Trần Thị Trường – Những cảm nghĩ khi đọc “Thơ đến từ đâu”

08/12/2009 | 8:00 sáng | 1 bình luận

Tác giả: Trần Thị Trường

Category: Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Thơ đến từ đâu

Có người chưa một lần gặp Nguyễn Đức Tùng nhưng nói với tôi, chỉ cần đọc một bài trong số thơ của anh, đã thấy đó là một tài thơ:

Một con đường ở Phnom Penh

Tháng 9 năm 2006 tôi ra bưu điện nhận một thùng quà lớn

Của người anh bà con thất lạc đã lâu

Từ Phnom Penh

Khi đọc địa chỉ trên gói hàng

4314 Mao Tse Tung Boulevard

Một điều gì đó chạy xuyên qua

Mắt tôi

Trên võng mạc

Nó đảo ngược

Rồi xuyên qua óc tôi

Làm óc tôi vọt ra.

Tôi cũng thuộc trường hợp chưa một lần gặp Nguyễn Đức Tùng, chỉ đọc thơ và những bài viết của anh qua mạng, nhưng chỉ với lần đọc đầu tiên, sau, cứ thấy bài của anh là ham đọc.

Lần này, tôi có trong tay cuốn sách, tập hợp những bài phỏng vấn từ 2006 trở lại đây, mặc dù là một tập hợp chưa đầy đủ, của anh. Đó là những cuộc trò chuyện lý thú giữa tác giả và các nhà thơ trong nước và hải ngoại, thuộc nhiều thế hệ khác nhau, phong cách khác nhau, quan niệm về thơ khác nhau. Bằng nhiều câu hỏi thay đổi, anh dẫn người đối thoại và người đọc đến với chủ đề trung tâm “Thơ đến từ đâu”, và qua chủ đề đó, làm bộc lộ những vấn đề thẩm mỹ của thơ Việt Nam hiện nay.

Như thế, Nguyễn Đức Tùng đã dùng thủ pháp gieo hạt cho một mùa gặt lớn.

Đối với câu hỏi, cũng là tựa đề cuốn sách, bất cứ ai cũng có thể trả lời một cách dễ dàng: thơ đến từ… rung động của tâm hồn, là tiếng nói của cảm xúc… theo nhiều cách thế khác nhau. Thơ là lời cất lên từ đau khổ, từ khao khát hạnh phúc, từ niềm vui tràn ngập, từ cô đơn thăm thẳm, từ thất bại trường đời, từ hy vọng thầm kín, từ bất mãn sâu xa v.v…

Nếu chỉ thế thôi thì tác giả và các nhà thơ trả lời phỏng vấn đã không cần nhọc lòng, người đọc cũng không cần thêm một cuốn sách.

“Thơ đến từ đâu” thực đã đem đến cho đời sống văn học chúng ta một giá trị, vượt ra ngoài những câu hỏi đó.

Có thể nói hơi quá một chút: nó làm cho ta thấy rằng thơ quan trọng trong đời sống. Không có thơ, không biết đến thơ, con người chỉ sống có nửa… đời. Hiếm có người Việt nào không thổn thức khi nghe một bài thơ hay, nói đúng tâm trạng của mình.

Nhưng đối với cùng một câu hỏi thì mỗi người, cũng như mỗi thi sĩ trong tập sách này, lại có một câu trả lời riêng.

Với hơn năm trăm trang in, tôi nghĩ tác giả của nó – người phỏng vấn – và các nhà thơ khác – đồng tác giả – không chỉ đơn giản sắp xếp những câu hỏi đáp đó lại mà thực đã tìm được cách thật tuyệt để tạo ra một cuộc chơi chung. Nhà thơ, vừa là người rất minh định cái căn nguyên từ đâu mà sinh ra thơ, vừa là người đôi khi mông lung, mơ hồ về nó. Đặt ra những câu hỏi cũng là cách đi tìm câu trả lời cho chính mình. Và cho người khác. Cuộc chơi chung này còn thú vị ở chỗ những người không phải nhà thơ, chỉ là người đọc bình thường (như nhà khoa học, cô ca sĩ hoặc đám đông cần lao) cũng thấy mình dự phần. Cái phần tham dự đó có khả năng mang con người lại với nhau, làm cho khoảng cách giữa nhà thơ và người đọc gần lại, và tôi hy vọng là, có khả năng nâng đám đông lên cao hơn cái tầm vốn có của họ, về mặt tâm hồn.

