng Thái Sơn không thể “địch” lại Hương Lan, Tuấn Vũ”)
Bạn Phùng Tường Vân và bạn Tri Ngộ thân mến,
Xin chân thành cám ơn ý kiến của hai bạn. Thật ra tôi đánh máy bị thiếu mất chữ VÀ vì “excited” khi vội vàng góp ý trong loạt ý kiến vừa qua sau gần một tháng bị cấm cửa không đăng nhập vào talawas được mà tôi vần nghi là có lẽ do computer của tôi bị cấy mã độc (malware). Trong hai ý kiến khác thì thay vì “authenticity” tôi đánh máy thành “authencity”, về năm tháng thì thay vì “sau 1954” tôi đánh thành “1954” (thiếu chữ SAU) v.v…
Trong ý kiến về nhạc cổ điển của tôi thì thay vì viết “… chỉ khoái nhạc sến VÀ kiểu nhạc rất thịnh hành thời VNCH …” thì tôi đánh thành “… chỉ khoái nhạc sến kiểu nhạc rất thịnh hành thời VNCH …” (thiếu chữ VÀ).
Tôi hoàn toàn đồng ý với hai bạn về sự khác biệt giữa nhạc “sến” và nhạc vàng. Luôn tiện thân mời hai bạn và quý vị xem thêm bài Bàn về nhạc sến của tác giả Ngô Sắc.
Thân quý.
Trong quyển Future of Freedom: Illiberal Democracy at Home and Abroad của Fareed Zakaria, một tác giả nổi tiếng, có đoạn như sau:
http://books.google.com/books?id=YYeMFgrMJcwC&pg=PA14&lpg=PA14&dq=fareed+zakaria+madonna+jessye+norman&source=bl&ots=dNgi5S5boJ&sig=BxVkMn2s2hSJOzJs9_4U267E2hs&hl=en&ei=z4SwTM_WOIPGlQeprJHoDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBIQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false
“Culture has also been democratized. What was once called “high culture” continues to flourish, of course, but as a niche product for the elderly set, no longer at the center of society’s culture life, which is now defined and dominated by popular music, blockbuster movies, and prime-time television. Those three make up the canon of the modern age, the set of cultural references with which everyone in society is familiar. The democratic revolution coursing through society has changed our very definition of culture. The key to the reputation of, say, a singer in an old order would have been WHO liked her. The key to fame today is HOW MANY liked her. And by that yardstick Madonna will always trump Jessye Norman. Quantity has become quality.”
[Chú thích: Trong nguyên bản những chữ “who” và “how many” trên đây được viết nghiêng (in italic) vì nơi đây tôi chưa biết làm chúng thành nghiêng, nên tôi đành phải viết chữ in, sorry. Nhờ BBT Talawas vui lòng sửa hộ, nếu có thể. Xin cám ơn.]
Xin phỏng dịch đại khái:
“Văn hoá cũng được dân chủ hoá. Cái đã từng một thời được gọi là “nền văn hoá cao” tiếp tục phất, đương nhiên, nhưng ở tầm cở nhỏ hẹp dành cho lớp cao niên, hết còn là trọng tâm của đời sống văn hoá của xã hội mà hiện giờ được định nghĩa và khống chế bằng nhạc pop, những cuốn phim hốt bạc, và những chương trình truyền hình được chiếu vào giờ cao điểm. Ba thứ này tạo thành điển phạm cho thời kỳ hiện đại, một sưu tập những nguồn dẫn giải về văn hoá mà mọi người trong xã hội đều quen thuộc với. Vận hành xuyên suốt xã hội, cuộc cách mạng dân chủ làm thay đổi sự định nghĩa rốt ráo của chúng ta về văn hoá. Mấu chốt về sự nổi đình đám của, tỷ như, một danh ca trong một trật tự cũ là được AI hâm mộ. Ngày hôm nay mấu chốt trong việc bước lên đài danh vọng là BAO NHIÊU người hâm mộ. Và với thước đo như thế, Madonna sẽ luôn ăn đứt Jessye Norman. Số lượng biến thành phẩm chất.”
