Hà Sĩ Phu – Khóc Hữu Loan
19/03/2010 | 7:30 chiều | 24 Comments
Category: Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Hữu Loan
Nhà thơ Hữu Loan (Ảnh: talawas)
talawas – Nhà thơ Hữu Loan vừa qua đời tại Thanh Hóa hôm qua, ngày 18 tháng Ba 2010, hưởng thọ 95 tuổi. Tưởng niệm ông, một trong những nhà thơ Việt Nam thế kỷ XX nổi bật, một trong những nhân cách trí thức được đồng nghiệp và công chúng ngưỡng mộ, mời độc giả thưởng thức câu đối “Khóc Hữu Loan” của tác giả Hà Sĩ Phu và đọc lại một số bài viết của ông và về ông trên talawas:
Hữu Loan, “Tự phỏng vấn”
Hữu Loan, “Phê bình ‘Thơ chiến sĩ’ của Hồ Khải Đại”
Hữu Loan (viết chung với Hoàng Cầm và Trần Duy), “Chúng tôi cực lực phản đối luận điệu vu cáo chính trị – Trả lời bạn Nguyễn Chương và báo Nhân dân”, Nhân văn số 2
Hữu Loan, “Lộn sòng”, truyện ngắn, Giai phẩm mùa Đông 1956, tập I
Hồ Bất Khuất, “Gặp trưởng lão làng thơ Việt”
Hoàng Văn Chí “Trăm hoa đua nở trên đất Bắc” (phần viết về Hữu Loan)
_____________________________
Khóc vợ, có hoa tím phân ưu, tiếng khóc hóa lời ca,
“thăm thẳm chiều hoang” thành bất tử!
Khinh vua, rủ đá xanh làm bạn[1], giọng khinh vào câu đối,
“ăn dân hết nước” lại trường sinh?[2]
© 2010 Hà Sĩ Phu
© 2010 talawas
[1] Hữu Loan tự bỏ chức vụ, về Thanh Hóa chở đá để mưu sinh.
[2] Câu đối xướng họa giữa Hữu Loan và Tú Sót:
– Bác bôi tôi không bằng tôi bôi bác! (Tú Sót – Nghệ An)
– Mày ăn dân hết nước, dân ăn mày! (Hữu Loan – Thanh Hóa)
Thế hệ trẻ ngày nay, có ai còn biết những thế hệ của cụ Văn Cao và cụ Hữu Loan, hay chỉ biết cao giọng hát vang bài ca ơn Đảng ơn Bác Hồ mà chẳng hiểu gì cả về lịch sử, cũng như những phi vụ chính trị vô đạo đức mà chính quyền Cộng sản VN đã làm với những người con ưu tú nhất của dân tộc VN để đạt được mục đích giữ vững chế độ toàn trị trong nửa sau thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21 này?
Mãi đến hôm nay tôi mới đủ thời gian đọc gần hết những bài viết về cụ Hữu Loan. Xin được viếng cụ những vần thơ muộn mằn:
Chẳng dám công khai khóc người tù,
Bà con dấm dúi khóc tu tu.
Khóc con sói răng nanh bị bẻ,
Khóc người khốn khổ có mắt bắt mù.
Con cuốc năm nào còn yêu nước?
Cái gia có còn biết đau nhà?
Muôn phận đời đời kiếp nô lệ,
Vết xe lịch sử có ê chề?
Chiêu Tuyết Hương Hồn Thi sĩ Hữu Loan, Nguyễn Tiên Sinh !
(Nhân đọc thơ khóc ông của bạn Tôn Văn)
Hồn theo cánh hạc, bút dời tay
Khí tiết soi chung đất nước này !
Ánh đuốc “Nhân Văn” ngời sáng mãi
Mầu Hoa Sim ấy vẫn đâu đây !
Theo mây “Đèo Cả” về trên ấy
Để lại trần gian bấy đắm say.
Nếu có thương dân, thương nước cũ
Linh thiêng xin nạt “chúng” : Đi ngay !
Kính viếng Hương hồn Nhà thơ Hữu Loan
(Phản hồi muộn; Cảm hoài)
Mỗi người một chút, góp bàn tay,
Dựng lại NHÂN TÂM, ĐẤT NƯỚC này;
Tiền nhân liệt vị (Nhân văn – Giai phẩm) lầy tim óc,
Hậu bối nay còn hoặc (đàn hoặc: bàn cãi) dở-hay?
