Chuyện kể kiểu Bùi Tín
27/03/2009 | 5:19 chiều | 6 Comments
Category: Chính trị - Xã hội, Khủng hoảng đạo đức, Tổng hợp
Thẻ: Hồ Chí Minh > Hồ Tuấn Hùng > Huyền thoại xã hội
Bìa cuốn "Hồ Chí Minh sinh bình khảo" (11/2008) của tác giả Đài Loan Hồ Tuấn Hùng
Tác giả Đài Loan Hồ Tuấn Hùng viết sách với nội dung cho rằng ông Hồ Chí Minh từng làm Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà thực ra không phải là người thanh niên Nguyễn Tất Thành mà chính là một người Tàu giả dạng. Ông Bùi Tín phản bác bằng cách kể một số dẫn chứng như tháng 8.1945, ông Hồ tiếp bà chị ruột ở Hà Nội đã nói hoàn toàn giọng Nghệ An với âm sắc riêng của vùng Thanh Chương Nam Đàn, đã hỏi thăm rất nhiều người trong họ đã chết và còn sống; bà chị ruột nhìn hai tai, mũi và cằm ông Hồ rồi bảo đúng là tai, mũi và cằm của thằng Công thời trẻ; năm 1957, khi về thăm sinh quán Kim Liên, ông Hồ đi ngay vào ngõ bên trái nhà ông khi xưa, không đi vào cổng mới làm sau này, sau đó lại tự động sang lò rèn phía trái để hỏi thăm các cụ ở lò rèn xa xưa. Rồi ông Bùi Tín nhận định rằng làm sao một người Tàu quê ở đảo Đài Loan lại có thể nói tiếng Nghệ An theo đúng thổ âm Nam Đàn và nhập vai trọn vẹn là em ruột rồi khi về quê Kim Liên xa lạ lại am hiểu điạ hình và nhân vật cố hương như vậy? Kết luận, ông Bùi xin giáo sư Hồ Tuấn Hùng lý giải để ông được thông suốt.
Tôi tưởng tượng thay vì “lý giải”, tác giả Đài Loan lại hỏi ngược ông Bùi Tín rằng các dật sự ông vừa đan cử làm dẫn chứng là do Trần Dân Tiên, Trần Huy Liệu hay Đặng Xuân Trừng1 kể thì chẳng biết ông Bùi Tín sẽ trả lời thế nào. Tình huống này dường như chưa được rất nhiều người Việt Nam hiện nay nghĩ đến. Trái lại, rất nhiều người Việt Nam đang lấy tín lý làm chân lý. (Goebbels, Bộ trưởng Thông tin Tuyên truyền Quốc xã, từng bảo đại khái rằng một lời nói dối mà nói đi nói lại mãi thì sẽ trở thành sự thật.) Rất nhiều người Việt Nam hiện nghiễm nhiên chấp nhận và công nhận các chuyện thuộc loại ông Bùi Tín kể là những sự việc có thật.
Tất nhiên ông Bùi Tín không đặt bày, dựng chuyện. Tất nhiên những dật sự ông nêu ra có thể, có khi là sự thật. Nhưng ai nghe chúng cũng có thể và cũng có quyền nghi ngờ.
Mỗi con người chúng ta đều mang bản sắc và cá tính rõ nét về những đặc điểm thân phận, phong cách, tài năng, ý chí, đạo đức, thể chất. Sự hình thành nhân cách đó là một quá trình kéo dài từ thuở sơ sinh cho đến khi nên thân người, qua sự tiếp nhận các yếu tố văn hoá, xã hội trong những mối quan hệ cộng đồng phức tạp; qua sự hình thành những cơ cấu tâm lý dựa trên các quá trình vô thức hay hữu thức, qua sự sinh trưởng thành thục (hay suy thoái xuống dốc) của cơ thể. Trong mỗi xã hội, có một loạt kiểu nhân cách tùy theo các cương vị xã hội được công nhận và đề cao. Các personnalités statutaires đó là mẫu hình cho sự phát triển tâm lý của cá nhân.