Nếu ai có chút chuyên môn về VOCAL theo trường ốc thì sẽ hiểu là Madonna, một siêu sao nhạc pop, sẽ không thể nào đem so sánh với Jessye Norman, một siêu sao opera. Trong việc so sánh này, nếu lấy xế hộp loại thường thấy để làm ví dụ cho dễ hình dung, thì, theo thiễn ý, Madonna có thể sẽ chỉ như là một chiếc Toyota Corolla, trong khi Jessye Norman là một chiếc Lexus hạng top of the line.
Trích dẫn đoạn văn trên của Zakaria, phản hồi này không nhằm để nói về những vấn nạn hàm chứa trong công cuộc chuyển hoá dân chủ, mà cũng không nhằm để bàn về vấn đề văn hoá cao, văn hoá thấp, mà chỉ để ghi nhận và góp ý như sau:
1) Cái tinh tuý của nghệ thuật âm nhạc không phải ai cũng hiểu/đạt được! Một Madonna như thế, sến thì chắc cũng không đến nỗi quá thể đâu, nếu có, nhưng Corolla vẫn hoàn Cà-ra-lô dù cho có hằng hà xa số fans đi nữa.
2) Cái tinh tuý đó nó nằm ở đâu? Muốn nghe nhạc cho ra, cho tới, thí dụ như làm sao mà “cảm” được tài năng và nghệ thuật của Jessye Norman chẳng hạn, thì phải làm sao? À, cái này thì phải trở về câu hỏi căn bản: chúng ta tha thiết với âm nhạc một cách nghiêm chỉnh đến cở nào, và điều kiện cũng như hoàn cảnh của mỗi người trong chúng ta cụ thể ra làm sao, có thuận tiện hay không, vân vân…? Nếu quả tình tha thiết một cách nghiêm chỉnh đến chết đi được, và nếu điều kiện và hoàn cảnh cho phép thì điều kế tiếp là xin nên lưu ý rằng ông bà ta có nói: “Nghề chơi cũng lắm công phu”. Thế cho nên, điều tốt nhất, theo thiễn ý, là phải lo ‘tầm sư học đạo”, lo “luyện công phu” để từ đó mới mong mà tìm thấy cái tinh tuý rốt ráo.
Chứ làm gì có mì ăn liền ở đây! Sorry.
Thưởng thức nghệ thuật có lẽ phụ thuộc vào thói quen văn hóa. Người Việt chúng ta ít tiếp xúc với những gì trừu tượng, hoặc có gặp cũng tìm cách cụ thế hóa để dễ hiểu, dễ gần: nghe nhạc cổ điển phương Tây thì thường cố hiểu đây là tiếng suối chảy hay tiếng chim hót; xem tranh không hình thì thường tìm cách tưởng trượng màu trắng kia có phải là tuyết, màu đen này có phải là bóng đêm; đọc văn thơ không truyền thống thì thường … cười khẩy, “tưởng gì”!
Thêm vào đó chữ “thưởng thức” cũng làm hại chúng ta: trong tiếng Việt thưởng thức đi liền với dễ chịu, êm ái.
Thôi thì mỗi người một “gu”. Nhưng có lẽ nên biết thêm các “gu” khác để mở lòng với thiên hạ?
Ca khúc, nhạc mới VN đều là “phiên bản” (gọi tạm) của ca khúc Pháp, Mỹ… bị/được “vàng” hóa hay “sến” hóa tùy ở mỗi tác giả. Nhạc Lê Thương (Hòn vọng phu) có giai điệu ngũ âm nhưng xin để qua bên vì là một chuyện khác. Nhạc bolero, cha cha cha, slow, rumba, valse, tango trong ca khúc Việt là nhạc… Tây phương.
