Shawn W. Crispin – Hoa Kỳ có vẻ thua, Trung Quốc có vẻ thắng trong cuộc khủng hoảng chính trị Thái Lan (phần 2)
05/08/2010 | 7:00 sáng | Chức năng bình luận bị tắt ở Shawn W. Crispin – Hoa Kỳ có vẻ thua, Trung Quốc có vẻ thắng trong cuộc khủng hoảng chính trị Thái Lan (phần 2)
Category: Thế giới
Thẻ: quan hệ Mỹ - Thái Lan > quan hệ Trung Quốc - Thái Lan
Trần Ngọc Cư dịch
Những nhân vật chính trị nổi bật
Tuy nhiên, sự tự tin và tinh tế ngoại giao đi theo cùng sức mạnh kinh tế. Đương kim đại sứ Trung Quốc, ông Guan Mu, nói lưu loát tiếng Thái và từng phục vụ trong nhiều chức vụ khác nhau tại nước này suốt 18 năm. Một số quan chức Thái Lan cho rằng sự quen biết và thoải mái này đã đã cho Trung Quốc một lợi thế cá nhân vượt lên trên viên đại sứ Hoa Kỳ tại đây.
Đại sứ Hoa Kỳ Eric John đã bị nhiều viên chức Thái và nhiều người Mỹ có uy tín tại Thái Lan phê bình là không am tường tình hình chính trị phức tạp và phong tục văn hoá Thái. Đặc biệt, nhiều người đã coi John như một công cụ trong mưu toan can thiệp vào nội tình Thái Lan của [thứ trưởng ngoại giao] Campbell xuyên qua bữa ăn sáng bất thành, một cuộc triệu tập mà nhiều viên chức Thái Lan cho là không thích đáng và được dự trù vào phút cuối.
Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ vừa mở cuộc điều tra về nhiệm kỳ của John tại Thái Lan, trong đó rõ ràng có cả điều tra về những sinh hoạt cá nhân của vợ ông, bà Sophia John. Nhiệm kỳ của John vừa bị chấm dứt sớm hơn 4 tháng vì những lý do không rõ ràng, mặc dù tên của ông được đề xuất vào chức vụ làm đại diện đặc biệt hay người điều phối chính sách đối với Miến Điện (Myanmar).
Một kiến nghị lấy chữ ký những viên chức Hoa Kỳ có ảnh hưởng tại Bangkok nhằm chống việc đề cử ông John vào các chức vụ nói trên, lý giải rằng những hành vi can thiệp của ông vào các biến động chính trị tại Thái Lan là “thiếu thận trọng, thiếu cân nhắc và phản tác dụng” và rằng ông không đủ “nhạy cảm về văn hóa hay có năng khiếu ứng xử để thành công trong các cuộc thương thuyết tại Đông Nam Á”. Nỗ lực của Hoa Kỳ trong việc làm thân với Miến Điện là một mánh khóe ngoại giao công khai nhằm chặn bớt ảnh hưởng của Trung Quốc.
Tiếp theo sau cuộc đảo chính do giới quân nhân lật đổ Thaksin, một số người suy đoán rằng Hoa Kỳ, thông qua các quan hệ cá nhân và tổ chức vững mạnh với hàng tướng tá Thái Lan, đã hưởng lợi trước sự thua thiệt của Trung Quốc. Quan chức nói trên của Sứ quán Thái Lan nhận xét rằng những trao đổi song phương ở nhiều cấp độ khác nhau trong nhiều lãnh vực khác nhau đã phát triển mạnh dưới sáu năm cầm quyền của Thaksin. Nhưng, sau cuộc đảo chính, nhiều cuộc trao đổi bỗng dưng bị đình chỉ không lời gỉi thích, ông ta nói.
