Hoàng Ngọc-Tuấn – Quan điểm của tôi về việc xuất bản tác phẩm
05/12/2009 | 2:00 chiều | 43 Comments
Category: Tư tưởng, Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Kiểm duyệt > Tự do tư tưởng
Tôi không hề chống đối bất kỳ tác giả nào muốn xuất bản tác phẩm của mình ở bất kỳ nơi nào trên thế giới. Đó là quyền của mỗi tác giả. Tôi cho rằng bất kỳ tác phẩm nào có giá trị thì nên được xuất bản rộng rãi chừng nào tốt chừng ấy, nghĩa là nên in thật nhiều, nên được dịch ra tất cả những thứ ngôn ngữ có thể dịch được, và nên xuất bản ở tất cả những quốc gia nào có thể xuất bản được.
Tuy nhiên, tôi xem quyền tự do tư tưởng tự do diễn đạt là điều quý báu hơn cả. Vì thế, tôi không ủng hộ và không tham gia vào những sự xuất bản ở bất kỳ nơi nào mà tác phẩm phải chịu bị kiểm duyệt, cắt xén, sửa đổi, ngược lại với ý muốn của chính tác giả.
Tất nhiên khi một cá nhân tác giả sẵn sàng thoả hiệp hay nhượng bộ với một hệ thống kiểm duyệt, chấp nhận tác phẩm của mình bị cắt xén, sửa đổi theo ý muốn của nhà cầm quyền, thì đó là quyền của cá nhân tác giả ấy. Riêng tôi, tôi không bao giờ thoả hiệp hay nhượng bộ như thế.[1]
Có những người cho rằng cần phải thoả hiệp hay nhượng bộ như thế thì tác phẩm của mình mới có thể được phổ biến đến nhiều độc giả hơn. Riêng tôi, tôi có quan niệm khác.
Tôi cho rằng ngay cả nếu một tác phẩm tiếng Việt được dịch sang Trung văn và xuất bản tại Trung Quốc, nơi có dân số hơn một tỷ người, thì tác giả cũng không nên vì thế mà sẵn sàng thoả hiệp và nhượng bộ với hệ thống kiểm duyệt của chính quyền Trung Quốc và chấp nhận để những tư tưởng tự do của mình, những chữ, câu, đoạn văn của mình, bị gọt bỏ và sửa đổi cho vừa với cái khuôn ý thức hệ của chính quyền Trung Quốc.
Năm 2002, một nhà xuất bản ở Hà Nội ngỏ ý muốn tái bản cuốn Văn học Hiện đại và Hậu Hiện đại qua thực tiễn sáng tác và góc nhìn lý thuyết của tôi vì họ thấy cuốn sách này rất cần thiết cho giới nghiên cứu và sinh viên khoa văn chương. Tôi đồng ý, nhưng đưa ra điều kiện rằng họ phải tái bản nguyên vẹn đúng như nội dung của ấn bản lần thứ nhất năm 2001 do nhà Văn Nghệ xuất bản tại California, và họ không được cắt xén hay sửa đổi bất kỳ chi tiết nào. Vài tháng sau, nhà xuất bản ấy ở Hà Nội gửi cho tôi một bản đề nghị những chi tiết cần cắt xén và sửa đổi. Tôi không đồng ý.
Thế rồi cuốn sách được một số người hảo tâm chuyển sang một nhà xuất bản thứ nhì ở Hà Nội. Vài tháng sau, nhà xuất bản thứ nhì cũng gửi cho tôi một bản đề nghị những chi tiết cần cắt xén và sửa đổi, kèm một lá thư thuyết phục tôi rằng những chi tiết ấy nhất thiết phải được “biên tập” thì mới có thể được giấy phép xuất bản. Tôi vẫn không đồng ý.
Cuốn sách lại được chuyển cho một nhà xuất bản thứ ba ở Hà Nội. Cũng thế, tôi lại nhận được những đề nghị cắt xén và sửa đổi cụ thể, kèm một lá thư thuyết phục. Tuy nhiên, tôi vẫn không đồng ý. Và hôm nay, tại tư gia của tôi ở Sydney, tôi còn giữ một hộp đựng những bản đề nghị “biên tập” kèm những lá thư thuyết phục ấy như một vật kỷ niệm khá khôi hài.
