The Economist – Nền giáo dục thối nát là một lý do khiến quá nhiều người Ả Rập sống trong nghèo khó
20/11/2009 | 5:30 sáng | 1 bình luận
Category: Khủng hoảng giáo dục, Thế giới
Thẻ: Các nước Ả Rập
Bắc Phong dịch
Cách đây không lâu, tờ Science (Khoa học) – tuần san của American Association for the Advancement of Science (Hiệp hội người Mỹ cho sự tiến bộ của khoa học) – đã dành một số báo để nói về “Ardi”, hay Ardipithecus ramidus, một giống người tiền sử sống cách đây 4.4 triệu năm mà sự phát hiện ra họ đã giúp đào sâu thêm kiến thức về sự tiến hóa của nhân loại. Một trong những giả thuyết đưa ra trong những biên khảo mới nhất này là giống người tiền sử thay vì bắt nguồn từ các loài liên hệ như vượn, đã xuất thân từ một thủy tổ chung trong những niên đại xưa hơn là người ta nghĩ trước đây.
Trong phần đông khối Ả Rập, cuộc nghiên cứu này đã được tường thuật theo một chiều hướng khác. Tờ báo độc lập hàng đầu của Ai Cập al-Masry al-Youm tuyên bố trong một tựa báo “Các khoa học gia Mỹ đã hạ bệ Darwin.” Trang mạng của al-Jezeera, đài truyền hình nhiều khán giả nhất trong vùng, phụ họa theo “Giống Ardi phủ nhận lý thuyết Darwin.” Hàng loạt các bình luận của độc giả tán dương tin này như là một đòn giáng vào chủ nghĩa duy vật Tây phương và là một thắng lợi cho Hồi giáo. Chỉ có hai hay ba độc giả lẻ loi viết thư than phiền là bài tường thuật đã phản ảnh không trung thực những khám phá của cuộc nghiên cứu.
Phản ứng của họ về việc khai quật giống Ardi không có gì là đáng ngạc nhiên. Theo những cuộc thăm dò, chỉ vừa một phần ba người Ai Cập trưởng thành biết đến Charles Darwin và chỉ có 8% nghĩ là có bằng chứng cho lý thuyết danh tiếng của ông. Các giáo sư, đáng lẽ phải biết khá hơn, cũng có vẻ dè dặt tương tự. Trong một cuộc thăm dò 9 trường công lập ở Ai Cập, nơi những quan niệm của Darwin là một phần chương trình cho học sinh tuổi 15, không một vị nào trong số hơn 30 vị giáo sư khoa học được phỏng vấn tin những quan niệm này là đúng. Ở một viện đại học tư trong nước Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (United Arab Emirates), chỉ có 15% giảng viên nghĩ là có bằng chứng tốt để biện minh thuyết tiến hóa.
Sức mạnh tín ngưỡng ở những người Ả Rập đã phần nào giải thích sự miễn cưỡng của họ trong việc chấp nhận những dữ kiện của thuyết tiến hóa. Cho đến khi có những cuộc cải tổ giáo dục gần đây, các trường tiểu học công lập ở Vương quốc Ả Rập Saudi (Saudi Arabia) đã dành đến 31% giờ học cho các môn học về tôn giáo, trong khi các môn toán và khoa học chỉ chiếm có 20%. Một phần tư sinh viên đại học của vương quốc này đã dành phần chính chương trình học tín chỉ cho các môn học về đạo Hồi, số lượng còn nhiều hơn tổng số các môn về kỹ thuật, y khoa, và khoa học cộng lại. Mặc dầu đã có những thay đổi trong những chương trình giảng dạy ở Vương quốc Ả Rập Saudi, các môn học về tôn giáo vẫn là những môn bắt buộc mỗi năm từ tiểu học cho đến hết đại học.
Những chọn lựa như thế mang một cái giá cao hơn cả sự thiếu kiến thức về Darwin. Ngân sách giáo dục ở các nước Ả Rập nếu tính như một phần của tổng sản lượng quốc gia (GDP) thì hoặc tương đương hay cao hơn mức trung bình thế giới. Họ đã đi những bước dài trong việc tiêu diệt nạn mù chữ, nâng cao con số ghi danh đại học và giảm bớt khoảng cách giáo dục giữa hai giới tính.