Thích cải lương, hát bộ, chèo cổ, nhạc ta… vì đã quen mắt quen tai thì cũng dễ hiểu và chẳng có gì để mà… phiền hà. Nhưng nếu chỉ nghe/xem ngần ấy thứ và tự hào, thì đó là cái vỗ ngực “tắm ao ta” của kẻ khoe khoang chỉ cần nói tiếng Việt (và Tàu?) là quá đủ rồi, không cần biết thêm tiếng Anh, tiếng Pháp chi cho thêm… mệt.
Muốn hội nhập nghệ thuật, âm nhạc, ẩm thực Tây phương thì cần phải có hiểu biết, học hỏi, tập luyện chứ không thể một sớm một chiều mà có thể thưởng thức phó mát camember, nhạc Stravinsky, tranh Picasso. Tây thì phải làm ngược lại khi muốn đến với Ta.
Nhạc Mozart, Beethoven, Schubert, Chopin, Brahms, Ravel, Rachmaninov, Tchaikovsky,… rất tuyệt vời, vì là nhạc “thuần túy” không cần ca từ, ngoại trừ các bài Thánh Ca.
Nhạc opera là “ca nhạc kịch” (có thể sánh tạm với cải lương của ta cho dễ hình dung). Các opera Ý có các “ca khúc” (“aria”, độc ca hay song ca “bel canto” rất tình cảm và rất bùi tai nên quần chúng ưa thích. Các tên trùm mafia Ý khi nghe lại/nghe thấy một aria của một opera Ý đều… rớm lệ sục sùi, như người Việt miền Nam khi nghe “sáu câu”.
Các opera của Ý, Pháp, tình cảm và “dễ nghe” hơn opera Đức (Wagner). Các opera được khán thính giả quốc tế mến mộ là: La Traviata (Verdi, Ý, phỏng theo tiểu thuyết/kịch La dame aux camélia/Trà hoa nữ của Alexandre Dumas fils); Madama Butterfly (Puccini, Ý, phỏng theo truyện của Pierre Loti, sẽ có hậu duệ là Miss Saigon); La Bohème (“Đời nghệ sĩ”, Puccini, Ý, phỏng theo truyện của Henry Merger); Carmen (Bizet, Pháp, phỏng theo truyện của Prosper Mérimée), v.v… Và còn nhiều, rất nhiều opera tuyệt vời khác nữa.
Khi nghe Trà hoa nữ, hay Mimi (cô thợ may trong La Bohème) ca aria cuối cùng trước khi lìa đời thì mắt ai cũng… đỏ hoe, kể luôn mắt của… ngài Hitler và ông hoàng Charles nước Anh.
Rất mong góp ý này sẽ giúp vài bạn đọc hiểu thêm về nhạc… Opera?
Nhạc Sến vs Nhạc Vàng
Tui đồng ý với bác PTV về nhạc vàng. Danh sách nhạc vàng này nhiều lắm (và thỉnh thoảng “bị” mấy nhà sách ở VN bây giờ in bán tứ tung và họ gọi là những tình khúc vượt thời gian). Có những bài tiền chiến và có những bài đặt sau 1954 ở miền Nam. Nghe phê không chịu được.
Tuy nhiên tui cũng mê nhạc sến lắm (mà tui nghe mấy bạn tui thường gọi là nhạc Marie La Fontaine), tức là loại nhạc mà dân các xóm lao động VN mình hay hát (nhất là những xóm nào gần các máy nước có mấy cô tới lấy nước hoặc gánh nước, nói giọng Nam lả lướt dễ thương không chịu được) và theo tui, các bài sến này là phần lớn loại nhạc tình điệu boléro (mà phải hát bằng giọng Nam), tỉ dụ như Tàu Đêm Năm Cũ, Chuyến Đi Về Sáng, Mười Năm Tình Cũ, v.v…hoặc slow rock như Nếu Ta Đừng Quen Nhau, v.v…hoặc thỉnh thoảng có chút tango như Thu Ca và Kiếp Nghèo, rồi có khi chơi twist luôn với mấy bài của Hùng Cường hoặc Mai Lệ Huyền…
Không phải “thấy người khôn bắt quàng làm họ”, tôi hoàn toàn đồng ý với ý kiến với Hoàng Trường Sa và Lê Thị Thấm Vân.
