Nguyễn Tôn Hiệt – “Thơ đến từ đâu”, và một số câu hỏi dành cho anh Nguyễn Đức Tùng
04/12/2009 | 11:00 sáng | 79 Comments
Category: Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Thơ đến từ đâu
Nhiều độc giả chắn hẳn đã đọc loạt bài phỏng vấn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas do nhà thơ Nguyễn Đức Tùng thực hiện từ tháng 6/2006 đến tháng 1/2008. Bây giờ thì loạt bài đó vừa được nhà xuất bản Lao Động in thành sách ở Việt Nam và đã ra mắt vào ngày 1/12/2009.
Ngay ở đầu lá “Thư cảm ơn và thư mời tham dự buổi ra mắt cuốn sách Thơ đến từ đâu”, anh Nguyễn Đức Tùng đã kính gởi “Các nhà thơ có mặt trong Thơ đến từ đâu”. Nhưng ở phần dưới của lá thư ấy, anh Nguyễn Đức Tùng lại viết: “Một số bài đã không thể đưa vào sách lần này vì nhiều lý do khác nhau. Một số danh xưng đã được viết tắt. Một số câu và đoạn đành phải cắt bỏ. Tôi đã suy nghĩ rất nhiều về vấn đề này và cuối cùng đã đặt lòng tin của cá nhân tôi vào những nhà biên tập đầy tài năng và trách nhiệm.”
Căn cứ theo đoạn văn này, ta có thể hiểu rằng các nhà thơ có mặt trong cuốn sách THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU chắc chắn không phải là 100% các nhà thơ đã có mặt trong loạt bài THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas. Đồng thời, ta cũng có thể hiểu rằng “những nhà biên tập đầy tài năng và trách nhiệm” của nhà xuất bản Lao Động đã ứng dụng “tài năng” và “trách nhiệm” của họ để làm cái việc mà người ta thường gọi là kiểm duyệt.
Mấy ngày qua, tôi có trao đổi với một số nhà thơ đã từng có mặt trong loạt bài THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas, thì thấy họ thắc mắc rằng cho đến nay họ vẫn không biết họ còn có mặt trong cuốn sách THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU hay không, và nếu họ còn có mặt, thì những câu trả lời phỏng vấn của họ đã bị cắt bỏ hay sửa đổi như thế nào. Thậm chí, có người lấy làm tiếc rằng đã lỡ tham gia vào loạt bài THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên talawas, nên bây giờ phải băn khoăn…
Những thắc mắc và băn khoăn này là phản ứng rất hợp lý của họ, vì bất cứ một sự sửa đổi hay cắt bỏ câu chữ nào ngoài ý muốn của họ, hay ngược lại ý muốn của họ, thì cũng đều có thể khiến cho ý tưởng của họ và thậm chí tư cách đạo đức của họ bị hiểu lầm. Chẳng hạn, một câu nói mang tính phê phán thẳng thắn, trung thực của một nhà thơ dũng cảm bị những người biên tập cuốn sách cắt ra khỏi một đoạn văn, để làm vừa lòng chính qiuyền, thì những gì còn lại trong đoạn văn đó có thể bị hiểu thành những lời nói vô thưởng vô phạt của một nhà thơ hèn nhát. Nguy cơ này rất dễ xảy ra, và nếu nó xảy ra, thì nhà thơ không dễ gì mà cải chính với độc giả của cuốn sách, nhất là đối với những độc giả chưa từng đọc bản gốc trên talawas.
Trước đây, tôi cũng là một trong những nhà thơ được anh Nguyễn Đức Tùng mời tham gia vào loạt bài phỏng vấn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU trên Talawas. Ban đầu, tôi nhận lời mời, và nhận những câu hỏi của anh, vì thấy trong số người được anh phỏng vấn có những nhà thơ mà tôi rất kính phục về tư cách. Thế nhưng, sau vài ngày ngẫm nghĩ, tôi bỗng cảm thấy e ngại rằng nếu một ngày nào đó loạt bài này được anh mang về xuất bản thành sách tại Việt Nam, thì chữ nghĩa và ý tưởng của tôi, vốn thẳng thừng về chính trị, ắt là khó mà còn nguyên vẹn. Vì e ngại trước một nguy cơ như vậy, tôi đã dừng lại và không tham gia nữa.
Giờ đây, cái nguy cơ mà tôi e ngại ấy quả thực đã xảy ra cho một số nhà thơ trong loạt bài phỏng vấn ấy. Mức độ lệch lạc như thế nào thì chưa biết, vì các nhà thơ ấy chưa có sách trong tay để so sánh và nhận định.
Vì những lý do trên, xin anh Nguyễn Đức Tùng thẳng thắn công bố ở đây cho tất cả các nhà thơ liên hệ cũng như độc giả được biết:
– Những nhà thơ đã bị/được loại ra khỏi cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU là những ai?
– Một số bài đã không thể đưa vào sách “vì nhiều lý do khác nhau” là những bài nào, và những lý do đó là gì?
– Một số danh xưng của ai đã bị viết tắt?