Nhưng khoảng cách về phẩm chất giáo dục giữa dân Ả Rập và dân các nước khác cùng trình độ phát triển vẫn là một điều đáng lo ngại. Nó là lý do tại sao các nước Ả Rập phải chịu những tỷ lệ thanh niên thất nghiệp cao khác thường. Theo cuộc nghiên cứu mới đây của một nhóm kinh tế gia Ai Cập, vấn đề nhân lực thiếu khả năng chuyên môn đã giải thích phần lớn tại sao một thập niên kinh tế phát triển với tốc độ nhanh vẫn thất bại trong việc kéo thêm dân ra khỏi cái nghèo.
Được coi là công trình nghiên cứu so sánh các hệ thống giáo dục nghiêm túc nhất, cuộc thăm dò mỗi bốn năm một lần mang tên Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) (Các xu hướng nghiên cứu toán học và khoa học quốc tế) tiết lộ trong bản tường trình mới nhất năm 2007 là trong số 48 nước khảo hạch, tất cả 12 nước Ả Rập tham dự đều dưới mức trung bình. Phiền hơn nữa là con số các học sinh tuổi từ 12 đến 13 trong 10 nước Ả Rập đạt được điểm chuẩn cao trong khoa học là dưới 1% so với 32% cho Tân Gia Ba và 10% cho Hoa Kỳ. Chỉ có Jordan là nước Ả Rập duy nhất đạt điểm trên mức trung bình thế giới với 5% học sinh ở tuổi 13 có trình độ cấp cao.
Kết quả các phương pháp tỉ giảo khác cũng gây những lo sợ tương đương. Trong danh sách 500 đại học đứng đầu thế giới hàng năm do Đại học Giao thông Thượng Hải (Shanghai Jiao Tong University), có 3 đại học Nam Phi và 6 đại học Do Thái trong khi không một đại học Ả Rập nào lọt bảng. Diễn đàn Kinh tế Thế giới (World Economic Forum) trụ sở ở Thụy Sĩ xếp Ai Cập ở hạng khiêm nhượng thứ 70 trong số 133 quốc gia về khả năng đua tranh, nhưng trên khía cạnh phẩm chất hệ thống giáo dục sơ cấp và giảng dạy toán và khoa học thì họ tụt xuống hạng thứ 124. Đáng buồn hơn, mặc dầu dân trong nước có mức lợi tức hàng năm 16,000 dollar/ đầu người, Libya xếp hạng thứ 128 về phẩm chất giáo dục đại học, còn thua cả xứ nghèo mạt Burkina Faso với mức lợi tức trung bình hàng năm có 577 dollar.
Ý thức rõ hệ thống giáo dục tồi tệ của mình, các chính phủ Ả Rập đang đua nhau cải thiện. Trong nỗ lực nhảy vọt sự tiến hành trì trệ trong việc cải tổ học trình và huấn nghiệp sư phạm, nhiều chính phủ đã chọn lối đi dễ bằng cách khuyến khích lập các trường tư thục. Ở Qatar chẳng hạn, theo Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hiệp quốc (UN’s Educational, Scientific and Cultural Organisation (UNESCO)) con số học sinh tư thục đã nhảy từ 30% lên đến hơn 60% trong các năm giữa 1999 và 2006. Syria đã cấp giấy phép cho mở khoảng 20 đại học từ năm 2001; 14 đại học đã được dựng lên và hoạt động. Tuy nhiên tổng số ghi danh thì lại còi cọc so với con số 200,000 sinh viên chỉ riêng ở đại học công lập Damascus. Các chế độ quân chủ nhiều dầu hỏa trong vùng vịnh Ba Tư (Persian Gulf) đã tiêu tiền vung vãi để chiêu dụ các giáo sư Tây phương đến dạy ở nước họ, nhưng những đại học tư này vẫn còn đang phấn đấu trong việc tuyển sinh viên có khả năng theo học hầu làm đầy những phòng học thiết kế huy hoàng.
Không chịu bị qua mặt, Vương quốc Ả Rập Saudi đã khai trương Đại học Kỹ thuật và Khoa học Quốc vương Abdullah (King Abdullah University of Science and Technology – KAUST), một viện đại học có diện tích lớn như đô thị với khoản tài trợ 20 tỉ dollars. Nhằm mục đích trở thành một ốc đảo cho những thành tựu hàn lâm tuyệt hạng, nó hưởng qui chế có một ban điều hành độc lập và là viện đại học duy nhất trong vương quốc mà sinh viên nam nữ được phép học chung. Chuyện này là điềm tốt cho giới đặc quyền Saudi, nhưng một đại học mới mẻ đắt giá sẽ chẳng làm được gì nhiều trong việc nâng cấp toàn thể tiêu chuẩn giáo dục Saudi. Nó lại còn bị tấn công bởi giới tôn giáo bảo thủ. Một giáo sĩ cao cấp chỉ trích chuyện sinh viên khác giới tính học chung ở KAUST, tuyên bố sách giáo khoa phải được các nhà học giả tôn giáo duyệt xét, đã bị ép phải từ chức làm việc cho chính phủ.
