Trương Thái Du – Bài toán mẫu một nghiệm số
13/11/2009 | 8:00 sáng | 48 Comments
Category: Văn hoá – Giáo dục
Thẻ: tranh luận về nền giáo dục Việt Nam
Kính thưa giáo sư Hoàng Tụy,
Là một sản phẩm của nền giáo dục Việt Nam trong gần 20 năm (từ 1973 dưới mái trường XHCN Bắc Việt), tôi xin được tôn gọi giáo sư là Thầy, dù chưa bao giờ được hân hạnh gặp mặt giáo sư ngoài đời. Nhân Hiến chương nhà giáo 20.11.2009, tôi trân trọng gửi đến Thầy nói riêng, và tất cả các bậc giáo thụ Việt Nam nói chung, lời chúc mừng chân thành nhất. Tôi cầu mong Thầy luôn luôn khỏe mạnh và tiếp tục cống hiến nhiều thành tựu cho nền giáo dục Việt Nam hiện đại.
Thưa thầy, là người đã và có con nhỏ đang thụ hưởng nền giáo dục Việt Nam, do các Thầy đặt nền móng tiên phong, tôi không thể không suy nghĩ trước sự kiện bài viết “Giáo dục: Xin cho tôi nói thẳng” của Thầy và những vấn đề liên quan đến việc website Tia sáng bị đóng cửa. Trong gần hai tuần, tôi đã đọc đi đọc lại bài viết gốc của Thầy trên trang mạng của Gs Trần Hữu Dũng hơn mười lần. Được động viên bởi đoạn kết: “Trong giáo dục, khoa học có những vấn đề mà tranh luận cả ngày cũng không kết luận nổi, nếu vốn hiểu biết và vốn văn hóa phổ quát quá khác nhau. Cho nên cần, rất cần chờ đợi và lắng nghe nhau, song trước hết phải được thẳng thắn trao đổi ý kiến”, tôi đã mạnh dạn rút tỉa những ý chính sau đây kính gửi thầy xem qua.
1. Hiện trạng giáo dục Thầy nêu ra hoàn toàn trung thực, bất cứ ai thường xuyên theo dõi truyền thông đại chúng đều nhanh chóng thấu hiểu nỗi ưu tư của thầy, thậm chí bản thân họ cũng có thể là dẫn chứng hùng hồn. Xin liệt kê chuỗi từ xuất hiện nhiều nhất trong bài viết của Thầy từ 50 lần đến 7 lần: Giáo dục, thay đổi/đổi mới/cải cách, quản lý, đào tạo, lạc hậu/yếu kém, lãnh đạo, bất cập, học việc, chất lượng/trình độ… Nửa cuối chuỗi thống kê mà tôi chỉ ra, hoàn toàn trùng hợp với một trong hai câu thầy đã hai lần nhấn mạnh trong bài: “Song muốn lay chuyển tình hình phải thừa nhận nguyên nhân chủ yếu, nguyên nhân của mọi nguyên nhân, đó là lãnh đạo, quản lý bất cập, bất cập cả tâm lẫn tầm và từ trên xuống dưới”. Từ khuôn mặt giáo dục ấy, dẫn chiếu qua nhiều khuôn mặt khác của xã hội, tôi thấy nó đều na ná giống nhau, chẳng hạn Giao thông, Y tế, Thương mại, Truyền thông v.v… thậm chí cả Ngoại giao nữa. Thầy thấy đó, chỉ cần thay từ “Giáo dục” ở chuỗi trên bằng một khuôn mặt khác của xã hội, ta sẽ có ngay một bài toán tương đương. Nói cách khác, khó tránh khỏi việc bài viết của Thầy có thể được coi như một bài toán mẫu cho những vấn đề xã hội nổi cộm hiện nay ở Việt Nam.