– Một số câu và đoạn nào “đành phải” cắt bỏ?
Khi đã có thông tin đầy đủ về những điều này, các nhà thơ liên hệ cũng như độc giả sẽ có điều kiện để nhận định mức độ dị biệt giữa bản gốc trên talawas và bản được Nhà xuất bản Lao Động biên tập. Qua đó, mọi người có thể nhìn thấy động cơ và định hướng của việc “biên tập”, và đồng thời có thể đánh giá “tài năng” và “trách nhiệm” của những người biên tập mà anh Nguyễn Đức Tùng đã hoàn toàn tin cậy, giao phó và hết lòng ca ngợi.
Trong lá “Thư cảm ơn”, anh Nguyễn Đức Tùng đã khẳng định: “Trong bất cứ hoàn cảnh nào, các quyết định mà họ đưa ra là những quyết định tốt nhất có thể có được đối với cuốn sách, đối với văn học Việt Nam, trong tình hình hiện nay, với tinh thần trách nhiệm cao nhất mà tôi từng được biết.”
Như thế, theo nhận định của anh, các quyết định của ban biên tập ấy là những quyết định “tốt nhất có thể có được” đối với cuốn sách. Hơn thế nữa, đó cũng là những quyết định “tốt nhất có thể có được” đối với văn học Việt Nam, “trong tình hình hiện nay”.
Các nhà thơ liên hệ, cũng như độc giả (trong số đó có tôi), có thể tự hỏi rằng: Phải chăng việc loại bỏ một số nhà thơ và một số bài ra khỏi cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU, việc viết tắt danh xưng của một số người, và việc cắt bỏ một số câu và đoạn trong bản gốc, là những việc làm “tốt nhất có thể có được” đối với cuốn sách và, hơn nữa, đối với văn học Việt Nam “trong tình hình hiện nay”?
Tôi thiển nghĩ “trong tình hình hiện nay”, văn học Việt Nam, cũng như tất cả các lĩnh vực khác trong xã hội Việt Nam, cần một sự thay đổi triệt để. Để có thể thay đổi triệt để, cần có những nhận định và phê phán thẳng thắn và dũng cảm. Nếu ban biên tập của Nhà xuất bản Lao Động thật sự có “tinh thần trách nhiệm cao nhất” như anh Nguyễn Đức Tùng ca ngợi, thì họ phải hết sức bảo vệ cho tiếng nói của những nhà thơ thẳng thắn và dũng cảm. Ngược lại, nếu họ ra tay loại trừ những nhà thơ ấy và cắt bỏ những tiếng nói ấy, thì hiển nhiên là cái “tinh thần trách nhiệm cao nhất” của họ không phải là “tinh thần trách nhiệm cao nhất” đối với văn học Việt Nam, mà chỉ là cái “tinh thần trách nhiệm cao nhất” để làm vừa lòng nhà cầm quyền mà thôi.
Và nếu thế, anh Nguyễn Đức Tùng giải thích như thế nào khi anh đã nỗ lực bằng mọi giá để cuốn sách THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU được xuất bản tại Việt Nam? Có đáng để một tác giả hải ngoại nỗ lực đóng góp thêm vào Việt Nam một cuốn sách văn học phù hợp với đường lối của nhà cầm quyền? Và nếu thế thì anh thực sự đóng góp gì cho văn học Việt Nam?
Tất nhiên những câu hỏi này chỉ nẩy sinh từ một giả thuyết. Giả thuyết này đúng hay sai như thế nào thì phải chờ cho đến khi anh Nguyễn Đức Tùng thẳng thắn công bố đầy đủ những tên người bị loại trừ và tất cả những chi tiết bị sửa đổi và cắt bỏ, để mọi người có thể so sánh với bản gốc và thẩm định về “tài năng” và “trách nhiệm” của nhóm người biên tập và, tất nhiên, về quan điểm văn học và chính trị của chính anh.
Nếu THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU tiếp tục hiện hữu qua hai văn bản dị biệt, một cho độc giả ở nước ngoài, một cho độc giả ở trong nước, ai đọc bản nào thì hiểu theo bản ấy, mà anh Nguyễn Đức Tùng không có một lời giải thích thật rốt ráo để làm sáng tỏ vấn đề, thì chí ít đây là một sự thiếu ngay thẳng và không đẹp đẽ trong sinh hoạt văn học.
