Quang Toản – Thư ngỏ gửi Nguyễn Tôn Hiệt
08/12/2009 | 7:00 chiều | 7 Comments
Category: Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Thơ đến từ đâu
Thưa ông Nguyễn Tôn Hiệt, tôi là một người yêu văn học, cũng là người quen của biên tập viên Quang Thụy, người góp phần nhỏ cùng ông Đà Linh biên tập cuốn sách Thơ đến từ đâu của tác giả Nguyễn Đức Tùng. Chỉ là người yêu văn học nên tôi không dám bàn nhiều đến giá trị cuốn sách, và cũng không đủ khả năng trả lời thay bạn mình về sự khó khăn của một biên tập viên trong hoàn cảnh thực tế mà anh ấy trải nghiệm. Tôi chỉ xin nói đến tình cảm và suy nghĩ của tôi.
Đọc thư ông tôi thấy một số thắc mắc của ông không phải là không có lý. Nhưng tôi thường nghe nói người Việt ta, dù ở Mỹ, ở Thái, ở Canada hay Úc châu trọng lý mà cũng nặng tình. Cái tình nhiều khi khiến người ta tiệm cận chân lý hơn chính cái lý.
Tôi bảo bạn tôi, chính các anh nên trả lời những câu hỏi của ông Nguyễn Tôn Hiệt thì đúng hơn là tác giả Nguyễn Đức Tùng. Anh Quang Thụy bảo, có những câu hỏi, tự người hỏi cũng đã biết câu trả lời, họ chỉ vờ hỏi thôi, mình trả lời là thừa. Đối với tôi, những người làm văn chương, văn học, như các ông thật khó hiểu. Còn tôi, tôi xin cám ơn tác giả Nguyễn Đức Tùng, cám ơn những người có mặt trong cuốn sách 572 trang Thơ đến từ đâu. Nhờ cuốn sách mà tôi được thêm một lần biết đến những tác giả hải ngoại. Và tôi thấy các gương mặt văn chương Việt Nam mỗi người là mỗi riêng biệt thú vị dù mới chỉ tiếp cận “các bác” trong một cuốn sách. Tôi cũng biết mỗi một nền văn hóa đều có sự hay dở nhất định. Ta chấp nhận cái dở cũng không chắc làm ta dở đi mà đôi khi có thể còn làm ta phong phú hơn. Sự cắt xén của biên tập viên khiến cho tác phẩm không vẹn toàn như ta mong muốn đành là một sự dở, nhưng sự nỗ lực của họ để người đọc chúng tôi tiếp cận được hay dở của người khác, lại là cái khả dĩ, rất đáng được thông cảm, không những thế cần được biết đến công lao. Sinh thời, Lê Đạt có lần nói, dù thế nào ông vẫn viết, viết xong thì ông gửi đi. Nền xuất bản nào đó không chấp nhận xuất bản thì thôi, đã xuất bản có cắt xén thì những chữ còn lại của bài viết cũng vẫn chứa đựng đủ tinh thần Lê Đạt. Ông còn cười hồn hậu mà nói, ta phải viết sao cho cắt mấy cũng vẫn còn những điều đáng đọc… Đừng bao giờ tin rằng luôn có sự dễ dàng và chúng ta được làm việc trong điều kiện lý tưởng nhé.
Thêm nữa, một điều nhỏ thôi, nhưng lại có ý nghĩa với nhiều người. Tôi hy vọng nếu có tập 2, tập 3 như Nguyễn Đức Tùng đã hứa thì chúng tôi sẽ còn được biết thêm những tên tuổi khác ở hải ngoại. Tôi nghĩ rằng có tình với nhau, rồi thì những cách biệt sẽ dần dần được san lấp. Trong nước hay hải ngoại hình như những người làm văn chương bao giờ cũng tìm cách mở những cánh cửa để đến đến nhau, ngõ hầu làm sinh động hơn cái thế giới nhạt nhẽo vì duy lý.
Kính
12/2009
© 2009 Quang Toản
© 2009 talawas blog
Bình luận
7 Comments (bài “Quang Toản – Thư ngỏ gửi Nguyễn Tôn Hiệt”)
Tình không chân thật
Cũng dài quanh cuộc lữ.
Trai gái kia sao tan vỡ duyên đầu?
Anh đường anh – em đường em
Trách nhau chi những phũ phàng
Trách nhau chi những dối gian
Cũng may chưa mang “bầu tâm sự“
Nên đường đời không trói buộc gì nhau
Không pháp lý nào xử tội chuyện hẹn hò
Dù hứa cuội vẫn là quyền được yêu và yêu tiếp
Thơ đến như cuộc tình hội ngộ
Thơ đi, đi theo mãi những cuộc tình!