2. Nhà toán học vĩ đại người Pháp René Descartes từng nói “Tôi nghi ngờ, cho nên tôi tư duy, cho nên tôi tồn tại”. Do đó, xin Thầy cho phép tôi được nghi ngờ tính đơn tuyến và cái nghiệm số duy nhất mà thầy tin tưởng trong bài viết của mình. Nói cho cùng những bài toán xã hội phức tạp thường đa nghiệm và tồn tại nhiều cách giải, nó không hề khô khan và rất khó vận hành dưới những công thức, những tiên đề thường được ngợi ca là chân lý. Ít nhất ở thời điểm này, tôi có thể chỉ ra (nhưng sẽ bình luận sau) cách giải khác của nhà sử học Trần Gia Phụng đăng trên talawas blog ngày 7.11.2007, tựa đề “Giáo dục Việt Nam và viện IDS”.
3. Trong thâm tâm mình, tôi biết Thầy không có ý định đưa ra một “Bài toán mẫu”. Éo le là “Bài toán mẫu” đó có thể chỉ ra cách giải cho các vấn đề xã hội khác ở Việt Nam, và khi qui nạp lại, nó tự trình bày vấn đề lớn hơn ở thể chế, chứ không còn khu biệt trong “lãnh đạo” tại các bài toán đơn diện. Con đường tư duy này không sai, nhưng nó sẽ trở nên cực đoan nếu dừng lại tại đó. Tôi rất tiếc là với hơn 3000 ngàn chữ trong bài viết của mình, thầy chỉ duy nhất một lần nói đến văn hóa: “Trong giáo dục, khoa học có những vấn đề mà tranh luận cả ngày cũng không kết luận nổi, nếu vốn hiểu biết và vốn văn hóa phổ quát quá khác nhau”. Thể chế có phải là con đẻ của văn hóa hay không, đến nay tôi đã không dám chắc. Song, nền văn minh nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mình tiến lên văn minh đô thị trước và sau ngưỡng cửa thế kỷ 21 là không thể phủ nhận. Mối quan hệ biện chứng giữa con người và văn hóa, thiết tưởng, lại quay trở về bài toán giáo dục. Một nhà giáo dục lớn đổ lỗi cho lãnh đạo chính trị, tôi e rằng hơi phiến diện.
4. Tôi thông cảm rất nhiều với bài toán một nghiệm số của Thầy, nhưng lý tính cũng bảo tôi hãy thông cảm chút ít cho vị nào đã ra lệnh đóng cửa website Tia sáng. Hơn ai hết, tôi, một người thích phản biện, luôn bị “ném đá” trên thế giới mạng, dễ dàng nhìn ra cái vòng luẩn quẩn của nền văn hóa Việt Nam chưa bao giờ thân thiện với phản biện. Điều tôi ao ước lúc này là người đã ra lệnh đóng cửa website Tia sáng nên cho phép nó hoạt động trở lại, cũng như Giáo sư Hoàng Tụy sẽ bỏ ý định giấu mình trong “sự im lặng đáng sợ”.
Thưa Thầy, mở đầu phần kết của lá thư này, tôi xin trích một đoạn góp ý của Gs Neal Koblitz, từ blog DongA của Ts Trần Minh Tiến: “Một vài nhà bình luận Việt Nam mô tả tình trạng hiện nay bằng các ngôn từ của ngày tận thế, và tuyên bố rằng các vấn đề của giáo dục bậc cao đã trở nên trầm trọng đến mức cần phải có sự can thiệp từ phía bên ngoài – bởi những người nước ngoài – mới có thể dẫn đến cải cách. Một số thậm chí còn tin tưởng rằng vấn đề này chỉ có thể được giải quyết nếu như toàn bộ hệ thống kinh tế và chính trị được thay đổi – chắc với ý là bằng một mô hình nào đó theo mô hình tư bản phương tây”. Trong tiếng Anh, có một câu nói là: “Hãy coi chừng những ước muốn của mình.” Lý do (thường không nói đến) là bởi vì “anh sẽ lĩnh đủ nó.” (hết trích).