___________
Phụ lục
Hôm nay, tôi thấy trên blog của nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo có bài “Nhà thơ và Tự do”, trong đó có một đoạn mô tả vài diễn biến trong quá trình “biên tập” cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU, như sau:
“… khi đưa bản thảo đến Nxb Hội Nhà Văn, nó đã được biên tập cắt xén rất kỹ lưỡng, thậm chí 1 số tác giả bị loại bỏ vì cái tên của họ, nhưng vẫn bị cơ quan chủ quản là Hội Nhà Văn Việt Nam họp hội đồng thẩm định, và cuối cùng là công an bảo vệ văn hóa của Bộ Công an thẩm định lần chót. Rốt cuộc thì bài phỏng vấn dài dành cho 4 nhà thơ trong nước và hải ngoại (Du Tử Lê, Trần Mạnh Hảo, Nguyễn Trọng Tạo, Nguyễn Thụy Kha) trong 1 cuộc gặp mặt tại Sài Gòn vào tháng Tư năm 2007 bị loại bỏ khỏi tập bản thảo. Trong khi nhà văn Trung Trung Đỉnh (Giám đốc Nxb HNV) đang tiếp tục thương thuyết để giải cứu cho bài phỏng vấn đó, thì đùng một cái, Nxb Lao Động công bố ra mắt cuốn sách này. Thấy rất khó cho Nxb Hội Nhà Văn, nhóm những người bạn được tác giả ủy quyền đã “bí mật” trao bản thảo cuốn sách cho Nxb Lao Động, và chỉ trong một thời gian ngắn, cuốn sách đã được biên tập kỹ, và được cấp phép, được vào nhà in, đươc nộp lưu chiểu, và được phát hành đúng quy định của Luật xuất bản… mà bài phỏng vấn tại Sài Gòn vẫn có mặt trong cuốn sách.”
Sinh hoạt văn học Việt Nam “trong tình hình hiện nay” vui thật! Xuất bản sách mà nghe như truyện trinh thám!
3/11/2009
© 2009 Nguyễn Tôn Hiệt
© 2009 talawas blog
Bình luận
79 Comments (bài “Nguyễn Tôn Hiệt – “Thơ đến từ đâu”, và một số câu hỏi dành cho anh Nguyễn Đức Tùng”)
« Trang trước 1 2 3 4 5 6 Trang sau »
Người biên tập thật đúng nghĩa phải là người bảo vệ cho tác phẩm, góp phần làm tác phẩm hoàn hảo hơn, và dũng cảm chống lại sự kiểm duyệt của chính quyền độc tài, chứ không để chính mình biến thành công cụ của hệ thống kiểm duyệt. Tối thiểu ở Trung Quốc gần đây đã có những tấm gương đáng suy gẫm.
Đầu tháng 11/2009, bà Hu Shuli (tổng biên tập của tạp chí Caijing) đã từ chức cùng với hầu hết biên tập viên, sau khi ông Wang Boming (sáng lập viên và người hỗ trợ chủ lực của tạp chí này) không chịu đứng về phía của bà để kháng cự lại áp lực của chính quyền Trung Quốc trong việc kiểm duyệt.
Bốn tháng trước đó, khi Ủy ban Chính trị và Luật pháp, do trùm công an Zhou Yongkang đứng đầu, đã ra lệnh cho tạp chí Caijing phải “cải tổ” vì ban biên tập không làm việc đúng theo chỉ thị khi cho đăng những bài liên quan đến các cuộc nổi loạn ở Tân Cương trong thời điểm đó. Lệnh “cải tổ” này đã khiến bà Hu Shuli và đa số biên tập viên bất bình. Sau bốn tháng tranh đấu bất thành, vì đa số người trong ban quản trị tờ báo không có đủ can đảm để hỗ trợ, bà Hu Shuli cùng với hầu hết biên tập viên quyết định từ chức. Tạp chí Caijing vẫn tiếp tục hoạt động với một ban biên tập có thành phần nhân sự khác, dĩ nhiên sẵn sàng làm công cụ cho hệ thống kiểm duyệt của chính quyền.
Hiện nay, bà Hu Shuli đã có việc làm mới là chức vụ trưởng khoa báo chí tại trường đại học Tôn Dật Tiên ở Quảng Châu, và bà đang tìm cách tổ chức một tạp chí mới có tên là Caixin.
Đại đa số những biên tập viên đã từ chức cùng bà Hu Shuli hy vọng sẽ tham gia vào tờ tạp chí mới. Một biên tập viên nói: “Chúng tôi hy vọng sẽ bắt đầu tờ tạp chí mới trước cuối năm nay. Đó là một thử thách. Nhưng chúng tôi không có cách chọn lựa nào khác. Ở lại với tờ báo cũ, chúng tôi chắc chắn phải từ bỏ sự độc lập tư tưởng của mình.” Tuy nhiên tờ tạp chí mới này có được giấy phép hoạt động hay không lại là một vấn đề hết sức khó khăn.
Ông Wu Si, người tổng biên tập khả kính của tờ Yanhuang Chungqiu, một tạp chí trí thức đã liên tục vượt qua những sự cấm kỵ để đưa ra những thông tin trung thực về lịch sử Đảng Cộng sản Trung quốc, nói rằng ông vẫn còn lạc quan sau một loạt hành động đàn áp tự do báo chí ở Trung Quốc gần đây. Ông nói: “Tôi bi quan trong một thời gian ngắn nhưng tôi lại là một người lạc quan về lâu về dài.”
Tờ Yanhuang Chungqiu vẫn chưa bị đàn áp vì nhờ có tổng giám đốc xuất bản là ông Du Daozheng, một người được che chở bởi một nhóm những anh hùng cách mạng lão thành, nhưng các nguồn tin thân cận với tờ báo cho thấy sự may mắn này sẽ không thể kéo dài.