Người ta không rõ việc cắt giảm những trao đổi với Trung Quốc là một chính sách cố tình của Thái Lan nhằm đảo ngược chiều hướng thân-Trung Quốc của Thaksin, hay là do các chính trị gia được giới quân nhân chỉ định đã quan tâm và hiểu biết các vấn đề đối nội nhiều hơn các vấn đề đối ngoại. Lúc bấy giờ, nhiều nhà quan sát nhận thấy phản ứng của Hoa Kỳ đối với cuộc đảo chính và đình hoãn sinh hoạt dân chủ tại Thái Lan, là khá nhẹ nhàng: bằng cách đình chỉ theo luật định việc cấp phát 29 triệu đôla trong các chương trình viện trợ của bộ Quốc phòng và bộ Ngoại giao Hoa Kỳ. (Mời đọc “Thaksin’s loss, US’s gain”, Asia Times Online, February 9, 2007.)
Những nhà quan sát cũng nhận xét rằng các cuộc thao diễn hỗn hợp Cobra Gold đã không bị gián đoạn bởi các biện pháp trừng phạt và rằng nguyên đại sứ Hoa Kỳ Ralph “Skip” Boyce là người đầu tiên đến họp với vị thủ tướng do giới quân nhân chỉ định và vị cựu tư lệnh quân đội, tướng Surayud Chulanont. Sở Nghiên cứu tại Quốc hội Hoa Kỳ trong một tường trình năm 2009 đã viết: “Sau cuộc đảo chính 2006, nhiều viên chức chính phủ Hoa Kỳ lo sợ rằng Trung Quốc sẽ lợi dụng bất cứ một sự cắt giảm viện trợ quân sự của Hoa Kỳ để thiết lập quan hệ quốc phòng vững mạnh hơn giữa Bangkok và Bắc Kinh.”
“Các viên chức Hoa Kỳ gặp phải khó khăn trong việc vừa biểu lộ sự bất bình đối với việc chính quyền Thái Lan đã đẩy lùi dân chủ, vừa tránh phải hi sinh điều mà nhiều người coi là mối quan hệ trọng yếu trong cuộc tranh giành ảnh hưởng với Trung Quốc tại Đông Nam Á”, bản tường trình viết. “Nhiều viên chức quân sự và ngoại giao Hoa Kỳ, vì lo ngại một vài khía cạnh trong lề lối lãnh đạo của Thaksin và vì đã quen thuộc với giới quyền lực cũ tại Bangkok, có vẻ muốn duy trì những quan hệ vững mạnh với tầng lớp lãnh đạo bất chấp cả việc gián đoạn các sinh hoạt dân chủ”.
Những nhận định trước đây cho rằng lợi ích của Trung Quốc sẽ được phục vụ tốt hơn dưới chính quyền Thaksin đã biến đổi phần nào từ khi Bắc Kinh bắt đầu tạo khoảng cách với nhà cựu lãnh đạo đang lưu vong. Nhiều nhà quan sát thời cuộc cho rằng Bắc Kinh sẵn sàng ôm lấy bất cứ phe nào thắng thế trong cuộc tranh chấp chưa ngã ngũ này, một động thái rất phù hợp với chính sách ngoại giao thực tiễn của Trung Quốc. Thaksin bỏ chạy qua Trung Quốc trước khi một phán quyết của toà án kết tội ông 2 năm tù ở. Nhưng theo các người am tường tình hình, Thaksin bị cấm sử dụng lãnh thổ Trung Quốc làm căn cứ cho các hoạt động chính trị của mình.
Người ta còn tin rằng Trung Quốc đã gây ảnh hưởng với thủ tướng Hun Sen của Campuchia, khiến ông này phải giảm bớt lập trường căng thẳng với chính phủ Abhisit tiếp theo sau một cuộc chiến tranh tuyên truyền có nguy cơ gia tăng thành thành xung đột võ trang nghiêm trọng hơn. Hunsen đã cho phép Thaksin, người đang làm cố vấn kinh tế danh dự cho chính phủ Campuchia và các đồng sự của ông ta, kể cả cựu phát ngôn viên Jakrapob Penkair, sử dụng lãnh thổ Campuchia làm địa bàn cho những sinh hoạt chính trị. Tuy vậy, nhiều người đã thấy được bàn tay thầm kín của Trung Quốc trong việc Campuchia bắt giữ và cho dẫn độ hai nghi can người Thái, có liên hệ với tổ chức UDD, về tội đặt bom phá hoại một trong những văn phòng tại Bangkok của một đối tác trong chính phủ liên hiệp của Abhisit.