Neal Koblitz chứng tỏ mình tiếp cận vấn đề khá sâu sắc. Ông đã dẫn từ Lương Thế Vinh đến cả Thầy. Chỉ tiếc rằng ông chỉ đề cập đến phân đoạn giáo dục bậc cao. Ông nhìn nhận “Sự kính trọng đối với tri thức như là một phần trong văn hoá Việt Nam từ thời xa xưa”. Tuy ông bỏ sót yếu tố “trưởng lão” nhưng chúng ta không thể mong chờ một nhà toán học thuần túy như ông phải hiểu ngọn ngành rằng nội hàm “trưởng lão” cổ điển ở Việt Nam luôn dung chứa giá trị “trí thức”. Có lẽ Koblitz sẽ ngạc nhiên về điều đó. Năm ngoái, diễn đàn Oscar của xứ sở ông đã vinh danh bộ phim “No country for old man”, như lời tố cáo đanh thép vòng quay của những đồng đô la xanh nhuốm máu, được hoán chuyển trên nhiều bàn tay của các giai tầng trẻ khỏe trong xã hội, giữa cơn lốc vũ điệu bạo lực, chết chóc không ngừng nghỉ. Văn hóa Mỹ đã đang và sẽ cho ra rìa những người già nhưng đầy thành tựu và kinh nghiệm như nhân vật Ed Tom Bell do Tommy Lee Jones thủ diễn. Ngược lại, văn hóa truyền thống Việt Nam luôn đánh giá những người như Thầy là một trí thức bình phương.
Đó là nguyên nhân cơ bản và trực tiếp, để tôi ngồi xuống bên máy tính, mong được Thầy cho phép vấn an, nhân dịp ngày Hiến chương các nhà giáo Việt Nam.
Kính thư,
Trương Thái Du
Thạch Viên – Nhơn Trạch
11.2009
© 2009 Trương Thái Du
© 2009 talawas blog
Thưa ông Phú Thư, thật thú vị khi ông là một trong số những người ít ỏi (nếu không nói là duy nhất) ủng hộ ông Trương Thái Du. Nhưng ông bênh vực không phải cách, đâm ra “Yêu nhau như thế bằng mười phụ nhau”. Ai lại “nhét chữ vào miệng người khác” như thế chứ. Thưa ông, trước hết, cái gì ông Trương Thái Du nói, thì ông hãy trích dẫn trung thực, còn cái gì ông ấy không nói, thì xin tha cho ông ấy. Ông lại đi làm chuyện ngược đời, ông Trương Thái Du không nói, nhưng ông lại tìm cách để gán cho ông ấy, sao lại phi lý thế được.
Về các khái niệm, thì xin ông “xin tha” cho ông Du, vì ông ấy cũng có hiểu nó đâu. “[n(lãnh đạo) x n(nhiệm kỳ)] = Thể chế”. Trời đất ơi, quả thật tôi “choáng” với định nghĩa của “giáo sư” Trương Thái Du. Tôi đã chết cười vì lời chúc các bậc “giáo thụ”, nay không ngờ ông lại đưa thêm định nghĩa về “thể chế” của ông Du, thật ngao ngán. “Trí thức” Việt mà như ông Du, thì đất nước này mạt vận thật rồi.
Hình như ông và ông Du là “đồng thanh tương ứng”, khi mà trước đây ông Du đã “trắc nghiệm” anh em, bạn bè về vấn đề “bô-xít”, và ông ấy kết luận là 98% người dân không quan tâm đến bô-xít, nay ông Phú Thư lại làm một trắc nghiệm tương tự là “hỏi một chị bán hàng” ngoài chợ để thấy tính đúng đắm trong “bài toán” của ông Trương Thái Du.
Giả sử tôi lại ra “hỏi một bà ngoài chợ” và có kết quả khác ông thì sao? Thật nực cười. Nghĩ cũng tội nghiệp “mấy bà ngoài chợ”, hay “người dân” hoặc “đông đảo nhân dân”, “dư luận quần chúng”, cứ bị đưa ra làm “vật thí nghiệm” suốt, mà có biết gì đâu.
“Cái xấu ấy là từ trong bụng của mình mà ra chớ nào của người mình muốn bôi xấu?” Hay, hay quá! Ông nên chỉ giáo điều này cho những tên tội phạm thì đúng hơn là nói với tôi. Để chúng cãi lý với quan tòa một cách hùng hồn: “Ông buộc tội tôi, ông có thấy tôi làm việc xấu đâu, cái xấu là từ trong bụng ông ra, rồi ông đổ thừa cho tôi chứ”. Không khéo ông trở thành đại ân nhân của những tên tội phạm không chừng. Ha ha ha! Chỉ có điều là những người đóng vai quan tòa để kết án ông Du dựa trên những bài viết của ông ấy không chỉ có tôi (hơi nhiều đấy), và với những bản án nặng nề hơn nhiều.