Chẳng hạn trong xã hội phong kiến Việt Nam, ông quan đi sứ ứng biến mẫn tiệp, làm rạng danh nòi giống là một personnalité statutaire. Ông ta ứng khẩu đối chan chát các câu đối do Tàu ra, ông ta đọc lưu loát bài văn tế công chúa Tàu mới mất. Thể loại chuyện kể này chỉ quên mất chi tiết quan trọng là chư vị sứ thần học chữ nho không theo phương pháp học sinh ngữ hiện đại và muốn giao thiệp với người phương Bắc, các quan của ta chỉ có thể bút đàm. Chúng – các dật sự ứng đối trên trường ngoại giao – thực ra chỉ là sáng tác của một ông đồ một anh khoá nào đó đã khổ công chọn ý gò chữ để làm thành những vế đối liên hay những bài thơ rồi do lòng ngưỡng mộ tôn vinh một personnalité statutaire nào đó trong cộng đồng vua quan, đã đem gán thành quả trí tuệ của mình cho ông trạng X, ông nghè Y. Tuy nhiên, khác với trong chế độ độc tài toàn trị, chuyện kể trong chế độ phong kiến luôn luôn đuợc xác nhận chỉ là chuyện nghe nói, chuyện phong thanh. Và những Vũ Phương Đề, Phạm Đình Hổ khi ghi các dật sự đó thì đều dùng lối hành văn phiếm chỉ: “Lại có truyền ngôn rằng, ta thường nghe rằng”. Khác với xã hội xã hội chủ nghĩa: chuyện Lê Văn Tám được ghi vào sách giáo khoa, danh tính Lê Văn Tám được dùng đặt tên đường, tên trường.
Ngày nay, khoa tâm lý học xã hội đã nghiên cứu tác động của những phương pháp tuyên truyền giáo dục, của các phương tiện thông tin đại chúng, của dư luận, của quảng cáo trên các mặt ứng xử, suy nghĩ thuộc đời sống nội tâm và thậm chí trên cả ngoại hình cơ thể. Chế độ thống trị càng tàn ngược, dấu ấn lưu lại trên cá tính công dân càng sâu sắc. Chính sách thông tin càng bưng bít, vô thức xã hội càng có nhiều mẫu hình đúc bản (archétypes stéréotypés).
Những huyền thoại xã hội, những biểu tượng chế độ tác động lên tâm lý đám quần chúng bị bưng tai bịt mắt, bị nhồi sọ một chiều khiến cho các thành viên của dân tộc thường lặp lại những hình tượng tương tự mà cốt lõi tạo hình nằm trong noãn sào vô thức xã hội. Chế độ cộng sản tự ru mình trong những hư tưởng, ảo giác. Hô hấp một bầu khí quyển như thế, người công dân xã hội chủ nghĩa, tự tận cùng chiều sâu vô thức, rất sẵn sàng chấp nhận những dữ kiện lý lịch, những chi tiết hành trạng do guồng máy thông tin dối trá phịa ra, lăng xê ra để trang trí cơ chế cách mạng và đánh bóng con người tiến bộ. Có một thần tượng lớn, có những thần tượng vừa, có nhiều thần tượng nhỏ. Đã có Tôn Thất Tùng, Lương Định Của, Trần Đại Nghĩa, Đặng Văn Ngữ còn có Võ Thị Sáu, Nguyễn Văn Trỗi, Út Tịch, La Văn Cầu, Phan Đình Giót, Bế Văn Đàn, Cù Chính Lan, Nguyễn Thị Chiên, Ngô Gia Khảm v.v…
Tuy nhiên trong khi những chuyện kể nhằm đánh bóng chế độ, đề cao lãnh tụ, khoa trương thành tích v.v… thường là phét lác thì loại chuyện kể có tác dụng trái ngược đả kích, châm biếm, thậm chí chửi bới lại thường là chuyện người thực việc thực.