Nếu ông Du Daozheng bị thay thế, tờ Yanhuang Chungqiu sẽ nhanh chóng trở thành một tờ báo lề phải và ban biên tập của nó sẽ trở thành công cụ của chế độ kiểm duyệt.
Vì nghĩ không ra, xin hỏi lại:
Thưa hai bác Trương Đức và Phùng Tường Vân,
Hai bác nhắc đến hai đại danh Nguyễn Huy Thiệp và Nguyễn Bảo Sinh cùng thơ của các vị này; đây gọi là „huyền thi“ nên hiểu được thật là điều rất… bí. Vậy xin được hỏi như sau:
– Rằng trong 2 cái „dí vào“,
Cái nào là trọng (nặng), cái nào là khinh (nhẹ)?
– Nguyễn Huy Thiệp nhận xét về (nhà) thơ như thế thì đem dí vào đâu có… làm rầu đó không?
Điều này không chắc góp gì cho câu hỏi “thơ đến từ đâu” (từ “đầu gối” thì không thể…), nhưng chắc giúp hiểu “thơ là cái gì”!?
(PS.: Chưa dám bàn những cái “dí” khác đang được trao đi đổi lại…)
Nguyễn Tôn Hiệt viết:“NẾU Thơ Đến Từ Đâu tiếp tục hiện hữu qua hai văn bản dị biệt, một cho độc giả ở nước ngoài, một cho độc giả ở trong nước, ai đọc bản nào thì hiểu theo bản ấy, mà anh Nguyễn Đức Tùng không có một lời giải thích thật rốt ráo để làm sáng tỏ vấn đề, THÌ chí ít đây là một sự thiếu ngay thẳng và không đẹp đẽ trong sinh hoạt văn học.”
Muốn Nguyễn Đức Tùng có một lời giải thích cho ai đây? Cho độc giả ở trong nước hay ở nước ngoài? Nếu cho độc giả ở trong nước, nhờ anh NTH chỉ cho NĐT biết cách thức như thế nào. Nếu là cho độc giả nước ngoài, tôi xin mách cho. Mua sách rồi lên talawas bộ cũ đọc bản chính.
Cám ơn Phong Vệ đã tạo hòa khí mới.
Bây giờ đùa được chứ! Chúng ta hãy thư giãn bằng cách thử làm thầy bàn về NĐT cho vui.
Nếu anh là NĐTùng, anh nghĩ anh có trả lời hay không?
Nếu là tui, wow! im lặng cũng bị chém, trả lời cũng bị treo, cù lèo nó, thế thái nhân tình vẫn vậy.
Này nhé, NĐT mới mở lời cảm ơn thôi đã bị HN-T từ chối, rồi Phan Nhiên Hạo kể công, rồi một loại phản hồi hắc ám kiểu cơm thèm không ăn (bản gốc không đọc) mà cứ thích tìm sạn NĐT mà nuốt, thích gặm lá gói bánh của Công Tử Bạc Liêu hơn là ăn bánh của nxb Lao động, chỉ tìm chỗ hở hang của Khanh Phương mà xoi mói, bụi trên giày Đà Linh cũng chê đắng cay… Thử hỏi làm sao mà NĐT không khóc. Bây giờ mới thấy dễ thở một xíu, nếu trả lời thì chắc chắn lại có màn chê cơm ham sạn nổi lên nữa. Mới đây ông P lại dằn mặt lam le dữ tợn hơn nữa. Ông bảo câu hỏi của NT Hiệt hướng vào tất cả những kẻ nào dính dáng với NĐTùng đấy. Chúa ạ, bố bảo NDTùng cũng không biết trả lời ra sao cho đẹp. Chi bằng im lặng cho thiên hạ thái bình, buồn một mình vẫn hơn nhìn cả nhân gian sầu thảm. Cao thượng hơn cả sự im lặng của Trần Dần đấy.
Còn nếu trả lời thì sao? Gương HN-T PNHạo ấy, chẳng biết trong đám thân tình trước đây sẽ có bao nhiêu người phản trắc hay sẽ có bao nhiêu kẻ vì cầu an lẫn cầu vinh mà chối bỏ mình. Thôi cứ để thời gian trả lời là thượng sách, đành thà một mình mang tiếng không đẹp với kẻ hạch sách mình còn hơn là đặt anh em mình vào thế khó xử. Ôi danh tiết này sẽ được ngàn thu ghi nhớ.
Mà theo ruột gan tui, cái cao thượng kia lẫn thứ danh tiết này NĐT đều hổng ham đâu. Khó quá, nhưng tôi biết không phải là không có cách khác, ông Phong Vệ thử bày trò xem tôi hồi hộp chờ nghe ông lắm đó.