Người ta được biết Sứ quán Trung Quốc hiện giữ quan hệ chặt chẽ với cựu thủ tướng và cựu tư lệnh quân đội Chavalit Yongchaiyudh, một đồng minh thân cận của Thaksin và chủ tịch đảng Puea Thai, một đảng chính trị liên minh với chính quyền Thaksin. Viên đặc sứ Trung Quốc đã giảm nhẹ ý nghĩa cuộc thăm viếng gần đây của Chavalit tại thành phố Côn Minh (Trung Quốc) chỉ vài ngày sau khi chính phủ Abhisit buộc tội ông về việc nhúng tay vào việc kích động sự chống đối bằng bạo lực và tham gia vào một âm mưu lật đổ chế độ quân chủ Thái Lan. Viên đặc sứ nói rằng Chavalit không hề hội họp với bất cứ quan chức Trung Quốc nào trong cuộc thăm viếng cá nhân, mặc dù ông ta đi du lịch bằng một chiếu khán “của một người có chức quyền”.
Thay đổi chiến lược
Vì Thái Lan dưới nhiều chính quyền liên tiếp thường đàn áp các quyền tự do dân sự và chính trị, và vì quân đội Thái Lan sử dụng nhiều quyền lực đối với chính quyền trong nước qua một thời gian kéo dài dưới luật khẩn trương, một số người tự hỏi liệu một vài phe nhóm nhất định trong quân lực Thái Lan sẽ xích gần với Trung Quốc hơn hay không? Lý do là, khác với Hoa Kỳ, Trung Quốc không hề làm bộ cổ vũ dân chủ – dân quyền và trong tương lai Trung Quốc sẽ ít gặp hạn chế về ngân sách như Hoa Kỳ.
Chắc chắn là, không ai dự kiến rằng Thái Lan sẽ đột ngột chạy ra khỏi tầm tay của Hoa Kỳ và hướng tới Trung Quốc – có lẽ trừ phi bằng một cách nào đó Thaksin được đưa về cầm quyền và quyết định trả thù Hoa Kỳ vì Washington đã đối xử lạnh lùng với ông sau cuộc đảo chính. Một viên chức Hoa Kỳ gợi ý rằng Thaksin có thể bị tạm giam để điều tra nếu ông tìm cách vào Hoa Kỳ vì chiếu khán của ông đã hết hạn và có nhiều nghi vấn về giá trị của một số hộ chiếu nhất định mà ông ta đang có trong tay.
Cuộc xung đột chính trị tại Thái Lan đang diễn ra trong tòa án dư luận quốc tế, cả Abhisit và Thaksin đang biện hộ cho hồ sơ nhân quyền của mình tại Hoa Kỳ và Châu Âu, về ai là thủ phạm đã gây ra chết chóc và đổ nát vừa qua tại Thái Lan. Điều đáng lưu ý là, cả hai phe trong cuộc xung đột Thái Lan khỏi phải điều trần về dân chủ và nhân quyền trước chế độ độc tài Bắc Kinh.
Nhiều chỉ dấu cho thấy rằng cho đến nay những lý lẽ của [đương kim thủ tướng] Abhisit có khả năng thuyết phục hơn, mặc dù Thaksin đang sử dụng nhiều văn phòng luật pháp quốc tế và các nhóm vận động hành lang đắt tiền tại Washington và nhiều thủ đô châu Âu. Washington đã xác nhận rằng Mặt trận Thống nhất vì Dân chủ chống Độc tài (UDD) thân-Thaksin thực sự có võ trang, mặc dù các lãnh tụ phe áo đỏ rêu rao rằng họ chỉ tranh đấu bất bạo động để xây dựng dân chủ.