Phức tạp hơn nữa, chính tận cùng sâu thẳm của vô thức nơi người công dân xã hội chủ nghĩa đã đóng góp vào kho tàng dật sự à la2 Bùi Tín. Tôi có người bà con tên Bùi Viên cùng học lớp 6è Occidentale (lớp đệ thất) Lycée Khải Định thời Pháp thuộc. Học sinh gồm cả Pháp lẫn Việt, cả nam lẫn nữ. Ban giảng huấn đa số gồm người Pháp, chỉ có ông Nguyễn Dương Đôn dạy Mathématique (Toán), ông Tôn Thất Đào dạy Dessin (Vẽ) và ông Nguyễn Quang dạy Travail manuel (Thủ công). Dạy môn Pháp văn – môn học chính – là bà Hamel. Trong một giờ làm luận, bà Hamel bất ngờ kêu Bùi Viên lên bảng đen, trong tay cầm một mảnh giấy. Rồi bà ngoắc tôi lên bục – vì tôi ngồi bàn đầu – và bảo “Traduis-moi ça”. Hoá ra Bùi Viên bí không biết tiếng động từ Pháp ngữ để chỉ việc đi lùi lại là gì nên viết “lùi lại?” trên mảnh giấy con, thế nào lại bị bà Hamel bắt được. Tôi dịch xong, bà Hamel xua tôi về chỗ và tặng cho Bùi Viên vài lời giáo huấn. Sau 1975, ở tù về, tôi gặp lại Bùi Viên. Anh đã trở thành sĩ quan công an cao cấp, làm việc trong khu doanh trại Bộ Tư lệnh Cảnh sát Quốc gia cũ ở đường Nguyễn Trãi. Vừa là bà con, vừa là bạn học cũ, chúng tôi nhắc lại chuyện xưa. Đột ngột Bùi Viên hỏi tôi có nhớ bà Hamel và câu nói của bà ta không? Tôi bảo nhớ bà Hamel thì nhớ lắm chứ nhưng còn câu nói của bà Hamel là câu nào? Bùi Viên bảo thì hôm nói câu đó, bà Hamel kêu cậu – anh gọi tôi theo vai vế trong đại gia đình – lên dịch mấy chữ tôi viết trên mảnh giấy mà bà bắt được mà. Tôi ngớ ra, không nhớ câu nói nào của bà giáo người Pháp cả. Bùi Viên bảo: “Hôm đó, bà Hamel mắng tôi với câu Les Annamites sont des voleurs (Bọn Mít toàn là đồ ăn cắp ăn trộm).” Và Bùi Viên thêm: chính vì câu đó mà tôi theo cách mạng. Tôi chết sững vì làm sao một bà giáo da trắng lại có thể nói một câu nặng nề như vậy, lăng mạ cả một lớp học và cả một dân tộc, chỉ vì người học trò da vàng chưa học một động từ tiếng Pháp nên tìm cách hỏi bạn ngồi bên cạnh? Hơn nữa, lớp 6è Occidentale đó còn một số học sinh đồng khoá hiện vẫn còn sống ớ hải ngoại, và có ai nhớ câu đó đâu? Huống chi hành động hỏi – dẫu là hỏi lén – người ngồi cạnh mình đâu phải là ăn cắp ăn trộm? Ngoài ra làm luận bằng tiếng Pháp rất nhiều khi phải làm ở nhà, nghĩa là tha hồ muốn hỏi ai thì hỏi. Vả lại, hành động của Bùi Viên trong lớp học không phải là voler, cùng lắm, coi như tricher. Hoá ra một bà giáo người Pháp dạy tiếng Pháp lại sử dụng Pháp văn thiếu chính xác và không thích đáng.
Nhưng tôi không bao giờ nghi cho người bạn cũ lớp 6è Occidentale phịa chuyện. Theo kháng chiến khi còn rất trẻ rồi tập kết ra Bắc, người thiếu niên rồi người thanh niên rồi người trung niên rồi người cao niên Bùi Viên vào một thời điểm nào đó, từ tận cùng chiều sâu vô thức, bỗng một hôm cảm thấy mình cần một dữ kiện lý lịch, một chi tiết hành trạng để trang trí cho cuộc đời cách mạng của mình. Vô thức đã sáng tạo từ hư vô câu nói được cho là của bà giáo thực dân da trắng đối với đứa học trò thuộc địa da vàng. Bùi Viên chỉ là một archétype stéréotypé. Đồng chí Lê Quang Vịnh khi chưa đảm nhận chức Trưởng ban Liên lạc Tôn giáo Chính phủ trong một buổi nói chuyện vào dịp tiếp thu Trường Trung học Pétrus Ký cũng kể một câu chuyện đáng tiếc xảy ra cho cá nhân đồng chí vào thuở đồng chí còn là “học trò nhà nước”, nó đã là động cơ thôi thúc đồng chí sau này lên đường theo cách mạng. Trong đám nhà giáo nghe đồng chí “giáo dục” hôm đó có bà xã tôi nhưng lâu ngày quá nên chúng tôi quên mất nội dung cụ thể; vả lại vốn dị ứng với loại chuyện ba hoa chích choè này nên chúng tôi dễ có xu hướng tẩy xoá chúng khỏi vỏ não. Lê Quang Vịnh cũng chỉ là một archétype stéréotypé.