Gửi Phong Vệ và Khải Minh,
Phong Vệ viết: “Tôi thấy bài ý kiến này của anh Nguyễn Tôn Hiệt là vô cùng cần thiết, không những tạo ra sự minh định cho việc xuất bản cuốn “Thơ đến từ đâu” mà còn là đối với tình hình xuất bản phức tạp trong nước. Chỉ e lời kết của NTH có phần quyết liệt nên anh Khải Minh đã phản ứng quá gay gắt chăng? Những câu hỏi của NTH là xác đáng, mà một câu trả lời cụ thể của anh Nguyễn Đăng Thường đã làm sáng tỏ khá nhiều. Chỉ tiếc là đến tận bây giờ sau 53 ý kiến mà chính anh Nguyễn Đức Tùng vẫn chưa phản hồi; thái độ đó càng dễ làm mọi người xa lánh. Hay là anh muốn vậy?”
=> Cảm ơn Phong Vệ đã nhìn thấy sự cần thiết của bài viết của tôi.
=> Đoạn cuối bài của tôi nguyên văn như sau: “NẾU Thơ Đến Từ Đâu tiếp tục hiện hữu qua hai văn bản dị biệt, một cho độc giả ở nước ngoài, một cho độc giả ở trong nước, ai đọc bản nào thì hiểu theo bản ấy, mà anh Nguyễn Đức Tùng không có một lời giải thích thật rốt ráo để làm sáng tỏ vấn đề, THÌ chí ít đây là một sự thiếu ngay thẳng và không đẹp đẽ trong sinh hoạt văn học.”
=> Xin độc giả lưu ý đến hai chữ NẾU và THÌ. Đây chỉ là một mệnh đề điều kiện cách (conditional clause) chứ không phải là một mệnh đề khẳng định. Vì thế, đây không phải là một lời kết, và càng không thể nói đây là “một lời kết có phần quyết liệt”. Đây chỉ là một điều kiện được đặt ra và mời gọi một sự giải quyết công khai minh bạch.
*
Khải Minh viết: “Thưa ông Nguyễn Tôn Hiệt. Tôi nghĩ ông có tật hay dí mũi vào những chỗ không đáng dí như đa số người Việt Nam xấu xí chúng ta. Ngay từ đầu, ông đã đồng hóa Biên Tập với Kiểm Duyệt như sau: “Đồng thời, ta cũng có thể hiểu rằng “những nhà biên tập đầy tài năng và trách nhiệm” của nhà xuất bản Lao Động đã ứng dụng “tài năng” và “trách nhiệm” của họ để làm cái việc mà người ta thường gọi là kiểm duyệt”. Rồi ông cứ từ đó mà độc tấu những thứ lung tung chưa có căn cứ gì rõ ràng theo hướng tiêu cực.”
=> Thật tình tôi không muốn đối thoại với cái ngôn ngữ bất lịch sự của anh. (Xin anh cẩn trọng hơn trong khi đối thoại). Tuy nhiên, tôi nghĩ cũng cần phải minh giải một điều do anh gán cho tôi: “Ngay từ đầu, ông đã đồng hóa Biên Tập với Kiểm Duyệt…”
=> Tôi không hề tự ý “đồng hóa Biên Tập với Kiểm Duyệt”, mà tôi đã căn cứ vào lời xác nhận của chính ông Nguyễn Đức Tùng rằng: “Một số bài đã không thể đưa vào sách lần này vì nhiều lý do khác nhau. Một số danh xưng đã được viết tắt. Một số câu và đoạn đành phải cắt bỏ.”
Và tôi căn cứ vào lời mô tả cụ thể của chính ông Nguyễn Trọng Tạo, tức là người được ông Nguyễn Đức Tùng ủy quyền bản thảo trong việc xuất bản. Ông Nguyễn Trọng Tạo viết về sự biên tập đối với cuốn Thơ Đến Từ Đâu như sau:
“… khi đưa bản thảo đến Nxb Hội Nhà Văn, nó đã được biên tập cắt xén rất kỹ lưỡng, thậm chí 1 số tác giả bị loại bỏ vì cái tên của họ, nhưng vẫn bị cơ quan chủ quản là Hội Nhà Văn Việt Nam họp hội đồng thẩm định, và cuối cùng là công an bảo vệ văn hóa của Bộ Công an thẩm định lần chót.”
=> Xin nhấn mạnh: NÓ ĐÃ ĐƯỢC BIÊN TẬP CẮT XÉN RẤT KỸ LƯỠNG, THẬM CHÍ 1 SỐ TÁC GIẢ BỊ LOẠI BỎ VÌ CÁI TÊN CỦA HỌ…
=> Những hành động như thế có phải là những hành động kiểm duyệt hay không, thì có lẽ mọi người đều thấy rõ.
=> Vì thế, tôi viết rằng ban biên tập đã “làm cái việc mà người ta thường gọi là kiểm duyệt.”
=> Tất cả những gì tôi viết ra đều căn cứ vào thực trạng được mô tả bởi chính các ông Nguyễn Đức Tùng và Nguyễn Trọng Tạo.
=> Tất cả những gì chưa minh bạch, thì tôi đặt những câu hỏi và xin được giải thích.
=> Tôi không hề quy kết bất cứ điều gì cho ai. Tôi tin rằng độc giả dư sức đọc và hiểu bài viết rất đơn giản của tôi. Vì thế, bất kỳ ai gán cho tôi là “chụp mũ”, “quy chụp”, vân vân… thì tôi sẽ không hề bận tâm.
