Dương Tường – Sống chung với kiểm duyệt
16/12/2009 | 8:00 sáng | 21 Comments
Category: Báo chí - Truyền thông, Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Thơ đến từ đâu > Xuất bản sách trong nước
Ngay sau hôm từ Paris về, tôi nhận được cuốn Thơ đến từ đâu của Nguyễn Đức Tùng do nhà văn Trần Thị Trường mang đến tận nhà. Mấy tuần ở châu Âu, không có cơ hội lướt mạng, giờ tôi mới biết cuốn sách đã được đón nhận rôm rả đến thế, với những í kiến bình luận và phản hồi nhiều chiều, thẳng thắn, đôi khi nghịch tai đối với một số người. Trong mail chúc mừng gửi Nguyễn Đức Tùng ngay khi nhận được sách, tôi có viết: “Không phải năm nào, mùa nào cũng ra được một cuốn sách như thế.”
Hình như cho đến nay, chưa có cuộc tập hợp đông đảo các gương mặt thơ trong nước và hải ngoại đến thế – 25 nhà thơ, vì phải kể cả Du Tử Lê, Nguyễn Thụy Kha, Trần Mạnh Hảo (góp mặt trong bài “Mừng vui còn có hôm nay” khép lại tập sách) và chính tác giả Nguyễn Đức Tùng nữa. Môt lựa chọn chưa hẳn là tiêu biểu, nhưng bao gồm nhiều phong cách, khuynh hướng, quan niệm thơ khác nhau, đủ để cho thấy sự đa dạng của thơ Việt hôm nay. Với ưu tâm hướng đến một giao hòa và đồng cảm trong khác biệt, và bằng kiến văn của mình, Nguyễn Đức Tùng đã tạo nên những cuộc đàm đạo thú vị, có chiều sâu, vượt ra khỏi khuôn khổ thuần túy mĩ học của câu hỏi “thơ đến từ đâu”. Tôi thấy ở đây cả tâm lẫn tài.
Trong quá trình giao dịch với những bên liên quan để ra sách, Nguyễn Đức Tùng đã rất nghiêm túc và cẩn trọng tiến hành theo ba bước: 1/ gửi thư xin phép tất cả các nhà thơ liên quan; 2/ đồng gửi bản phỏng vấn đã đăng trên talawas cho ban biên tập nhà xuất bản và nhà thơ liên quan; 3/ gửi lại nhà thơ liên quan bản đã biên tập (version finale) để xin í kiến lần cuối. Vậy là mọi sửa đổi hay cắt bỏ, nếu có, đều do sự thỏa thuận của ba bên. Vậy mà khi sách ra, vẫn có những sửa đổi, cắt bỏ sau thỏa thuận cuối cùng, thậm chí loại cả bài (trường hợp Lý Đợi). Đó thật là điều đáng tiếc.
Có thể có nhiều lí do, nhưng suy cho cùng, nguyên nhân sâu xa vẫn là sự ngự trị của chế độ kiểm duyệt ngặt nghèo, áp lực của nó luôn đè nặng lên tất cả những người làm công tác biên tập. Đó là một thực tế, thực tế ở một nước mà tất cả các nhà xuất bản đều là của Nhà nước, thuộc quyền quản lí của Nhà nước, cái thực tế ấy ta phải tạm chấp nhận sống chung với nó như người dân ở một số vùng cao phải sống chung với lũ vậy.
Bình tĩnh và khách quan nhìn lại, tình hình bây giờ đã khác xa thời chúng tôi. Tin tôi đi, thế hệ chúng tôi đã sống những ngày tăm tối hơn nhiều, quay trái quay phải đều đụng tabou! Nhiều tác phẩm của bọn tôi đã phải nằm ngăn kéo, des œuvres en souffrance (tiếng Pháp có những thành ngữ thiệt hay!), hàng chục năm trời. Phải, nhìn lại, quãng đường đã vượt qua trong tiến trình đấu tranh cho dân chủ, không phải là ngắn. Tôi cho rằng những cố gắng để tiến tới hòa giải và hội nhập cũng góp phần vào tiến trình ấy. Xin đừng nói rằng hòa giải và hội nhập là chuyện của các nhà chính trị. Trên thực tế, giới văn nghệ và trí thức trong nước cũng như ngoài nước đã làm được rất nhiều trong lĩnh vực này. Và chẳng phải những tờ báo giấy và báo mạng như Hợp Lưu, talawas, Diễn Đàn từ trước đến nay đã hoạt động theo hướng đó sao?