Hàng loạt những bài viết, những phóng sự vừa được tung lên báo lên mạng liên quan đến tư cách xấu xa, đạo đức suy đồi, nhân phẩm tồi tệ của người Việt. Chẳng hạn, nhiều người than van tại sao có những kẻ “mày râu nhẳn nhụi, áo quần bảnh bao“ mà cũng bẻ hoa giật kiểng nhân dịp hội hoa. Câu trả lời là vì họ hành động như những mẫu hình đúc bản, theo phân tâm học. Chẳng những chỉ hành động, họ còn suy nghĩ, lý luận như những mẫu hình đúc bản. Năm 1987, khi đồng chí Nguyễn Khắc Viện xin xử lại vụ Nhân văn – Giai phẩm thì đồng chí Trần Độ trả lời: “Vụ Nhân văn – Giai phẩm là một vụ án chính trị. Nhà nước ta xét xử và bản án đã được thi hành. Đây là vấn đề ngoài phạm vi văn học, nghệ thuật.” Năm 2009, khi có nguời lo sợ về vụ khai thác bô-xít thì đồng chí Nguyễn Tấn Dũng giải thích rằng khai thác bô-xít là chính sách lớn của Đảng và Chính phủ. Ngay kẻ viết những dòng này cũng từng được Đảng… chiếu cố. Số là trong tù cộng sản, sau khi qua giai đoạn mười bài lý thuyết, quản giáo động viên tù ghi tên tham gia lao động. Khi tôi phát biểu là để bác sĩ đi cuốc đất, phá rừng là phí phạm chuyên môn, thì quản giáo – anh ta tên Ninh – bí nên quay qua hỏi ngược tôi: “Nếu Đảng bảo anh đi lao động thì anh bảo sao?”. Trung tướng Trần Độ, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, quản giáo Ninh đều suy nghĩ và lập luận y hệt nhau, không Đảng thì Nhà nước, không Nhà nước thì Chính phủ. Họ đều là archétypes stéréotypés.
Thuở talawas chưa là talablog, tôi đã trình bày rằng chế độ cộng sản xây dựng thành công một cỗ máy khổng lồ hoạt động rất tinh vi nhưng cũng rất tàn bạo, cỗ máy đó đã quay trở lại nghiền nát những cá nhân nằm trong vòng xoay của nó. Cho nên ông Hồ Chí Minh thân danh là Chủ tịch nước nhưng phải đến cầu xin tên tướng Tàu chỉ huy phong trào cải cách ruộng đất mà vẫn không cứu được bà Cát Hanh Long. Cho nên ông Phạm Văn Đồng giữ chức Thủ tướng Chính phủ mấy chục năm trời mà lại tuyên bố là mình chẳng có quyền hành gì cả. Ông Hồ Chí Minh bất lực khi muốn cứu người, ông Phạm Văn Đồng vô quyền những năm dài chấp chính. Hai ông là hai archétypes stéréotypés vĩ đại và á-vĩ đại.
Có lẽ nên nói thêm là “qui chụp” một số thành viên của chế độ xã hội chủ nghĩa vào đội ngũ những archétypes stéréotypés không phải là thái độ khinh mạn hay đả kích. Khi xã hội bệnh hoạn thì con người bị thương tổn, bất kỳ là xã hội nào.
Chẳng ai chê bai phê phán, chẳng ai nhìn một cách tiêu cực những nạn nhân các vụ nổ bom nguyên tử hay hỏng lò nguyên tử.