Anh Phong Vệ ơi,
Theo tôi thì cho dù anh NĐT có ngây thơ đến mức để nghĩ là cần phải “thỏa hiệp” với cách quản lý của nhà nước CHXHCNVN hiện nay nhằm mang đến cho bạn đọc trong nước có chút ít luồng gió mới qua vài ngàn bản in (với dân số xấp xỉ 90 triệu), thì sự thỏa hiệp này đã và sẽ phải đánh đổi bằng những gì?
Với góc nhìn của những người sáng tác thì đã rõ qua các bài và phản biện trên talawas.
Nếu với góc nhìn của một người thuần túy đọc đang sống ở VN như cá nhân tôi thì (a) khó mà mua được 1 cuốn; (b) tôi vẫn có thể lên internet để đọc nguyên văn bản gốc; nhưng cái đau là (c) nhà nước XHCN có cơ hội để che đậy sự dối trá của họ bằng một số ít dẫn chứng như sự kiện này để rồi tiếp tục trò những bất lương của họ.
Mặt khác, nếu anh NĐT chưa biết chuyện gì đã và đang xảy ra đối với những văn thi sĩ trong nước đòi quyền tự do sáng tác, một quyền cơ bản nhất của một xã hội “cộng hòa” mà CSVN vẫn cứ rêu rao là đang trị vì, thì có lẽ tôi có thể thông cảm. Nhưng rõ ràng là NĐT quá biết vì đã trao đổi phỏng vấn với khá nhiều nhân vật trong nước, vì vậy, tôi khó lòng thông cảm cho NĐT, đặc biệt NĐT làm ra vẻ như sự kiện này rất lớn, rất ý nghĩa.
Vô tình hay hữu ý, NĐT làm cho tôi, một người đọc trong nước, vô cùng áy náy đối với những văn nghệ sĩ “lề bên kia” trong nước. Tôi cho là NĐT vì muốn “góp sức phát triển VHVN” (và muốn ghi danh anh ta) mà sẵn sàng thỏa hiệp và gián tiếp tiếp tay cho một hệ thống cầm quyền chà đạp lên quyền sáng tạo của công dân họ!
Không sao cả, anh NĐT nên an tâm mà sống thoải mái bên Canada, lâu lâu về nước thăm để được thù tiếp rồi tiếp tục “phỏng vấn” văn thi sĩ để phục vụ cho “sứ mạng” riêng của mình. Văn thi sĩ trong nước có bị đày thì NĐT cũng sẽ bình yên vô sự thôi! Khá chua chát nhỉ!
Thưa các quý vị,
– Tôi thấy bài ý kiến này của anh Nguyễn Tôn Hiệt là vô cùng cần thiết, không những tạo ra sự minh định cho việc xuất bản cuốn “Thơ đến từ đâu” mà còn là đối với tình hình xuất bản phức tạp trong nước. Chỉ e lời kết của NTH có phần quyết liệt nên anh Khải Minh đã phản ứng quá gay gắt chăng? Những câu hỏi của NTH là xác đáng, mà một câu trả lời cụ thể của anh Nguyễn Đăng Thường đã làm sáng tỏ khá nhiều. Chỉ tiếc là đến tận bây giờ sau 53 ý kiến mà chính anh Nguyễn Đức Tùng vẫn chưa phản hồi; thái độ đó càng dễ làm mọi người xa lánh. Hay là anh muốn vậy?
– Nhà thơ Nguyễn Đức Tùng với “TĐTĐ” đã đóng góp được cái nhiệt tâm của mình với văn học VN nói chung, lần đầu tiên làm ra một cuốn sách in mà như một diễn đàn lớn cho các nhà thơ/văn trong/ngoài nước được bộc bạch rất nhiều vấn đề. Tôi nghĩ giới văn nghệ cả trong và ngoài cũng nên cảm ơn anh vì nỗ lực này, một nỗ lực “hết mình vì thơ” chứ không có dính gì đến “NQ 36” như ý anh Vũ Quang Khải đâu. Nếu “TĐTĐ” chỉ nằm trên “kệ mạng” của talawas thì số lượng người đọc chắc cũng chẳng hơn nhiều lắm 2 cái danh sách các “Blogger” và “Khách mời” (mà phần lớn đều ở hải ngoại) trên Blog này. Với văn học VN thì việc xuất bản một cuốn sách bao giờ cũng tạo ra một làn sóng mạnh mẽ hơn nhiều so với việc nó nằm trên mạng (cho dù có cả vạn cái pageview). Chắc chắn cuốn sách này (mặc dù có bị cắt đi đôi chút) sẽ rất tốt, có tính mở mang đối với đời sống văn nghệ hơi bị tù đọng trong nước, xin cảm ơn tác giả NĐT.