Có 1 lần theo người bạn gia sư dạy con tôi dương cầm đi nghe hòa nhạc ở London. Thú thật tôi chả hiểu cái hay, cái vĩ đại của bản nhạc giao hưởng Bethoven ấy là gì. Tai tôi cũng họ “tai trâu” nghe không thủng thứ âm nhạc bác học ấy, cứ như vịt nghe sấm.
Ở London này, hàng năm chính phủ phải trợ cấp vài chục triệu bảng Anh để duy trì nhà hát giao hưởng vì ngày nay đa số “người dân Anh không đến nhà hát Opera”. Chả nhẽ đóng cửa, còn đâu Kinh thành Luân-đôn ngàn năm văn hóa nữa.
Có một số người cho rằng: Nghe nhạc hòa nhạc cổ điển, chơi golf mới là người sành điệu, thanh lịch, đại gia.
Theo tôi, đó chỉ là thói khoe mẽ nhiều tiền lắm của, chứ thực ra tai họ chắc hơn gì “tai trâu”, nhất là ở Việt Nam, âm nhạc cổ điển Tây phương chưa bao giờ được quần chúng nhân dân đón nhận như là một nền âm nhạc dân tộc.
Nhạc Sến Và Nhạc Vàng
“Tui sinh ra đời với hai lỗ tai trâu, chỉ khoái nhạc sến kiểu nhạc rất thịnh hành trong thời VNCH trước năm 1975, mà người mình trong nước hiện nay thường gọi chung là nhạc vàng..” (HTS)
“Nhân tâm tùy mạng mỡ” là đúng như ông bạn nói và đố ai mà bắt bẻ được khi bạn xác nhận lại chân lý ấy, tuy nhiên khi thấy bạn khẳng định rằng “…nhạc sến (là) kiểu nhạc rất thịnh hành trong thời VNCH trước 1975, mà người mình trong nước hiện nay gọi chung là nhạc vàng…” thì tôi lại thấy là hơi (bị) có vấn đề đó . Tôi thì không có một ý niệm cho minh bạch lắm về nội dung của từ “nhạc sến” và cũng chưa bao giờ dám bỉ thử gì thứ nhạc ấy, nhưng vẫn nghĩ rằng “nhạc vàng” mà miền Nam chúng ta trân quý xưa nay (mà miền Bắc, 1954-1975 là mù tịt) là một thứ nhạc có lẽ hơi (bị) khác với “nhạc sến” đấy bạn hiền ạ. Này nhé, để nhớ đâu thì kể đó thôi, những “Ai Về Sông Tương” (Thông Đạt),”Biệt Ly” (Dzoãn Mẫn), “Buồn Tàn Thu”, “Thiên Thai” (Văn Cao), “Chiều Vàng” (Nguyễn Văn Khánh)”Chùa Hương” (Hoàng Quý)”Chuyển Bến”, “Gửi Gió Cho Mây Ngàn Bay” (Đoàn Chuẩn/Từ Linh)”Tạ Từ” (Tô Vũ),”Đêm Đông” (Nguyễn Văn Thương), “Con Thuyền Không Bến” (Đặng Thế Phong) “Hương Xưa’ (Cung Tiến)”Dư Âm” (Nguyễn Văn Tý) rồi “Nụ Cười Sơn Cước” (Tô Hải) thậm chí đến “Cô Hàng Nước” (Vũ Minh)…nhất nhất những thứ nhạc ấy, chỉ mới nghe đến cái tên bản nhạc, nhớ mang máng cái air của nó là đã thấy sảng khoái tâm hồn, hat theo thì thấy thơm tho miệng lưỡi rồi, vậy chúng là “nhạc vàng” (vàng đấy chẳng phải thau đâu) chứ không thể là “nhạc sến” được bạn à. Những kẻ bị cấm đoán xưa nay không hề được nghe, khả năng thẩm âm đã trở nên thui chột, què quặt hoặc những kẻ mà chỉ mới nghe đến cái điệu dậm dật, cà tửng “Như có Bác Hồ…” mà thần trí đã rũ liệt, xương sống như có một luồng khí (khỉ gì đó) chạy lên gáy rần rật …nếu chúng có phát ngôn càn rỡ rằng những thứ nhạc ấy đều là “nhạc sến” (của miền Nam) thì cũng còn có chỗ hiểu được chớ một người như Hoàng Trường Sa mà chẳng lẽ lại có những phán đoán “búa xua” như chúng được sao ?