Thưa ông vancun,
Ông TT Du viết: “Éo le là “Bài toán mẫu” đó có thể chỉ ra cách giải cho các vấn đề xã hội khác ở Việt Nam, và khi qui nạp lại, nó tự trình bày vấn đề lớn hơn ở thể chế, chứ không còn khu biệt trong “lãnh đạo” tại các bài toán đơn diện.”
Nếu không hiểu hai chữ “thể chế” mà ông ta đã nói thì hãy tra tự điển, cũng như việc hiểu hai chữ “giáo thụ” mà ông ta đã dùng. Còn không thì có thể đòi hởi một sự giải thích từ ông ta. Trong blog của mình, ông ấy đã giải thích như sau: [n(lãnh đạo) x n(nhiệm kỳ)] = Thể chế.
Tôi có làm thử một thử nghiệm nhỏ như sau. Tôi ra ngoài chợ, hỏi một chị bán hàng rằng tại sao ngành giáo dục (hay ngành A, B, C…) của mình trở nên tồi tệ như ngày nay? Chị hiểu ngay tôi muốn nói đến mặt nào là tồi tệ (vì đương nhiên không phải mặt nào cũng tồi tệ), và đã trả lời không cần trăn trở và suy nghĩ: “tại mấy ổng ăn quá mà, ăn từ trên xuống dưới!” Về mặt nội dung lời của chị bán hàng có khác gì với lời nói thẳng sau 80 năm phục vụ của nhà trí thức hàng đầu của đất nước, vậy thì bài viết của GS H Tụy giúp được cái gì, ngoài việc giúp mọi người xả chét!
Ý của tôi là vầy, thấy ông Trương rối rắm khó hiểu thì cho ông ấy rối rắm, vậy thôi. Cơn cớ gì vừa chê ông ấy rối rắm, vừa trách ông ấy chơi ngông, vừa nghi ông ta gian lận, rồi nào là hồng vệ binh, hán gian… cứ tìm cho đủ lời lẽ xấu xa để mà chụp mũ, bôi nhọ cá nhân ông ấy. Cái xấu ấy là từ trong bụng của mình mà ra chớ nào của người mình muốn bôi xấu?
Thưa ông Phú Thư:
“Ông TT Du cho rằng trong xã hội ngày nay… đó là cái thể chế từ trước đến nay”.
– Đó là điều ông suy diễn, chứ ông Trương Thái Du không hề nói như vậy. Trái lại, ông Du luôn tìm cách biện minh cho cái gọi là “thể chế” hay “lãnh đạo”, vì vậy, ông ta mới cho rằng ông Hoàng Tụy “đổ lỗi cho lãnh đạo chính trị” là “phiến diện”. Ông TT Du thậm chí còn xa xôi cảnh báo: đừng hi vọng vào việc thay đổi thể chế để cho giáo dục tốt lên, hay áp dụng mô hình phương Tây trong giáo dục. Như thế thì sẽ “lãnh đủ”. Cách nói của ông Du có khác gì các cán bộ chống “diễn biến hòa bình” của đảng CSVN đâu. “Bỏ điều 4 hiến pháp là chúng ta tự sát”. Hay “Đừng tưởng nền giáo dục của Mỹ là hay, có trong chăn mới biết chăn có rận”. “Dân chủ không đồng nghĩa với phát triển; Ổn định là tốt nhất”, “đa nguyên, đa đảng sẽ loạn”…
“GS H Tụy là người đã sống, phục vụ và xây dựng thể chế này… cũng đâu có quá đáng?”