Mới biết nhân gian từ muôn kiếp,
Chông gai đều khởi tự TÂM thôi!…
Biền biệt chiều hoang đồi sim tím,
Tâm hương ta thắp tạ ơn NGƯỜI.
Tôn Văn
00:43, 2010-03-22
Rất khâm phục ông. Nhưng xót xa cho những người thân của Hữu Loan phải chịu nhiều hệ lụy do sự can trường của ông. Cần nhiều người như ông để thế hệ Lê Thị Công Nhân, Lê Công Định, Nguyễn Tiến Trung sẽ là thế hệ cuối cùng của Việt Nam phải trả giá nặng nề chỉ vì nói thật.
Biết nói gì đây?!
Sau 55 năm, chỗ đứng và giá trị của “phong trào” NV-GP trong lịch sử đã được xác định rõ ràng, xá gì cái màn giải thưởng… đểu?
Chưa kể, tôi nghĩ, nhà nước Việt Nam cũng tính toán ghê lắm trước khi quyết định “phát giải thưởng”. Họ đã đợi đến lúc chỉ còn vài ngưòi gần đất xa trời mới… ra tay, chứ đâu dám hó hé khi còn những nhà cách mạng cỡ Nguyễn Hữu Đang, Phùng Quán, Phùng Cung… Có mà vỡ mặt ngay!
Dù sao, tôi cũng không vì chuyện giải thưởng mà đánh giá “phong trào” NV-GP, hoặc tôn vinh người này, xem rẻ ngưòi khác.
Ngay cả bỏ chuyện văn chương nghệ thuật qua một bên, tôi cũng không đánh giá một người chỉ qua một hai việc làm, huống chi đó là vào tuổi chẳng còn gì để lưu luyến, người ta có thể chỉ nghĩ làm cái gì cho vợ con đỡ khổ phần nào.
Nhìn hình ảnh “bà Băng” cầm dù che cho cụ Văn Cao đi chợ hoa ngày Tết… biết rằng họ đang đóng kịch, nhưng tôi không hề có ý tưởng rẻ rúng nào mà chỉ một nỗi tức giận tưởng chừng muốn nổ tung đầu đối với những kẻ đã đầy đọa thiên tài Văn Cao!
“Tội” của Văn Cao và cả Hữu Loan hay hầu hết trong phong trào NV-GP chỉ là dám xem thường quyền uy “cách mạng”: … cho chúng mày biết thế nào là sức mạnh của chúng tao…
Độc tài nào cũng giống nhau!
Thưa bác Phùng,
Cảm ơn hồi ý của bác.
Có những hạng, “khinh” vẫn còn nhẹ quá, mà “không thèm khinh” nữa, bác Phùng ơi!
Khi xưa thi sĩ ‘ca ruồi’ ĐCSVN
http://www.talawas.org/?p=10317
Bây giờ ĐCSVN ‘tế ruồí trả lễ thi sĩ.
Đời vay trả trả vay!
Ai tỉnh, ai hay?
Buồn VN nhầm chế độ
Triết thuyết chỉ đường sai!
Lại thêm hãm tài!
Sữa sai trễ nãi nên cứ tệ và cứ sai!
Văn thi sĩ VN có ý, tâm và tài
Đành chịu một mai
Ô hô! Ai tai!
“Đây là thiếu sót của tôi … Nhưng tôi vẫn cho rằng…”
Ngụy biện và ngoan cố!
Đúng là nói đến giá trị của Nhân Văn Giai Phẩm cần phải kể thêm những người như Phan Khôi, Nguyễn Hữu Đang, Thụy An, Phùng Cung… Đây là thiếu sót của tôi khi viết vội, một phần cũng vì xúc động khi nghe tin Hữu Loan qua đời, một phần vì những vị trên đây qua đời đã khá lâu, tôi không nhớ kịp.
Nhưng tôi vẫn cho rằng “huyền thoại” Nhân Văn Giai Phẩm đã bị đổ vỡ rất nhiều cách đây vài năm, khi một số vị còn sống trong nhóm này nhận cái giải thưởng không ra giải thưởng, đền bù không ra đền bù, xin lỗi không ra xin lỗi của nhà nước, rồi lại còn viết những lời “xí xoá” rất chán. Lúc đó, chỉ mình Hữu Loan đứng ngoài. Chữ “duy nhất” xin được hiểu trong bối cảnh đó.