Các nhà thơ Việt Nam có mặt, mặc dù chưa thể nói là đại diện hoàn toàn cho các khuynh hướng, phần nào phản ánh khuôn mặt của thơ ca Việt Nam trong mấy chục năm trở lại đây, họ được biết đến trên văn đàn trong và ngoài nước, không kể tuổi tác, vị trí được xếp hạng hay không xếp hạng.

Đọc Thơ đến từ đâu, bên cạnh việc rõ hơn chiều kích của một nhà thơ cụ thể, còn thấy được bức tranh toàn cảnh của các nền thẩm mỹ, của xã hội và lịch sử làm nên cái chiều kích ấy. Đó là lý do khiến người đọc, các nhà phê bình và các nhà thơ sẽ còn đọc đi đọc lại các bài phỏng vấn có giá trị văn học này nhiều lần.

Tôi được tác giả cho biết rằng sau cuốn sách này, anh sẽ còn tiếp tục những bài phỏng vấn khác nữa, với các nhà thơ và nhà phê bình khác, và hy vọng in các tập hai, tập ba. Tôi mong và tin rằng các bài đó sẽ giữ được phong độ như hiện nay.

Đặt câu hỏi đã khó, trả lời câu hỏi cũng không dễ, cái mạch chuyện trong mỗi cuộc phỏng vấn cho thấy người đặt câu hỏi đã khích lệ được cái vốn đã có, nằm sâu trong tâm thức người trả lời. Mỗi câu trả lời, cũng đủ sức làm thăng hoa những suy nghĩ của người đặt câu hỏi. Hòa quyện và thúc đẩy nhau, chúng làm nên những câu chuyện vô cùng sinh động, đầy tính chân thực, khiến cho người đọc như sờ thấy cuộc sống.

Có thể coi cuốn sách như một biên niên sử một thời kỳ, thời chúng ta đang sống.

Tìm được chủ đề “thơ đến từ đâu” thì thú vị, nhưng đi theo nó với ngần ấy gương mặt thơ, ngần ấy tính cách và không gian sống của các nhà thơ là việc chẳng dễ dàng, thậm chí rất dễ đứt hơi, dễ đi vào bế tắc, lặp lại, hời hợt và nhàm chán.

Nhưng thú vị thay, tác giả đã vượt qua điều đó một cách ngon lành, anh đem đến cho chúng ta một cuốn sách hết sức hấp dẫn.

Tôi xin lấy những chữ trong sách để làm kết cho bài viết này, rằng “Mừng vui còn có hôm nay… Người đi chưa đủ về quanh chiếu ngồi… Hy vọng, một ngày kia tất cả những người ra đi sẽ về lại bên nhau đầy đủ, ở Hà Nội, Huế, Sài Gòn, mang theo cả những người không bao giờ còn có thể về lại được nữa. Chia sẻ và thấu hiểu, kính trọng và tha thứ. Trên chiếc chiếu của tình tự dân tộc và của thơ ca Việt Nam“.

Trong suy nghĩ đó, tôi tin rằng Thơ đến từ đâu có khả năng đưa chúng ta, những người Việt yêu thơ và yêu quê hương từ khắp năm châu bốn biển, bất chấp những khác biệt do lịch sử và hoàn cảnh, đến gần với nhau hơn.

Hà Nội, tháng 8 năm 2009

Trần Thị Trường

Nguồn: Lời bạt trong tập Thơ đến từ đâu, Nhà xuất bản Lao Động, 2009. Bản điện tử đăng trên talawas blog với sự đồng ý của tác giả.