(Hehe xin ngừng nơi đây…)
Quang Toản viết:
“Ta chấp nhận cái dở cũng không chắc làm ta dở đi mà đôi khi có thể còn làm ta phong phú hơn.”
Một người đi dạo, thấy đống phân trên lối đi, không tránh, mà “chấp nhận” giẵm lên. Cái “phong phú” của một người sau khi chấp nhận giẵm phân, không phải là có thể, mà chắc chắn làm “ta” thúi như phân.
Chẳng lẽ,
Phải chấp nhận tất cả
Dù đấy là việc chui qua gầm ghế
Hay việc nhận một cái nhìn ban phát
Của độc tài
Chỉ để được in hay được đọc
Một cái gì…
Tôi chẳng tin như vậy.
“Nền xuất bản nào đó không chấp nhận xuất bản thì thôi, đã xuất bản có cắt xén thì những chữ còn lại của bài viết cũng vẫn chứa đựng đủ tinh thần Lê Đạt.”
Hì hì, làm tôi nhớ mấy trang giấy trắng của Trần Vàng Sao ghê :D.
Hôm nay Quang Toản lại đem Lê Đạt ra mà làm gương. Hôm kia, Người Trong Nước cũng đã nói: “Hôm qua tôi nằm mơ thấy ông Lê Đạt cười sang sảng mà rằng…”
Thôi thôi. Đủ rồi. Give us a break. Ông Lê Đạt có phải là người trước kia nổi tiếng nhờ vụ Nhân văn Giai phẩm, mà sau này lại viết “Trường ca Bác”, rồi hớn hở nhận Giải thưởng Nhà Nước năm 2007 đấy không?
Vừa được giải thưởng, ông Lê Đạt tuyên bố: “Tôi thấy đường thông hè thoáng, bảo đảm an toàn giao thông cho lương tâm của xã hội, người ta phải thanh toán giải quyết những tồn đọng của xã hội và những tồn đọng của lịch sử. Và khi nào hiện tại vững mạnh trưởng thành, người ta mới đủ bình tâm giải quyết những tồn đọng mà có thể gọi đó là những bệnh ấu trĩ của một thời. Việc đối xử với một số anh em chúng tôi như vừa rồi là tin đầu xuân tốt đẹp. Tôi biết sẽ có nhiều ý kiến xung quanh việc này, đấy là lẽ bình thường. Tôi nghĩ chuyện giải thưởng này như một câu của ông Đỗ Chu (Một thành viên của Hội đồng Giải thưởng chuyên ngành Văn học) đã phát biểu là: “Có thể cho đây là lời xin lỗi của anh em đối với các anh”. Còn nói xứng đáng cũng chẳng biết thế nào là xứng đáng. Nhưng đây là cử chỉ đẹp, cho dù là muộn, nhưng muộn còn hơn không.”
Nhưng ngay sau đó ông Thứ trưởng Bộ VH-TT Lê Tiến Thọ xác định Giải thưởng này không có nghĩa là một lời xin lỗi xin phải gì cả.
Nhà báo Thu Hà hỏi: “Theo thông tin trên các báo, nhà văn Đỗ Chu, thành viên hội đồng văn học, đã phát biểu về việc tặng giải thưởng cho các nhà văn “Nhân văn – Giai phẩm”: “Đây là lời xin lỗi của anh em với các anh” . Ông đánh giá thế nào về lời “xin lỗi” này?”
Thứ trưởng Bộ VH-TT Lê Tiến Thọ: “Tôi không chính thức nghe thấy anh Đỗ Chu phát biểu như vậy, có thể với tư cách một nhà văn anh ấy nói vui với đồng nghiệp, còn với tư cách một thành viên hội đồng, nói như vậy theo tôi là không chính xác. Các nhà văn Trần Dần, Phùng Quán, Lê Đạt, Hoàng Cầm nhận giải thưởng vì các tác phẩm của các ông có giá trị đích thực, chứ không thể vì bất cứ lý do nào khác, kể cả sự “xin lỗi”…”
Xin lưu ý: cái “giá trị đích thực” mà ông Thứ trưởng Bộ VH-TT Lê Tiến Thọ nói ở đây là loại “giá trị đích thực” do chính quyền CHXHCNVN công nhận. Theo tiêu chí của chính quyền đó thì cái gì hợp với đường lối chính sách của Đảng thì cái đó mới có “giá trị đích thực”, còn cái gì trái ý của họ thì sẽ có công an văn hóa đứng ra dạy bảo.
Nhà báo Thu Hà hỏi thêm: “Thưa ông, một số tác phẩm của các nhà văn trên đây đã từng bị cấm xuất bản vì các lý do khác nhau. Việc được nhận giải này liệu có đồng nghĩa với việc tất cả các tác phẩm của họ sẽ đương nhiên được xuất bản?