– Đây cũng là ý của ông, chứ ông Du không nói thế. Ý ông Du là đã là nhà giáo dục “lớn” thì nên có tư duy đa chiều, đa đoan như ông Du. Ý của ông cũng mang tính chất suy diễn, với lối tư duy rằng: “Anh đã là công thần của chế độ, đã xây dựng nên thể chế đó, nền giáo dục đó thì không nên phê phán, chỉ trích nó”. Nếu nói vậy, thì chỉ có các trí thức Việt kiều không dính dáng gì tới công việc, lương bổng của chế độ mới có thẩm quyền chỉ trích chế độ sao? Hoàng Tụy dù giỏi mấy, cũng không thể làm xoay chuyển được tình hình. Ông Hoàng Tụy đã làm hết sức mình, nhưng không thay đổi được nhiều, ông có phải là Bộ trưởng Bộ GD-ĐT đâu? Cõ lẽ theo ông, ông Hoàng Tụy phản phản kháng, phải vào tù rồi mới nên chỉ trích thể chế hay sao?
“Ông TT Du tốt nghiệp ĐH Hàng Hải, khối A… khi dừng lại ở sự quản lý của lãnh đạo đương thời”.
– Thưa ông, cũng có thể ông Du không đến nỗi về toán, nhưng trong bài này thì ông ấy kém, và ông ấy phải chịu sự phê phán của độc giả. Khi ông Du “muốn bàn rộng ra”, thì lại dẫn đến những kết quả mù mờ, mà ngay bản thân ông ta cũng chưa biết rõ, chỉ có tính chất nhiều sự. Ông Du viết: “Thể chế có phải là con đẻ của văn hóa hay không, đến nay tôi đã không dám chắc. Song, nền văn minh nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mình tiến lên văn minh đô thị trước và sau ngưỡng cửa thế kỷ 21 là không thể phủ nhận. Mối quan hệ biện chứng giữa con người và văn hóa, thiết tưởng, lại quay trở về bài toán giáo dục”. Ông Du đã thể hiện một lối tư duy rối rắm, mà như một số ý kiến đã phân tích, ông ta chưa hiểu được mối quan hệ giữa văn hóa-con người-giáo dục; văn hóa-thể chế… hay thể chế-văn hóa-giáo dục, nhưng cứ viết bừa, tỏ vẻ ta đây là uyên bác, sâu sắc lắm. Ông Du nghi ngờ, phản biện ông Hoàng Tụy, nhưng lại không nêu ra được bất cứ cơ sở nào, dù ở dạng sơ khai.
Vì vậy, thực chất đó là một chiêu “tung hỏa mù” để che đậy một mục đích khác. Ví dụ: ông Hoàng Tụy không hề nói đến “thể chế” hay “lãnh đạo chính trị”, nhưng ông Trương Thái Du đã quy chụp cho ông Hoàng Tụy. May đây là thời dân chủ (tương đối), chứ thời “Nhân văn-giai phẩm” thì không khéo với những quy kết đó, ông Hoàng Tụy bị gông cổ rồi. “Miệng thế nhọn hơn chông mác nhọn-Lòng người quanh nữa nước non quanh”. Tôi không biết lòng ông Du thực sự ra sao, nhưng với những điều ông ấy viết ra, thật đáng nghi ngờ. Chả trách ông ấy bị nhiều người quy kết là Việt gian, là gián điệp… Uyên bác thì rất quý, nhưng trước hết phải lương thiện cái đã. Thưa ông, trong khoa học, hay trong báo chí…chỉ cần một chi tiết khiến người ta không tin tưởng vào người viết, thì người ta có quyền không tin cậy, hay tẩy chay tác giả đó. Bài này của ông Trương Thái Du thì quá nhiều “hàng mã”, nên đâu chỉ có tôi “ném đá”. “Đâm mấy thằng gian bút (bàn phím) chẳng tà” mà.
Gởi ông vancun,
GS H Tụy cho rằng nền giáo dục trở nên tồi tệ vì “nguyên nhân của mọi nguyên nhân” là lãnh đạo thời nay. Ông TT Du cho rằng trong xã hội ngày nay không riêng gì nền giáo dục mà vấn đề xã hội nào khác cũng trở nên tồi tệ tương tự như nền giáo dục, và nguyên nhân còn trên cái nguyên nhân của GS H Tụy nêu ra, đó là cái thể chế từ trước đến nay. GS H Tụy là người đã sống, phục vụ và xây dựng thể chế này để trở thành một nhà giáo dục lớn của thể chế đó, nay vào cuối đời lại đổ lỗi cho lãnh đạo đương thời, tôi nghĩ ông Trương cho “e là hơi phiến diện” cũng đâu có quá đáng?