Điều thú vị là hầu như cả ba nhà xuất bản ấy đều đề nghị cắt xén và sửa đổi những chi tiết trùng hợp với nhau, chứng tỏ họ đều tuân theo những qui định bất khả di dịch của một hệ thống kiểm duyệt chặt chẽ. Ngoài ra, chỉ có một vài điểm khác biệt nho nhỏ (nhưng khá buồn cười) giữa các nhà xuất bản ấy. Đó là: mỗi nhà xuất bản lại đề nghị tôi bỏ bớt một hai câu văn khác nhau, không phải vì lý do chính trị, mà vì những câu văn ấy đụng chạm đến người này hay người nọ có quan hệ trong công việc với mỗi nhà xuất bản! Một điều buồn cười khác là mỗi nhà xuất bản lại tự ý sửa đổi một vài thuật ngữ mới mà họ không hiểu, vì họ chưa từng gặp, và họ thay thế vào đó bằng những chữ rất khác nội dung!
Có phải chỉ vì không chịu để cho họ xoá bỏ, cắt xén, sửa đổi một số chữ, câu, đoạn văn trong sách của tôi mà tôi nhất định không đồng ý xuất bản? Đúng như thế, vì những chữ, câu, đoạn văn ấy lại chính là những chi tiết biểu lộ quyền tự do tư tưởng và tự do diễn đạt của tôi. Đó là những chi tiết mang tính phê phán quyết liệt và thẳng thắn đối với những thế lực trói buộc tư duy và cản trở sự sáng tạo nghệ thuật, và nội dung phê phán ấy được diễn đạt bằng chính văn phong của tôi. Thật vậy, nếu tôi chấp nhận để cho họ xoá bỏ, cắt xén, sửa đổi những chi tiết ấy, thì cuốn sách của tôi chỉ còn là một cuốn sách thuần tuý học thuật mà một tác giả khác cũng có thể viết được, và trong đó không còn dấu vết của những quan điểm của cá nhân tôi — những quan điểm về văn hoá, văn học và nghệ thuật nhưng không thể tách rời khỏi những bối cảnh chính trị, xã hội và lịch sử được diễn dịch qua lăng kính và bút pháp của riêng tôi.
Liệu tôi có nên hy sinh một điều như thế để cho cuốn sách của tôi được xuất bản ở Việt Nam hay bất kỳ nơi nào khác trên thế giới? Không đời nào. Vì hy sinh điều ấy thì, trước hết, tác phẩm ấy không còn là chính nó và, trầm trọng hơn nữa, tôi cảm thấy hy sinh điều ấy là hy sinh chính cái phẩm cách của tôi như một người cầm bút với quyền tự do tư tưởng và tự do diễn đạt. Đúng ra, tôi nghĩ rằng quyền tự do tư tưởng và tự do diễn đạt còn quan trọng hơn cả cái chức nghiệp của một người cầm bút. Đó là những quyền căn bản của mọi con người trên mặt đất. Ngày nào tôi đánh mất quyền tự do tư tưởng và tự do diễn đạt thì ngày đó tôi không thể sống đúng nghĩa như một con người.
© 2009 Hoàng Ngọc-Tuấn
© 2009 talawas blog
[1]Trong trường hợp xuất bản một cuốn sách có sự đóng góp của nhiều tác giả, người đại diện cho tập thể tác giả ấy phải được sự đồng ý của từng cá nhân tác giả về từng chi tiết bị cắt xén, sửa đổi có liên quan đến cá nhân tác giả ấy. Nếu tất cả các tác giả đều đồng tình thoả hiệp và nhượng bộ với sự cắt xén, sửa đổi ấy, thì người đại diện mới có thể đồng ý cho nhà xuất bản ấn hành cuốn sách. Nếu chưa có sự đồng tình tuyệt đối của tập thể tác giả, mà người đại diện vẫn cho phép xuất bản, thì đó là một sự sai lầm trầm trọng, vi phạm đến quyền tự do tư tưởng và cả phẩm cách của tác giả liên hệ.