Một nghị quyết của Hạ viện Hoa Kỳ vừa mới chấp thuận lộ trình hoà giải 5-điểm của Abhisit và kêu gọi giải quyết các vấn đề của Thái Lan “một cách hòa bình và thông qua đường lối dân chủ”. Luật sư riêng của Thaksin, cũng là cựu bộ trưởng ngoại giao Thái Lan, ông Noppadol Pattama đã vận động đưa vào nghị quyết một điều khoản khuyến khích chính phủ Thái Lan thương thuyết với Thaksin, nhưng theo ông Kiat, yêu cầu này không được nhắc đến trong bản nghị quyết sau cùng.
Mặc dù [bản nghị quyết của Hạ viện Hoa Kỳ] là một lá phiếu tín nhiệm đối với chính phủ Abhisit, Washington rõ ràng đang đa dạng hóa nỗ lực đầu tư chiến lược tại Đông Nam Á để giảm bớt sự sơ hở của mình trước tình hình bất ổn tại Thái Lan. Một viên chức của chính quyền Washington cho biết rằng những quan hệ chiến lược với Thái Lan được coi là có sức quyến rũ hơn khi quốc gia này được thế giới coi như là một mô hình gương mẫu cho thể chế dân chủ, chứ không phải là một nền chính trị tụt hậu ở trong vùng.
Chủ trương đa dạng hóa của Hoa Kỳ được nhận thấy trong cuộc tập trận chung lần đầu tiên với Campuchia, mệnh danh là Angkor Sentinel, vào đầu tháng này [tức tháng Bảy]. Nhiều nguồn tin vô danh từ quân đội Thái Lan được trích dẫn trên tờ Bangkok Post bày tỏ mối quan ngại về các cuộc tập trận hỗn hợp Mỹ-Campuchia vào một thời điểm mà căng thẳng vẫn còn cao về các tranh chấp lãnh thổ dọc theo biên giới Campuchia-Thái Lan. Một số nhà phân tích thời sự nhận xét rằng Thái Lan trở nên nhạt nhòa như một đối tác được Hoa Kỳ ưu đãi tại Đông Nam Á trong khi chính quyền Barack Obama đang dành ưu tiên cao hơn cho một nước Indonesia dân chủ hơn.
Bất ổn chính trị gần đây tại Thái Lan đã đe dọa những lợi ích chiến lược vẫn còn trọng yếu của Hoa Kỳ, kể cả việc sử dụng căn cứ không quân U-Tapao. Tiềm năng bất ổn lâu dài tại Thái Lan rõ ràng đã khiến Washington xét lại là, liệu có thể và có nên dựa vào Thái Lan như một đối tác chiến lược chủ yếu hay không? Tuy nhiên, các nhà phân tích thời cuộc tiên đoán rằng, bất cứ một khoảng trống nào được để lại đằng sau cuộc giả từ chiến lược của Hoa Kỳ đều sẽ được Trung Quốc năng nổ lấp vào, bất chấp cả những rủi ro chính trị.
Khi các người biểu tình chống-Thaksin chiếm phi trường quốc tế Bangkok năm 2008, Bắc Kinh đã tổ chức cuộc di tản ở nước ngoài lớn nhất trong lịch sử Trung Quốc để không vận 3.000 kiều dân của mình ra khỏi Thái Lan. Nhưng nhiều người tin rằng các mũi nhọn thương mại và văn hoá mà Trung Quốc đang đẩy vào Thái Lan là tuyến đầu của một chiến lược lâu dài hơn nhằm trung hòa (neutralize) sự hiện diện chiến lược của Hoa Kỳ trên các vùng tiếp cận đại dương ở phía nam Trung Quốc. Và mặc dù cuộc xung đột gây bất ổn cho Thái Lan hiện nay không nằm trong lợi ích trực tiếp của cả hai siêu cường, Trung Quốc có vẻ thắng và Hoa Kỳ có vẻ thua.
Shawn W Crispin là biên tập viên của Asia Times Online tại Đông Nam Á.
Nguồn: http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/LG20Ae01.html
Bản tiếng Việt © 2010 Trần Ngọc Cư
Bản tiếng Việt © 2010 talawas
Bình luận
Không có bình luận (bài “Shawn W. Crispin – Hoa Kỳ có vẻ thua, Trung Quốc có vẻ thắng trong cuộc khủng hoảng chính trị Thái Lan (phần 2)”)