– Một người có vai trò và công trạng thực sự to lớn trong việc này mà ít ai để ý là nhà văn Đà Linh. Anh (cùng với những người BT cuốn sách và NXB Lao Động) đã làm việc hết mình để cho “TĐTĐ” được ra đời ở dạng nguyên vẹn nhất có thể trong môi trường xuất bản trong nước, mà ai cũng biết là khắc nghiệt và phức tạp. Chắc nhiều người đã thấy sự hi sinh đến mức cảm tử của ĐL cho việc xuất bản các tác phẩm văn học “có vấn đề” từ trước đến nay. Từ một nhân vật lãnh đạo chủ chốt trong xuất bản nay bị giáng xuống làm “thứ dân” cho đến việc anh đang làm BTV ở NXBLĐ thì chúng ta cũng nên nhìn ra sự dũng cảm và công tâm của lãnh đạo NXB này. Thiết nghĩ, những ai yêu văn chương và muốn nó phát triển cũng nên giành cho anh ĐL và NXBLĐ một lời cảm ơn cho những đóng góp và hi sinh.
Tôi được biết “TĐTĐ” đã bị ách tắc ở NXB Hội Nhà Văn rất lâu. Mặc dù khi một NXB nhận lời in thì tác giả không những không phải trả chi phí gì, không phải lo xử lí việc gì mà còn được tiền nhuận bút, ấy thế mà nghe nói NXBHNV của Giám đốc/nhà văn Trung Trung Đỉnh đã có rất nhiều yêu cầu. Khổ lắm thay! Thật may mắn cho NĐT và “TĐTĐ” khi anh ĐL và NXBLĐ đã thực hiện ca “đẻ khó” thành công, xin được chúc mừng tất cả các anh/chị. Và cũng mong các quý vị và bà con ở xa cũng như gần một sự cảm thông, cố gắng cùng nhau nhìn về một hướng: sự phát triển cho văn học VN.
Xin được nói rõ về mấy chữ “phần lớn các câu hỏi của NTH” trong phản hồi trước của tôi.
Nguyễn Tôn Hiệt viết:
“- Một số danh xưng của ai đã bị viết tắt?
– Một số câu và đoạn nào “đành phải” cắt bỏ?
Khi đã có thông tin đầy đủ về những điều này, các nhà thơ liên hệ cũng như độc giả sẽ có điều kiện để nhận định mức độ dị biệt giữa bản gốc trên talawas và bản được Nhà xuất bản Lao Động biên tập.”
Tôi chỉ muốn làm rõ liệu những câu hỏi trên chỉ Nguyễn Đức Tùng mới có thông tin đầy đủ hay “các nhà thơ liên hệ” cũng có thể trả lời chúng.
Như vậy, sự bất đồng đối với thái độ “chấp nhận kiểm duyệt” từ Nguyễn Tôn Hiệt, Phan Nhiên Hạo, Hoàng Ngọc-Tuấn, etc. không thể chỉ đối với một cá nhân Nguyễn Đức Tùng mà còn cả những nhà thơ được phỏng vấn đã đồng ý với nội dung “đành phải bị cắt bỏ” để được xuất bản.
Thưa ông Nguyễn Tôn Hiệt
Tôi nghĩ ông có tật hay dí mũi vào những chỗ không đáng dí như đa số người Việt Nam xấu xí chúng ta.
Ngay từ đầu, ông đã đồng hóa Biên Tập với Kiểm Duyệt như sau: “Đồng thời, ta cũng có thể hiểu rằng “những nhà biên tập đầy tài năng và trách nhiệm” của nhà xuất bản Lao Động đã ứng dụng “tài năng” và “trách nhiệm” của họ để làm cái việc mà người ta thường gọi là kiểm duyệt.”.
Rồi ông cứ từ đó mà độc tấu những thứ lung tung chưa có căn cứ gì rõ ràng theo hướng tiêu cực.
Thấy kỳ cục, tôi đã có vài phản hồi với ông Nam Phan với nội dung chỉ nhắm vào việc Biên Tập.
Tiếc rằng ông ấy lại đem câu “văn mình, vợ người” (rất tếu và trẻ con) ra làm chân lý thì tôi tự hiểu là dù muốn lịch sự lắm cũng không nên trao đổi thêm gì nữa.
Bây giờ thấy P phản hồi, nghĩ là câu hỏi của NTH có thể mở rộng ra “tất cả những nhà thơ có mặt trong tập sách”. Tôi thấy trước khi đi vào chi tiết, chúng ta nên phân biệt rõ hai việc trên để những câu trả lời sau này nếu có cũng đáng để đọc và học hỏi.
Thưa ông NTH, khi chúng ta muốn đi ăn phở, nếu có hai ba tiệm mà giá cả ngang nhau, thì bình thường chúng ta sẽ chọn tiệm nào ngon lành phải không?. Khi đi mua sách cũng vậy, tôi chọn nhà xuất bản trước. Viết tới đây chúng ta có thể hình dung ra được công việc của ban Biên Tập rồi chứ. Việc Biên Tập lại nhiêu khê hơn nếu phải chịu thêm các loại áp lực mà tôi gọi là rắc rối vô duyên ở trong bài phản hồi đầu tiên.
Vấn đề đến đây là hết. Ai muốn phê bình hay có ý kiến gì thì hãy đọc bản in rồi lên tiếng vẫn chưa có muộn.