Nguyễn Tâm Bảo đã hiểu sai về việc xuất bản cuốn “Two Treatises of Government” của John Locks và tác phẩm “Dialogue Concerning the Two Chief World Systems” của Galileo Galilei.
http://www.talawas.org/?p=14580&cpage=1#comment-8970
Nên xem kỹ lại những trường hợp đó ở các link này:
http://en.wikipedia.org/wiki/Two_Treatises_of_Government
http://en.wikipedia.org/wiki/Galileo_Galilei
Tôi tán thành với ý kiến rất khách quan và thú vị của các bạn Nguyễn Tâm Bảo, Tôi yêu Vietnam. Ngay tác giả HNT cũng thừa nhận rằng, tác phẩm của anh có hai phạm vi, phạm vi học thuật và phạm vi “tự do cá nhân trong tư tưởng”, và anh đương nhiên áp đặt trường hợp của anh như một tiêu biểu cho việc xuất bản. Anh cũng cho rằng, việc đòi hỏi biên tập của 3 nhà xuất bản trong nước với cuốn sách của anh là vi phạm khuôn khổ tự do tư tưởng của anh. Nhưng các trường hợp khác, không phải anh, anh không thể chỉ bằng ước đoán của cá nhân mình mà vội vàng lên án, cho rằng họ cũng bị nhà xuất bản trong nước vi phạm “quyền tự do tư tưởng” của họ tương tự như trường hợp anh. Mỗi người có tự trọng đều phải lo lắng cho quyền tự do tư tưỏng của cá nhân họ, không đợi người khác phải lo giùm.
@hoamiennam
“Trong đoạn văn tôi dẫn giải, tôi hiểu là anh chỉ muốn nói đến những tác phẩm thuộc thể lệ phê bình, tham luận, nghiên cứu, quan điểm nên tôi muốn thêm rằng: Tác giả của những tác phẩm thuần túy văn chương nghê thuật cũng không dễ gì để ngòi bút bị uốn cong hay dè dặt ngòi bút của mình chỉ vì ước muốn tác phẩm của mình được đến tay nhiều độc giả hơn.” (HMN)
Trong một đoạn văn ngắn trên đây, tôi nhìn ra có đến ít nhất 4 vấn nạn, xin được nêu ra để được chỉ giáo và học hỏi thêm:
1/ Trước hết, trong “Trong đọan văn tôi dẫn giải…” vấn đề nằm trong chữ “dẫn giải”, chữ đúng thiển nghĩ phải là “trích dẫn”,
2/ “…những tác phẩm thuộc thể lệ phê bình, tham luận, nghiên cứu, quan điểm…” ở đây hai chữ “thể lệ” tôi nghĩ cũng phải là “thể loại” mới chính xác, và dù cho có dùng chữ “thể loại” chăng nữa, từ “quan điểm” cũng nêu vấn nạn: không có thể loại văn học nào là “thể loại quan điểm”,
3/ “Tác giả của những tác phẩm thuần tuý văn chương, nghệ thuật…, trong tất cả những thể loại văn học nói trên, loại nào cũng có thể là “thuần túy văn chương, nghệ thuật” được cả, có lẽ tác giả muốn nói “ngay trong địa hạt sáng tác” chăng?
Như trên tôi đã thưa, tôi nêu những phân vân trên chỉ nhằm được học hỏi, nếu sai mong được chỉ giáo.
[…] Hoàng Ngọc-Tuấn – Quan điểm của tôi về việc xuất bản tác phẩm Posted on Tháng Mười Hai 6, 2009 by danluanvn Theo Talawas […]
“Đúng ra, tôi nghĩ rằng quyền tự do tư tưởng và tự do diễn đạt còn quan trọng hơn cả cái chức nghiệp của một người cầm bút.” (Trích)
Điều này còn tùy vào việc định nghĩa “chức nghiệp của người cầm bút” là gì.