Nguồn: “Laggards trying to catch up”, The Economist (October 15th, 2009)
Bản tiếng Việt © 2009 Bắc Phong
Bản tiếng Việt © 2008 talawas blog
Bình luận
1 bình luận (bài “The Economist – Nền giáo dục thối nát là một lý do khiến quá nhiều người Ả Rập sống trong nghèo khó”)
Chỉ cần thay đức Allah là Bác, thay đạo (và kinh Coran) là đảng (và chủ nghĩa XH) thì nền giáo dục của các nước Ả Rập y chang với giáo dục của VN. Giáo dục các nước này sẽ muôn đời không khá, cho dầu đầu tư vào trăm tỉ đô la hay cho xây dựng hệ thống đại học mô hình Harvard, nếu trong giáo dục vẫn còn dành những vùng không gian « bất khả xâm phạm » cho tôn giáo và chính trị.
Nhưng bệnh tình giáo dục ở VN xem ra nhẹ hơn ở các nước Ả Rập, còn có thể chữa được. Những gì thuộc về « văn hóa truyền thống », như tôn giáo, rất khó khăn dứt được vì đàng sau là cả một khối quần chúng bảo vệ, nhất là khối quần chúng này được các đấng Ayatollah chỉ đạo. Nền giáo dục VN không khá là do ảnh hưởng chính trị và ảnh hưởng này có thể thay đổi nếu có sự thay đổi về chính trị.
Nội dung giáo dục của VN có thể chia làm 2 phần : khoa học thực nghiệm và khoa học nhân văn (phần vỡ lòng cùng các kiến thức cơ bản thì không tính). Phần nhân văn có vấn đề lớn là do ảnh hưởng của nhồi nhét chính trị. Nội dung phần nhiều bài học đều mang tính chất tuyên truyền, đặt căn bản trên huyền thoại nhiều hơn sự thật. Phần khoa học thực nghiệm thì nghiêng lý thuyết mà bỏ trống khoảng thực hành. Ngoài ra, khả năng giảng dạy của thày giáo cũng ảnh hưởng lớn đến thành quả giáo dục.
Việc sửa đổi, bổ túc khiếm khuyết về phẩm chất nhà giáo hay khoa học thực nghiệm xem ra là dễ dàng. Khuyết điểm này có thể chế ngự trong vòng một thời gian ngắn (một thập niên) nếu có một khả năng tài chánh chừng mực và quyết tâm. Nhưng phần nhân văn muốn thay đổi thì có nhiều trở ngại. Đến hôm nay mà phần lớn các trí thức VN vẫn còn úy kỵ, né tránh khi nói về « bác » về đảng, thì trở ngại này càng thêm lớn.
Phần nhân văn của giáo dục là xây dựng về phần hồn. Nếu nói thụ nhân như thụ mộc thì phần nhân văn là phần gốc rễ. Khi mà trong giáo dục « sự không thật », tức huyền thoại, được vinh danh, thì nói láo trở thành nền tảng đạo đức. Nền giáo dục đó sẽ đào tạo con người (và xã hội) ăn gian nói dối. Tội phạm trong xã hội gia tăng ngày một, tham nhũng ngày càng trầm trọng thành quốc nạn, chắc chắn là do hậu quả của các kế hoạch « trồng người ».
Cái thứ này (tôn giáo và chính trị) có liên quan đến dân trí hay không? Theo tôi thì không. Khai dân trí là để dân có sự hiểu biết. Nhưng từ « cái biết » (nhận thức, tri) để đến « cái làm » (hành) con đường có thể còn xa diệu vợi. Người trí thức biết mà không (dám) làm, bây giờ hô hào « khai dân trí », là chờ cho dân « làm ».
Người ta có thể đánh giá một dân tộc qua tầng lớp tinh hoa của dân tộc đó. Than ôi, tầng lớp này của VN xem ra sĩ khí rụt rè gà phải cáo! Đành chịu thôi!