Chủ nghĩa cộng sản được xây dựng trên sự dối trá lừa đảo (deceit) như văn hào Soljenitsyne nhận định. Mới tuần vừa qua, góp ý với thủ hiến Erwin Sellering của tiểu bang Mecklenburg-Vorpommern khi ông này bảo rằng Đông Đức cũng có điểm tốt, Trưởng khối CDU Harry Glawe trong Hội đồng Đại biểu Tiểu bang bảo ai cũng biết chế độ Đông Đức được xây dựng trên cở sở một hệ thống những điều dối trá (auf einem System von Lügen gegründet).
Chuyện kể Bùi Tín bị nhiễm phóng xạ cộng sản cũng có thể trở thành láo khoét luôn. Đương nhiên lỗi chẳng phải ở ông Bùi Tín là một. Đương nhiên chuyện kể loại Bùi Tín có thể trở thành… (chứ không phải bắt buộc phải…) là hai.
Có điều không thể xem loại chuyện đó là những chứng tích lịch sử, là những dữ kiện chân lý. Chúng có thể thuộc thể loại thông tin chủ xướng chính Quốc xã giết mấy vạn sĩ quan Ba Lan, chúng có thể là “đồng môn” của những kẻ phủ nhận lò sát sinh người Do Thái hay chối bỏ vụ thảm sát Mậu Thân.
27.03.09
1 Trong Đặc san kỷ niệm Quốc-học Huế 1896-1991, trang 7, Hiệu trưởng Trường Quốc-học Đặng Xuân Trừng kể rằng Bác đã vào học Trường Quốc học vì “muốn đánh Tây phải hiểu Tây, muốn hiểu Tây phải học tiếng Tây”. Chắc cũng vì muốn hiểu Tây rõ hơn ngay trên đất Tây nên Bác mới chân ướt chân ráo đến Marseille là đã nộp liền đơn xin vào học Trường Thuộc địa của Tây.
2 à la: theo kiểu, theo cách.
Bình luận
6 Comments (bài “Chuyện kể kiểu Bùi Tín”)
Một trong những mục tiêu của giáo dục là phát triển năng lực “critical thinking”.
Nền giáo dục Việt Nam đã không chú trọng mục tiêu này.
Theo quan sát chủ quan của tôi thì những người học tốt khoa học tự nhiên thường có năng lực “critical thinking” tốt hơn những người thiên về khoa học xã hội. Họ thường có tư duy độc lập hơn và ít bị tẩy não hơn. Không ngạc nhiên khi đa số những người đối kháng xuất thân từ lĩnh vực khoa học kỹ thuật, trong khi giới văn nghệ sỹ và giới khoa học nhân văn thường tỏ ra “trung thành” với chế độ hơn.
Nếu như người dân trong nước bị cỗ máy của cộng sản nhào nặn và tẩy não, thì những người chống cộng ở hải ngoại lại có hiện tượng tự tẩy não nhau.
Người trong nước có những xác tín khó bỏ nhờ hệ thống truyền thông của đảng lặp đi lặp lại nhiều lần. Trong khi đó những tín lý của người chống cộng thì do tự họ nhồi nhét cho nhau.
Ngay trong bài viết này cũng có những tín lý được tác giả nêu ra một cách hùng hồn như chân lý vậy.
Đọc qua bài viết này, quả thật theo tôi (chỉ là một dân thường, không là một trí thức) thấy tuyệt quá. Tôi có cảm nghiệm giống như ông Trần Văn Tích nhưng không có khả năng phân biện về tác hại của chủ nghĩa cộng sản như ông. Cái cảm nghiệm của tôi thì cộng sản cũng giống như ma tuý nên ngay cả kẻ trồng hay bán ma tuý không những là thủ phạm mà còn là nạn nhân nữa.
Gần đây, tại nơi tôi ở, có một cảnh báo là những kẻ bán ma tuý trộn “chất bột trắng” này vào kẹo và đem “tặng” cho những học sinh nơi trường học. Học sinh thấy kẹo ngọt là thích và cứ thế là ngậm thôi. Các em có biết đâu “chất bột trắng” trong kẹo sẽ ngấm vào người. Rồi các em lâu dần thành nghiện. Và đó là mục đích của những tay đầu nậu ma tuý. Dứt ra thật khó cho những người nghện muốn cai ma túy.