Ông TT Du tốt nghiệp ĐH Hàng Hải, khối A, có nghĩa rằng trình độ về khoa học tự nhiên của ông ở vào cấp bậc đại học, cho nên nói rằng ông ta không hiểu gì về toán học là nói ẩu. Hơn nữa, ông Trương đã muốn bàn rộng hơn về cái “nguyên nhân trên mọi nguyên nhân”, mà ông đã cho rằng nó cực đoan khi dừng lại ở sự quản lý của lãnh đạo đương thời. Cho nên nói rằng ông TT Du chỉ nói về giải pháp là cố tình không chịu hiểu những gì ông ta đã trình bày. Nếu ai đó làm cuộc nghiên cứu về quá trình phát triển của nền giáo dục XHCN Việt Nam, thì chắc chắn những bất cập cùng những nguyên nhân không chỉ tồn tại ở cuối thế kỷ 20 đầu thế kỷ 21.
Để rộng đường dư luân, tôi nghĩ rằng ông cũng nên có bài chủ để phản biện lại họ Trương mới phải thay vì một loạt ý kiến thuộc loại “đá cuội” như vừa rồi.
“Nhà toán học gì cũng là con người, có quy định nào bắt buộc đã là nhà toán học thì khi nói đến bất cứ cái gì cũng phải vận dụng tri thức toán không nhỉ?” (Trích ý kiến bác vancun)
Đúng vậy. Rõ ràng là ông Hoàng Tụy chỉ phát biểu về vấn nạn giáo dục VN với tư cách một công dân và một người quan tâm đến đất nước, chứ chẳng liên can gì tới toán học cả. Làm quái gì mà có cái chuyện hễ là toán gia thì bất cứ nói đến cái gì cũng phải vận dụng tri thức toán học. Toán gia cũng chỉ là một người bình thường như bất cứ người nào khác trong mọi ngành nghề thôi. Họ chỉ suy nghĩ về toán khi họ làm toán thôi. Khi họ tham dự vào các lãnh vực khác (như âm nhạc, thi văn, chính trị, v.v…) thì họ đâu cần và cũng đâu có muốn vận dụng tri thức toán học. Chả lẽ một toán gia về môn toán tối ưu (như ông Hoàng Tụy chẳng hạn) khi hôn người yêu cũng phải vận dụng xem làm sao cho “nụ hôn được tối ưu” chăng?
Tôi nghĩ các bác như Nguyễn Tâm Bảo chỉ vẽ vời giải thích kiểu bay bướm cho thêm phần đậm đà chứ không đúng gì đâu. Cái hàm số giáo dục f(x,y,z,…) của bác Nguyễn Tâm Bảo, như bác Bảo đưa ra, đâu có nghe bác ấy bảo là hàm đồng biến theo mỗi biến số đâu mà hễ x (hay y, z, v.v…) tăng thì f phải tăng theo. May mà bác ấy còn nói là theo “trực quan” (tức là intuitively) khi x tăng thì f tăng, chứ không thì sai hẳn mất rồi. Thật ra, ông Hoàng Tụy chỉ nêu ra nguyên nhân của vấn nạn giáo dục hiện nay là do quản lý tồi. Tôi đồng ý về điểm này, nhưng còn nghĩ khác ông Hoàng Tụy ở chỗ là không những giáo dục VN hiện nay chỉ bị quản lý tồi thôi mà nó còn dựa trên triết lý sai là thiếu tầm nhìn về một nền giáo dục NHÂN BẢN lấy con người làm cứu cánh. Nền giáo dục VN hiện nay chỉ chú trọng phục vụ mục tiêu chính trị theo quan điểm của ĐCSVN và lấy ích lợi của sự sống còn của ĐCSVN làm cứu cánh. Thí dụ như dạy học sinh về thuyết Mác Lê (hiện đã lỗi thời) và lịch sử ĐCSVN (thay vì lịch sử VN) chẳng hạn.