Nữ sĩ Lê Thị Thấm Vân nói hợp ý tui quá trời.
Tui sinh ra đời với hai lỗ tai trâu, chỉ khoái nhạc sến kiểu nhạc rất thịnh hành trong thời VNCH trước năm 1975, mà người mình trong nước hiện nay thường gọi chung là nhạc vàng, chớ bắt tui nghe nhạc cổ điển Tây phương thì thú thật đối với tui còn hơn là bị tra tấn.
Nhà tui ở cách không xa cái OPERA HOUSE của Sydney bên Úc đã mấy chục năm nay, nhưng chưa từng bao giờ “thèm” chui vô bên trong cái nhà con sò nớ để cố gắng nghe cái loại nhạc opera nớ vì tui thành thật với chính bản thân mình. Đi lòng vòng bên ngoài Opera House xem cảnh trời nước thì vô số lần, không đếm xuể. Mình đã không thích thì tội chó gì phải giả bộ đi nghe để ra vẻ ta đây là người thanh lịch, quý phái.
Có lần có thằng cháu mua sẵn vé mời tui đi nghe buổi trình diễn tại Opera House của một nhạc sĩ nổi tiếng quốc tế ghé thăm Úc, tui cũng lắc đầu cám ơn nó và ở nhà mở băng nghe chương trình những bài ca bất tử của VN. Nghe như rứa tui thấy mới đã hai lỗ tai.
Ai đó nói, người Việt mình, 10 người nói thích nghe nhạc cổ điển tây phương thì 8 người xạo. Còn 10 người nói thích nghe nhạc sến bolero thì 8 người nói thật.
Mà tại sao cứ phải nghe nhạc cổ điển tây phương mới “được” cho là người thanh lịch, có văn hóa? Trần gian này có biết bao loại nhạc khác nhau. Ấn độ, Nhật, Trung hoa, Trung đông, Việt Nam, Phi châu…
Cái gì xuất phát từ tây phương đều cho là đúng là hay là đẹp là cao sang tất tần tật. Why?
Trích:
“Như vậy, “sự kiện âm nhạc” nổi bật trong thời gian trước thềm Đại lễ lại là những đêm nhạc “Sến” của Hương Lan, Tuấn Vũ (!!!)…”
Cái gì mà nghe động trời vậy cà? Có thiệt vậy hôn?
Nếu quả đúng như thế thì… đúng là không biết nói sao đây!
Cái nguyên thủy được xem là “rác” trước kia của miền Nam giờ đã đường hoàng lên ngôi và hoàn toàn “chiếm lĩnh trận địa” âm nhạc từ nam chí bắc?
Đây là chỉ dấu hay điềm báo gì đây? Điệu này chỉ có nước đi hỏi “thày” thì mới hòng tìm ra giải đáp. Mà “thày” nào bi chừ?
Còn ai vô đây!