Nếu mục đích của người viết là chỉ nhằm thỏa mãn nhu cầu “self-actualization” của bản thân họ, thì những gì tác giả viết là hợp lý, họ có quyền coi “tự do tư tưởng và tự do diễn đạt” là tối thượng. Vì mục đích của việc viết là để thỏa mãn những nhu cầu tinh thần của chính họ chứ không nhằm phục vụ ai. Họ hài lòng cho dù những tác phẩm của họ không được in ấn.
Tuy nhiên nhiều người khác lại không quan niệm như vậy. Chẳng hạn, nếu John Locks mà cũng có quan niệm về “tự do tư tưởng và tự do diễn đạt” một cách cứng nhắc thì có lẽ tác phẩm “Two Treatises of Government” đã không được xuất bản, và có lẽ Hoa Kỳ đã không phải là một nước dân chủ như ngày nay.
Hoặc nếu như Galileo cũng cứng đầu trước giáo hội để bảo vệ “quyền tự do tư tưởng”, đến nỗi tác phẩm bị thiêu hủy, bản thân ông có thể bị thiêu sống, thì các thế hệ bây giờ đã phải chịu thiệt thòi như thế nào?
Tóm lại, nếu người cầm bút chỉ có tài năng bình thường, tác phẩm của họ nếu có bị cấm hay được xuất bản thì cũng không có gì ảnh hưởng đến sự tiến hóa của nền văn minh, thì tôi chúc họ cứ việc khư khư mà đặt “quyền tự do tư tưởng và tự do diễn đạt” quan trọng hơn những thứ khác.
Nhưng với những nhà tư tưởng lớn, những người coi chức nghiệp truyền đạt kiến thức đến thế hệ trẻ, giáo dục thế hệ trẻ, và đóng góp vào quá trình tiến hóa của xã hội… là cao cả hơn cả những quyền tự do cá nhân hay nhu cầu tự biểu hiện của bản thân, thì tôi mong là họ đừng quá cứng nhắc để tác phẩm của họ có thể đến được tay người đọc, nhất là sinh viên.
Chào anh HNT
Trong đoạn văn tôi dẫn giải, tôi hiểu là anh chỉ muốn nói đến những tác phẩm thuộc thể lệ phê bình, tham luận, nghiên cứu, quan điểm nên tôi muốn thêm rằng: Tác giả của những tác phẩm thuần túy văn chương nghê thuật cũng không dễ gì để ngòi bút bị uốn cong hay dè dặt ngòi bút của mình chỉ vì ước muốn tác phẩm của mình được đến tay nhiều độc giả hơn.
Một lần nữa, cám ơn anh đã chia sẻ một tâm quyết đáng trân quí.
Tôi tin, có không ít cây viết thầm cám ơn anh.
HMN
Ông Hoàng Ngọc Tuấn viết: “quyền tự do tư tưởng và tự do diễn đạt còn quan trọng hơn cả cái chức nghiệp của một người cầm bút. Đó là những quyền căn bản của mọi con người trên mặt đất…”.
Nhìn từ người cầm bút, câu viết trên là rất đúng, trong một hoàn cảnh sống đẹp lý tưởng. Nhưng trong cuộc sống thực tế, không phải mọi người đều được hưởng nhiều tự do như thế, nên không thể đều nghĩ giống như thế.
Nhìn từ những người đọc sách, chứ không viết sách, nhiều khi chúng tôi đành chọn được ít sách hay ít chữ trong sách hơn là không có sách, không có chữ nào. Và (chúng tôi) đành chấp nhận đọc ít còn hơn không có gì để đọc.
TÁC GIẢ CÓ SĨ KHÍ – NẾU…
Tác giả H. Ng. Tuấn thực hiện được những gì ông đã viết thì quả thật đúng là người có SĨ KHÍ,…; đồng thời, cũng hiếm có người như vậy trong thời nay! Chúng tôi rất thán phục. “The rest is silence.” W. shakespeare
Đối với một tác phẩm được viết bằng ngôn ngữ của người viết lẫn người đọc cần được phổ biến toàn bộ, và về mặt kỹ thuật ấn loát (đã) có thể thực hiện được, thì không có lý do gì nhà xuất bản cần sửa đổi. Đó là nguyên tắc chung của sự tôn trọng nguyên tác.