@Nguyễn Tâm Bảo
Tôi không phủ nhận những ứng dụng lớn lao của toán học nói chung và tối ưu hóa (optimization) nói riêng (trong đó có những đóng góp quan trọng của GS Tụy) trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội, chính trị,… Điều tôi muốn nhấn mạnh, chỉ toán học không thôi là chưa đủ. Chỉ số giáo dục (education index) mà ông trưng ra chỉ có giá trị riêng phần, không nói lên được toàn bộ thực chất tình hình giáo dục của một quốc gia. Nhiều yếu tố thuộc về xã hội, chính trị, con người không thể định lượng một cách thô thiển, máy móc được, chẳng hạn như “tâm”, “tầm”, “đạo đức”, etc (GS H. Tụy nhấn mạnh những phẩm chất này trong bài viết của ông). Tôi nghĩ rằng không có một “HÀM SỐ” nào đủ mô tả trọn vẹn (hay gần như thế) chất lượng giáo dục của một quốc gia.
Điều thú vị là GS H. Tụy-một nhà toán học- không dùng bất cứ thuật ngữ toán học nào trong suốt bài viết của ông, như vancun nhận xét “Vấn đề là ở chỗ, khi viết bài “Xin cho tôi nói thẳng…”, GS Hoàng Tụy không vận dụng lý thuyết toán học nào cả, mà là ông vận dụng kiến thức chính trị-xã hội, và vấn đề trở nên hết sức rõ ràng.”
Việc dùng những thuật ngữ toán học tùy tiện mà không chỉ rõ nội hàm của nó, sẽ gây hiểu lầm đáng tiếc, làm phức tạp hóa không cần thiết vấn đề.
[…] sư NHT: (lấy một hơi dài) Trước hết ta thông cảm rất nhiều với “bài toán một nghiệm số” của ông Hoàng Tuỵ. Nhưng lý tính mách bảo ta hãy thông cảm cho vị nào đã ra […]
“Hàm số “chất lượng giáo dục” f với các biến số khác nhau x,y,z… là cách hiểu về “bài toán giáo dục” của anh, cũng như cách trình bày của cụ Hoàng Tụy”. Thưa ông Phú Thư, như tôi đã góp ý, cụ Hoàng Tụy không hề trình bày vấn đề giáo dục VN như một hàm số nào cả. Chỉ có ông Trương Thái Du thích uyên bác rởm muốn “chơi ngông” nên mới dùng các thuật ngữ toán học để “đối đáp” với Hoàng Tụy-vốn là nhà toán học.
Ông Trương Thái Du có hiểu gì về toán học đâu. Ông Hoàng Tụy đang nói về nguyên nhân, ông Du lại bắt sang giải pháp (“cách giải”) và kết quả (“đa nghiệm”). Cogn ông Nguyễn Tâm Bảo thì chỉ nêu ra một giả thiết, nhưng thực ra cũng không đúng.
Nghĩa là ông Hoàng Tụy đặt vấn đề rất giản dị, sáng tỏ, chỉ có vài vị thích uyên bác cứ làm rối tinh vấn đề lên, rồi cãi cọ nhau. Các vị lạc đề rồi. Cụ Hoàng Tụy mà nói chuyện toán học chuyên sâu thì các vị (và cả tôi) không hiểu nổi đâu. Còn khi cụ không nói thì cứ đem mấy cái kiến thức toán nông choèn ra mà múa máy.
Nhà toán học gì cũng là con người, có quy định nào bắt buộc đã là nhà toán học thì khi nói đến bất cứ cái gì cũng phải vận dụng tri thức toán không nhỉ?