Cho nên, dù thế nào, tôi vẫn nghĩ Thơ đến từ đâu là một cuốn sách quan trọng. Và tôi thành thật “mừng vui còn có hôm nay”.
© 2009 Dương Tường
© 2009 talawas blog
(Xem bài Dương Tường trả lời phỏng vấn của Nguyễn Đức Tùng trong loạt bài “Thơ đến từ đâu” trên talawas bộ cũ)
-> Nguyễn Đăng Thường
Cảm ơn ông đã đọc và viết về cái ý nghĩ chợt trở lại sau khi đọc bài của Dương Tường.
Độc giả Nguyễn Đăng Thường nói: “Nỗi khổ của dân ta hôm nay không do thế kỷ – thế kỷ nào mà chẳng có tan vỡ, ly loạn, khổ ải, chinh phu với chinh phụ? – cũng không do hệ quả của chủ nghĩa thực dân, “đế quốc” tư bản Mỹ, mà do chính Đảng Cộng Sản gian trá, nàng Mỵ Châu trá hình phản phúc ngồi sau lưng Thánh Gióng.”
Tôi xin được chia sẻ với bạn Nguyễn Đăng Thường nhận định chí lý này. Cá nhân tôi vốn là dân khoa học, chưa hề có được một sáng tác thi văn nào ra hồn, nên đối với văn chương chữ nghĩa tôi biết mình dốt nát chỉ nên dựa cột mà nghe thôi, không dám tham gia bình loạn rườm lời sợ các bạn đọc buồn lòng. Tuy nhiên, dù có đôi phần cảm thông với hoàn cảnh của các nhà văn nhà thơ (và trí thức nói chung) đang sống trong nước dưới sự kềm kẹp tư tưởng của ĐCSVN, tôi không đồng ý với thái độ cam chịu “sống chung cùng kiểm duyệt” của nhà thơ Dương Tường. Chính cái thái độ thụ động này của nhiều trí thức trong (và cả ngoài nước, như ông Nguyễn Hữu Liêm là một thí dụ rõ nét) là nguồn gốc của sự đối xử xấc láo khinh thường trí thức của ĐCSVN trong hơn 60 năm qua. Theo ngu ý của tôi, chỉ khi nào trí thức VN giác ngộ quyền tự do tư tưởng và tự do ngôn luận của mình theo như những quy định trong bản Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền, thì may ra nước ta mới có được sự thay đổi theo hướng dân chủ tự do. Chính vì thế mà tôi khâm phục thái độ của nhà văn Phạm Đình Trọng cũng như nhạc sĩ Tô Hải, đã can đảm vượt qua nỗi sợ và bóng tối lịch sử gian dối do ĐCSVN xây đắp tô vẽ (mà thực chất, đúng như bạn Nguyễn Đăng Thường nêu ra một cách văn vẻ, Đảng chỉ là một “nàng Mỵ Châu phản phúc ngồi sau lưng Thánh Gióng”) để nói lên trung thực lòng mình, bất chấp những hậu quả có thể đến cho cá nhân và gia đình họ. Trên mặt tinh thần, tôi nợ ông Phạm Đình Trọng và ông Tô Hải món nợ này. Những cá nhân như ông Nguyễn Hữu Liêm, tôi coi như chỉ là kẻ theo đóm ăn tàn, không đáng để tôi quan tâm (dù là khinh bỉ). Chỉ bao giờ số đông trí thức trong nước TỈNH giấc mộng dài và nói KHÔNG với ĐCSVN thì nước ta mới có cơ hội phục hưng và tồn tại dưới bóng mặt trời. Còn bằng không, dân tộc ta chỉ xứng đáng sống kiếp nô lệ dưới bàn tay sắt của ĐCSVN, lay lắt thêm vài thập niên nữa trước khi bị hòa nhập vào Trung Đế Quốc để trở thành một dân tộc thiểu số của Tàu và bị Tàu kỳ thị, bóc lột như người Uighur (Duy Ngô Nhĩ) hay người Tây Tạng hiện nay.
Chỉ nên đọc phản hồi của P:
Ý niệm về Độc giả thời nay (bản trên mạng, bản trên giấy, bản gốc, bản upgrade…) của P rất đáng khai triển và áp dụng. Ta không vào địa ngục thì ai vào. Không vào hang sao bắt được cọp. Không in ở nhà Xuất Bản có kiểm duyệt làm sao mà biết hoặc chống kiểm duyệt.
Anh Dương Tường ạ,
Chắc anh mỉm cười độ lượng cho đa số các phản hồi ở đây phải không?