Một điểm nữa, tôi tâm đắc với câu: “Tuy nhiên trong khi những chuyện kể nhằm đánh bóng chế độ, đề cao lãnh tụ, khoa trương thành tích v.v… thường là phét lác thì loại chuyện kể có tác dụng trái ngược đả kích, châm biếm, thậm chí chửi bới lại thường là chuyện người thực việc thực.” Để chứng minh cho câu nói này, xin quý độc gỉa bấm vào link dưới để đọc “chuyện thực, việc thực” của LS Lê Quốc Quân viết gửi cho báo BBC.com:
http://newsforums.bbc.co.uk/ws/vi/thread.jspa?forumID=8490
Ông Nguyễn Hiến Lê khi còn sinh thời bàn chuyện dùng chữ thường nhắc: “đơn cử” thì chỉ có thể “một thí dụ”, “một chuyện…” thôi, nay thấy một người viết văn như ông Trần Văn Tích sử dụng “… các dật sự ông vừa đan cử” thì tôi thật sự rất phân vân không hiểu liệu điều ông NH Lê nói có hoàn toàn chính xác không?
Tôi nêu điều không mới mẻ gì này lên đây là thực tâm mong được học hỏi bởi vì rải rác đó đây vẫn thấy có rất nhiều người viết “xin đơn cử vài thí dụ…”
cái chuyện bác kể thì nó cũng còn tùy thuộc vào hoàn cảnh của ông Nguyễn Dương Đôn gì đó, giả dụ như trong năm 45 hay là năm 54, Việt Minh không thắng Pháp thì có khi sau này anh ý lại thành nhân viên phòng nhì, và giả sử như trong trường hợp bà giáo Hemel đấy mà lại thành bà toàn quyền hay gì đó nữa (chỉ là giả thiết thôi nhé) thì có khi anh ấy lại tự hào vì được bà Hemel mắng và lại còn khoe khoang là “ngày xưa tao được bà toàn quyền mắng cho một trận, nhờ thế mà nên người”, tất nhiên, cũng có trường hợp như bác kể ở trên, thật ra bà giáo không hề mắng nhưng ông ta tự nghĩ ra cái đó cho nó có vẻ ta đây căm thù bọn Pháp vì dám xúc phạm đến lòng tự hào dân tộc,…
Bài viết của ông Trần Văn Tích “rộng” quá, “Đông Tây kim cổ” quá, cuối cùng lại đâm ra lộn xộn, khó theo dõi cái “sợi chỉ đỏ xuyên suốt” của tác giả. 🙂
Thêm vào đó, cái tên ông Bùi Tín – không biết vô tình hay cố ý – tự nhiên được đưa vào tít (title), cũng không mấy xác đáng (cùng lắm thì chỉ là cái cớ). Phải chăng ông Bùi Tín là người duy nhất, hay điển hình, của kiểu kể chuyện theo dật sự, tín lý?
Ông Tích viết: “Tất nhiên ông Bùi Tín không đặt bày, dựng chuyện. Tất nhiên những dật sự ông nêu ra có thể, có khi là sự thật. Nhưng ai nghe chúng cũng có thể và cũng có quyền nghi ngờ”. Có lẽ tác giả những dòng ấy cũng nên nghi ngờ một số khẳng định rất hùng hồn của ông trong bài, theo tinh thần của… Marx: “Hoài nghi tất cả!”
Không nói những người hoạt động cùng thời với ông Hồ Chí Minh, những ai đã từng sống ở miền Bắc từ 1945 đến khi ông Hồ mất đều biết rõ ông Hồ không phải là người Tàu mà là người Việt, người Nam Đàn, Nghệ An, đó không phải là một tín lý mà là một hiện thực sờ thấy được, vì ai cũng ít nhất một lần được nhìn thấy nghe thấy, thậm chí hỏi han ông Hồ (phải nói cho công bằng ông là con người của đại chúng) – ông Bùi Tín là một trong số đó. Ông bác lại sự bịa đặt của cái ông Hồ Tuấn Hùng nào đấy là rất phải. Tôi nghĩ ông Bùi Tín không phải là loại người a dua với những kẻ thích nêu vấn đề hoặc đặt nghịch lý cho sướng miệng mà trong các bài viết của ông, trước sau hình như ông chỉ muốn giải đáp những bức bối của hiện thực đất nước.