Đối với người biên tập, cái cần sửa đổi, nói chung, là những gì nằm ngoài ý muốn tác giả (thường là lỗi chính tả, lỗi đánh máy). Còn không, nên hỏi ý kiến tác giả, kể cả những chi tiết nhỏ.
Ví dụ cách dùng từ. Người viết viết “chả giò”, người biên tập sửa thành “nem rán”. Hoặc người viết viết “cầu tuột”, người biên tập sửa thành “cầu trượt”. Cách dùng từ thể hiện tính địa phương, một thuộc tính ngôn ngữ, cần được tôn trọng. Bởi vì qua đó, người đọc có thể đoán tác giả ở đâu, Bắc hay Nam.
Hoặc cách bỏ dấu. Người viết viết “hóa”, người biên tập chuyển dấu sắc ra đằng sau thành “hoá”. Một sự cải cách lối bỏ dấu không cần thiết (như tôi đã có lần đề cập: http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=7657&rb=06). Nó chỉ gây thêm rắc rối và cho thấy cái tính lặt vặt của người Việt. Thay vì vậy, có nhiều cái – cũng trong tiếng Việt – lớn hơn, phức tạp hơn, đáng để ý hơn và cần được cải thiện. Nhưng người ta không làm.
Kẻ xem mình là nhất muốn làm gì thì làm. Dĩ nhiên anh chị ta sẵn sàng sửa đổi hết mọi thứ theo ý mình vì lợi ích chính trị hay tự mãn chủ quan.
Theo tôi hiểu, lý do anh Hoàng Ngọc-Tuấn không đồng ý sự sửa đổi một tác phẩm nằm ở chỗ đó.
Ba lần trả lời KHÔNG của Ông Hoàng Ngọc Tuấn đã đủ để nói lên giá trị cao cả của một người cầm bút chân chính, và đúng như điều Ông đã nói ngay từ đầu bài viết:
“…tôi xem quyền tự do tư tưởng tự do diễn đạt là điều quý báu hơn cả. Vì thế, tôi không ủng hộ và không tham gia vào những sự xuất bản ở bất kỳ nơi nào mà tác phẩm phải chịu bị kiểm duyệt, cắt xén, sửa đổi, ngược lại với ý muốn của chính tác giả.”
Phần tôi cho rằng giá trị nghệ thuật văn chương tự nó tồn tại và phổ cập bởi sự trung thực bật ra từ khối óc và con tim, mọi sự gọt dũa cho đúng khuôn mẫu sẽ làm mất đi tất cả.
Tôi đồng ý với ông Lam Ngo. Có một số trường hợp người ta không thật sự quan tâm đến vấn đề này – sự khác biệt so với nguyên gốc. Chẳng hạn trong một số lĩnh vực rất khó, như các cuốn sách của giáo sư Trịnh Xuân Thuận chẳng hạn, rất khó biểu đạt toàn bộ tư tưởng nguyên tác tiếng Pháp /Anh của tác giả sang tiếng Việt mà vẫn giữ được cái Hồn của nó. Tuy nhiên, chuyển tải được một phần giá trị cốt lõi của nó cũng là tuyệt vời, giá trị đối với người đọc lắm rồi. Mà tôi nghĩ kể cả lĩnh vực khác. Vì rõ ràng nó chắc chắn sẽ bị thay đổi phù hợp với bối cảnh văn hóa, xã hội, đối tượng nó cần chuyển tải.
Dù muốn dù không, quyền cho phép chuyển tải, chuyển tải một phần, hay không cho phép chuyển tải cái gì hết thì trước hết là quyền tác giả. Nhưng tôi nghĩ rằng, một tác phẩm được gọi là giá trị thì sẽ có rất nhiều điều đáng giá chuyển tải, có lẽ không đến nỗi chỉ là gói gọn vào đôi điều bị biên tập. Chắc chắn đó không thể là toàn bộ giá trị của tác phẩm.