Thứ trưởng Bộ VH-TT Lê Tiến Thọ nói rõ: “Giải thưởng trao cho tác phẩm cụ thể chứ không cho toàn bộ sáng tác của mỗi nhà văn. Cho nên việc xuất bản cũng vậy. Đã có sự điều chỉnh của Luật xuất bản. Tác phẩm nào không phạm Luật xuất bản thì đương nhiên được xuất bản, còn ngược lại dù của ai cũng sẽ không được xuất bản…”
Rõ ràng ông Thứ trưởng Bộ VH-TT Lê Tiến Thọ không công nhận những tác phẩm của nhóm Nhân văn – Giai phẩm. Rõ ràng Nhà nước chỉ trao giải thưởng cho những tác phẩm “không phạm Luật xuất bản” của ông Lê Đạt. Ông Lê Đạt thì lại sung sướng cho là Nhà nước trao giải thưởng như một sự “giải quyết những tồn đọng của lịch sử” về vụ Nhân văn – Giai phẩm trước kia, rồi lập tức ca ngợi chế độ có “cử chỉ đẹp”, có “đường thông hè thoáng, bảo đảm an toàn giao thông cho lương tâm của xã hội”.
Đúng là cái kiểu họ vừa cho ông ăn một miếng bánh nho nhỏ thì ông đã hớn hở vội vàng cho lại họ một cân đường phèn. Có vẻ như ông Lê Đạt đã chạy sang lề phải và đã tự biến thành cái bình vôi tròn vo.
bệnh nhân Sách bị cắt chút não
hắn vẫn bình thường có sao đâu
vẫn nói những gì hắn muốn nói
dù đôi khi hắn bỏ lửng câu
Ông Quang Toản viết: “Nền xuất bản nào đó không chấp nhận xuất bản thì thôi, đã xuất bản có cắt xén thì những chữ còn lại của bài viết cũng vẫn chứa đựng đủ tinh thần Lê Đạt.”
Chúng tôi rất thông cảm với sự khó khăn của những vị quan tâm với văn học ở VN nhưng không rõ “tinh thần Lê Đạt” được thể hiện đầy đủ như thế nào sau khi được bộ máy kiểm duyệt cho phép xuất bản. Được biết bộ hồi ký của Nguyễn Hiến Lê đã được tái xuất bản từ lâu ở VN (không biết có được sự chấp thuận của bà Trịnh Thị Tuệ và NXB Văn Nghệ ở Calif hay không.) Chắc chắn là những chương về cảm tình của cụ học giả này với kháng chiến hay phê bình chế độ miền Nam trước được cho phép in nguyên vẹn, nhưng tôi tự hỏi bao nhiêu dòng chữ trong tập 3 của bộ này được độc giả ở VN đọc để hiểu “những chữ còn lại của bài viết cũng vẫn chứa đựng đủ tinh thần” Nguyễn Hiến Lê. Các nhận định như “Từ đó người Nam chẳng những có tâm trạng khinh kháng chiến mà còn tự hào mình là ngụy nữa, vì ngụy có tư cách hơn kháng chiến” hay “xã hội còn bất công hơn thời trước nhiều” nếu bị đục bỏ thì có còn thể hiện được gì nhỉ!
Xin ghi lại đây phần Mục Lục của Tập 3 “Giai Đoạn 1975-1981” trong Hồi Kí NHL (NXB Văn Nghệ, Calif, 1988) để thỉnh ý ông Quang Toản:
Chương 30: CHẾ ĐỘ TẬP THỂ Ở MIỀN NAM
Cảm tình của tôi với kháng chiến/ Ngày 30-4-1975/ Chế độ mới: Hành chánh; Tài chánh; Kinh tế; Giáo dục –Văn hóa; Y tế; Tư pháp; Ngoại giao; Tôn giáo.
Chương 31: KẾT QUẢ SAU NĂM NĂM
Thất bại trong hòa bình: Không đoàn kết; Bất công; Thiếu kỉ luật; Kinh tế suy sụp/ Xã hội sa đọa: Tham nhũng – Ăn cắp – Buôn lậu/ Con người mất nhân phẩm/ Vượt biên / Người ta đã nhận định sai.
Chương 32: TA PHẢI BIẾT SỐNG THEO TA
Một cuộc đàm thoại – Bài học cổ nhân/ Mình theo cả những lầm lẫn của người/ Xu hướng của thời đại: Dự đoán sai của K. Marx; Nguyện vọng con người thời nay; Sự tranh chấp giữa Nga, Mĩ/ Sửa sai/ Một lối phát triển riêng.
Chương 33: LẠI TIẾP TỤC VIẾT
Tiếp bạn văn – Dự các cuộc hội họp/ Sách báo miền Bắc/ Tôi góp ý/ Bạn bè.
Phụ Lục