Tôi cũng muốn thấy những sự đẹp đẽ trong sinh hoạt văn học như ông đã nói. Nên bây giờ, ông có nhận xét gì về những phản hồi đã có và có còn yêu cầu người này người khác phải trả lời câu hỏi của ông không?
Khải Minh
@Phùng Tường Vân
“Hình như có một cái gì hơi hơi khách sáo trong trao đổi ngắn giữa chúng ta anh Thường ạ, vậy thì xin phép quần hào cho phép tôi nhắc nhà thơ một tí xíu kỷ niệm vui: hồi anh có lời qua tiếng lại với một nhà văn hay nhà thơ nữ nào đó ở talawas bộ cũ thì phải, anh Thường còn nợ tôi câu thơ nhắc tuồng “Nó bảo nhau rằng: “ấy ái uông” đấy nhé.” (PTV)
Tôi không còn nhớ được gì nhiều về cuộc tranh cãi năm xưa. Nghe anh nhắc lại, thấy cũng… vui vui.
Cái “món nợ” tinh thần ấy khiến tôi nhớ tới “Bài hát cho người Auvergnat”. Xin nhại lại ca từ của Georges Brassens:
Có gì đâu đó chỉ là một câu thơ
Nhưng nó đã sưởi ấm lòng ta
Và trong hồn ta nó còn bừng cháy
Như một mặt trời bao la…
Rất cám ơn anh Phùng Tường Vân đã không chê vài bài thơ con cóc của NĐT.
Thân mến.
Xin cám ơn nhà thơ Nguyễn Đăng Thường đã trả lời.
Điều này cho tôi thấy Nguyễn Đức Tùng đã làm việc nghiêm túc. Tổng quát hóa, tập phỏng vấn đã được xuất bản một cách nghiêm túc vì nó có được sự đồng thuận về mặt nội dung của những tác giả được phỏng vấn.
Thế nên tôi nghĩ phần lớn những câu hỏi của Nguyễn Tôn Hiệt, không chỉ hướng về mỗi mình Nguyễn Đức Tùng, mà là tất cả những nhà thơ có mặt trong tập sách, nhất là những nhà thơ (hải ngoại) có câu chữ tên họ bị kiểm duyệt.
Thưa bác Phùng Tường Vân,
“lao nhao láo nháo” xin được hiểu theo nghĩa đứng lên đòi quyền sống, giành lại tiếng nói… nhưng vì viết trong tính cách đùa nghịch một chút nên đã làm chói tai bác. Thành thật xin lỗi.
Nhưng, “Lũ chúng ta lạc loài dăm bảy đứa” thì lại nghe tủi phận, đóng vai nạn nhân… thế nào ấy.
Trân trọng,
thấm vân
@ Bùi Văn Phú
Dạ có, nhờ một anh bạn văn – nhà viết tiểu luận phê bình Nguyễn Hưng Quốc ớ Úc – cho link.
Thưa anh, viết văn, làm thơ mà có độc giả – bất cứ ai – là mừng nhiều lắm rồi ạ.
Công an không ưa thơ Nở ngày là “vấn đề” của họ.
Tôi không thích công an thì may thay lại là “phản cảm” của đại đa số dân hèn.
Rất cám ơn anh đã cho tin.
Công tử Bạc Liêu viết nhầm rồi.
http://www.talawas.org/?p=14545#comment-9022
Khanh Phuong chớ đâu phải là Khánh Linh.
Vừa tò mò vô xem blog của Nguyễn Trọng Tạo thì thấy ông Tạo viết: “Tôi là một trong những người được tác giả ủy quyền bản thảo từ đầu, xin bày tỏ niềm vui khó tả với NĐT và hai nhà xuất bản đã dành nhiều tâm huyết cho cuốn sách được ra đời.”
Thì ra trong vụ xuất bản này ông Nguyễn Đức Tùng đã “ủy quyền bản thảo” cho ông Tạo lo việc xuất bản. Việc ủy quyền này có lẽ ông Tùng chưa từng tiết lộ cho các nhà thơ có bài phỏng vấn trong sách. Tôi đoán là nếu một số nhà thơ hải ngoại mà biết cuốn sách này không phải do ông Tùng lo, mà do ông Tạo lo, thì họ đã không phải cả nể với ông Tùng như vậy.
Phải nói là một số nhà thơ hải ngoại tham gia vào cuốn này bị hớ nặng khi phát hiện trong buổi ra mắt cuốn sách có ông Lê Huy Hòa đọc diễn văn khai mạc theo đúng tinh thần nghị quyết 36.
Từ đầu thì loạt bài phỏng vấn “Thơ đến từ đâu” trên talawas là một cuộc chơi thơ nên ai ham zui thì cứ chơi chung cho zui. Nhưng cuối cùng thì ai ngờ cuộc zui đó lại bị biến thành một nước cờ triển khai của nghị quyết 36. Giống như các nhà thơ đã vô tình bị ông Tùng “gom bi” lại rồi nộp cho… Nhà nước, theo kiểu “mượn hoa cúng tổ”!