@Hoàng Ngọc Tuấn & hoamiennam
“Thật vậy, nếu tôi chấp nhận để cho họ xoá bỏ, cắt xén, sửa đổi những chi tiết ấy, thì cuốn sách của tôi chỉ còn là một cuốn sách thuần tuý học thuật mà một tác giả khác cũng có thể viết được… (HNT)
Thực ra đọc đến chỗ này, tôi cũng hơi bị khựng lại, nhưng đọc tiếp và đặt nó vào nội dung văn bản của toàn bài thì quả là tác giả đã đặt định những quan điểm của mình rất chính xác, chính xác một cách quyết liệt và người đọc, như tôi, chỉ còn biết nhiệt liệt hoan nghênh.
Một anh bạn tôi là chuyên gia về VN ở Hà Lan có sách được một NXB ở VN đem dịch ra tiếng Việt, thì tỏ ra ít bận tâm hơn. Anh ta bảo với tôi là độc giả muốn hiểu đúng điều anh trình bày thì phải tìm đọc nguyên bản tiếng Anh.
Dẫu sao thì tôi rất cảm thông với thái độ của anh Hoàng Ngọc-Tuấn.
Đọc ý kiến của anh/chị hoamiennam, tôi thấy anh/chị có ý tưởng rất tương đồng với những gì tôi viết trong bài của tôi. Tuy nhiên, trong cách diễn đạt của anh/chị, dường như anh/chị hiểu nhầm tôi một phần nào đó chăng?
Mời anh/chị đọc lại phần kết luận của tôi. Tôi đã viết rất rõ ràng:
“Liệu tôi có nên hy sinh một điều như thế để cho cuốn sách của tôi được xuất bản ở Việt Nam hay bất kỳ nơi nào khác trên thế giới? Không đời nào. Vì hy sinh điều ấy thì, trước hết, tác phẩm ấy không còn là chính nó và, trầm trọng hơn nữa, tôi cảm thấy hy sinh điều ấy là hy sinh chính cái phẩm cách của tôi như một người cầm bút với quyền tự do tư tưởng và tự do diễn đạt. Đúng ra, tôi nghĩ rằng quyền tự do tư tưởng và tự do diễn đạt còn quan trọng hơn cả cái chức nghiệp của một người cầm bút. Đó là những quyền căn bản của mọi con người trên mặt đất. Ngày nào tôi đánh mất quyền tự do tư tưởng và tự do diễn đạt thì ngày đó tôi không thể sống đúng nghĩa như một con người.”
Cảm ơn anh/chị đã quan tâm.
Cám ơn ông Hoàng Ngọc Tuấn đã viết lên tất cả những suy nghĩ của tôi về vấn đề chấp nhận sư kiểm duyệt để tác phẩm của mình được phố biến rộng rãi hơn.
Nhưng theo ông: “Thật vậy, nếu tôi chấp nhận để cho họ xoá bỏ, cắt xén, sửa đổi những chi tiết ấy, thì cuốn sách của tôi chỉ còn là một cuốn sách thuần tuý học thuật mà một tác giả khác cũng có thể viết được, và trong đó không còn dấu vết của những quan điểm của cá nhân tôi — những quan điểm về văn hoá, văn học và nghệ thuật nhưng không thể tách rời khỏi những bối cảnh chính trị, xã hội và lịch sử được diễn dịch qua lăng kính và bút pháp của riêng tôi” thì tôi thấy hơi phiến diện.
Với tôi, một tác phẩm dầu là thuần túy văn chương nghệ thuật cũng luôn gắn bó với những bối cảnh chính trị, xã hội và lịch sử, và được tác giả diễn dịch qua lăng kính và bút pháp riêng của tác giả (xin được dùng bút pháp của ông cho được chính xác). Cho nên, để tác phẩm của mình, tức một phần tư duy của mình được đến tay nhiều người mà chấp nhận bẻ cong ngòi bút, lơi là ngòi bút hay cho phép một cơ quan thẩm quyền nào đó kiểm duyệt thì người viết nên xếp bút thì hơn.
HMN