@Khiêm
“Thế kỷ XX
thế kỷ những giấc mơ tan vỡ
đời ly loạn quá nhiều
dấu khổ ải hoen mờ đôi mắt Việt
sảy đâu tóc trắng xua già tới
ngờ XXI vẫn chưa sang”
Xin thưa: Thế kỷ XX cũng là thế kỷ của những sáng chế tuyệt vời, giúp đại đa số con người sống tiện lợi, thoải mái, hạnh phúc hơn ớ những thế kỷ trước. Nếu tôi không lầm thì phần lớn các phát minh trước tiên đều do người Mỹ. Mặt trái: bom nguyên tử, nhưng nó đã giúp TC2 kết thúc nhanh chóng. Đừng quên bom hạt nhân là “sáng kiến” của Phát-xít Đức đã bị Mỹ phổng tay trên và sử dụng ngay cho chóng có hòa bình. (Xin tạm đóng ngoặc về quả bom ác ôn có thể tiêu diệt chúng sinh ớ đây.)
Xin thưa: Đại khái, “ly loạn”, “khổ ải” trong thế kỷ XX không do Mỹ và tư bản Mỹ, mà đã xuất phát từ châu Âu với TC1 (Verdun), và chủ nghĩa Mác-Lê, và chủ nghĩa Phát-xít tạo ảnh hưởng dây chuyền lan tràn khắp thế giới, khiến “dấu khổ ải hoen mờ” không chỉ “đôi mắt Việt” mà còn nhiều đôi mắt khác nữa cơ: Ba Lan, Nhật Bản, Pháp, Đức, Ý, Nga Sô, Phi Luật Tân, Campuchia, v.v… Cái này sinh ra cái nọ cho mãi đến hôm nay.
Xin thưa: Dù muốn dù không Thế kỷ XX vẫn là thế kỷ văn minh nhất của nhân loại. Nó có thể đã tiến nhanh tiến xa hơn nữa, nếu không có những ngăn trớ, phá phách từ những “lực lượng” bảo thủ. Hoài bão có thể đưa đến thất vọng, nhưng thất vọng, thậm chí tuyệt vọng, lại càng khiến ước mơ thêm vững bền, vì “làm người ai cũng có hi vọng”, vì con người không thể như con bò chỉ sống trong hiện tại thản nhiên gặm cỏ, vì con người là sinh vật – có thể là duy nhất? – có ý thức về hiện tại, quá khứ, và tương lai.
Xin thưa: Từ đống tro tàn của Hiroshima, Nagasaki con phượng hoàng Nhật Bản đã bay lên. Nỗi khổ của dân ta hôm nay không do thế kỷ – thế kỷ nào mà chẳng có tan vỡ, ly loạn, khổ ải, chinh phu với chinh phụ? – cũng không do hệ quả của chủ nghĩa thực dân, “đế quốc” tư bản Mỹ, mà do chính Đảng Cộng Sản gian trá, nàng Mỵ Châu trá hình phản phúc ngồi sau lưng Thánh Gióng.
Xin thưa: Thế kỷ XXI có thể tệ hơn Thế kỷ XX, mà cũng có thể là thế kỷ của ngày tận thế, đừng nôn nóng muốn thấy mặt nó ngay, mà cứ kiên tâm chờ nó xuất đầu lộ diện. Mỗi thời kỳ – cổ đại, trung đại, phục hưng, hiện đại – bao gồm nhiều thế kỷ. Thời trung đại đã dài lê thê hơn mười thế kỷ: chó sói, dịch chuột, thánh chiến (thập tự chinh), v.v… Tóc xanh sẽ trắng, nhưng mái tóc bạc sẽ có những mái đầu xanh khác thay thế. Tre già măng mọc. Do vậy, trí thức ta hôm nay tốt hơn không nên ngâm vịnh, ta thán như các ông đồ xưa, nên tránh ca “sáu câu” như trên. Khổ lắm, biết rồi.
@ Phùng Tường Vân nói lúc 1:12 chiều
17/12/2009
– Chí lý!
vuvan nói: Văn hóa nhà văn ta khá chập cheng (xin lỗi dùng từ của NHT), vì thế mà nhiều khi cãi nhau vô bổ, mất lòng nhau, làm người ta nghĩ xấu về cả giới.
Nói vậy thì tranh cãi về vấn đề kiểm duyệt là “vô bổ, mất lòng nhau, làm người ta nghĩ xấu về cả giới”? Chi bằng gằm đầu xuống mà chấp nhận kiểm duyệt, thì mới bổ ích, mới được lòng nhau, mới được tiếng thơm cho cả giới? Than ôi.