Gởi anh Tâm Bảo,
Hàm số “chất lượng giáo dục” f với các biến số khác nhau x,y,z… là cách hiểu về “bài toán giáo dục” của anh, cũng như cách trình bày của cụ Hoàng Tụy. Nhưng theo khoa học, hay toán học, hay thực tế đi nữa thì trường hợp “giáo dục” đó có đơn giản như một hàm số phi thời gian như vậy hay không? Ấy là điều mà tôi hiểu ông Trương Thái Du đã trình bày: thời gian t mới là biến số của hàm số này, còn x(t) y(t) z(t) vẫn có những phương trình liên quan với nhau. Coi bộ Trương tiên sinh còn rành về toán học hơn các nhà toán học nữa đấy chứ! Anh Tâm Bảo, hay GS Hoàng Tụy thì quá rành về toán học, hãy thử tiếp thu lời phản biện của Trương tiên sinh, đổi lại cái hàm số “chất lượng giáo dục” theo mô hình thời gian, rồi phân tích cho thiên hạ nghe chơi, hay cho chính quyền sửa đổi!
Thưa ông Nguyễn Tâm Bảo, xin có câu chuyện vui kể cùng ông. Một nhà khoa học tự nhiên nổi tiếng nuôi một con chó và một con mèo, ông đã thiết kế đục hai lỗ ở cửa ra vào, một lỗ to để cho chó chui, và một lỗ nhỏ để cho mèo chui. Ông suy nghĩ rất đúng, nhưng cũng hết sức máy móc, trong khi người khác chỉ cần một lỗ to cho cả hai con cùng chui là đủ.
Việc áp dụng công thức toán học cho vấn đề giáo dục cũng vậy, không đơn giản như ông nghĩ đâu. Ông tưởng là đúng, nhưng thực ra không trúng. Hay nói cách khác, cách tính toán của ông chỉ là lý thuyết suông, mà nếu đem áp dụng máy móc, sẽ gây tai họa.
Vấn đề là ở chỗ, khi viết bài “Xin cho tôi nói thẳng…”, GS Hoàng Tụy không vận dụng lý thuyết toán học nào cả, mà là ông vận dụng kiến thức chính trị-xã hội, và vấn đề trở nên hết sức rõ ràng.
“Hình dung rằng chất lượng giáo dục có thể định lượng được bằng hàm số f với một giá trị thực. Hàm số chất lượng giáo dục có nhiều biến số f(x,y,z…) trong đó biến số x là tổng số tiền đầu tư cho giáo dục, biến số y là phẩm chất lãnh đạo và năng lực quản lý, biến số z là trình độ của đội ngũ giáo viên, v.v.”
Khi phân tích như thế, ông Nguyễn Tâm Bảo đã cho rằng các biến số x,y,z…bình đẳng với nhau. Nhưng trong thực tiễn giáo dục làm gì có chuyện đó. Ai cũng hiểu rằng yếu tố lãnh đạo, quản lý là quan trọng nhất, bao trùm lên, tác động, chi phối tất cả các yếu tố khác. Đầu tư cho giáo dục, chất lượng giáo viên đều bị chi phối, hay được quyết định bởi năng lực lãnh đạo, quản lý. Ví dụ: Cùng một số tiền đầu tư cho giáo dục, nhưng anh biết chỉ đạo đầu tư có trọng điểm, cho hiệu quả, biết quản lý để không thất thoát…thì khác hẳn với anh quản lý tồi, đổ tiền vào bao nhiêu cũng vô ích. Quản lý tốt cũng có tác dụng tương tự đối với chất lượng đội ngũ. Bây giờ anh cứ dùng người theo kiểu CCCC (con ông cháu cha), rồi chạy chọt, tiêu cực, tham nhũng, bệnh thành tích…thì sẽ làm suy thoái đội ngũ giáo viên. Ngay cả những yếu tố khác như nhận thức, quan niệm của người dân về giáo dục cũng bị chi phối bởi yếu tố lãnh đạo, quản lý…Người dân nói giản dị hơn “Cán bộ nào, phong trào đó”.
Thực ra thì yếu tố quản lý nhà nước, thể chế chính trị mới là nguyên nhân bao trùm hơn cả, GS Hoàng Tụy càng biết rõ, nhưng vì những lí do nào đó, ông chưa nói ra mà thôi.
Thực tiễn là như vậy, tôi không hiểu bên Toán học áp dụng công thức nào mới là hợp lý. Chứ ông Nguyễn Tâm Bảo đưa ra công thức đơn giản như vậy là chưa đúng. Nếu quan niệm như ông, chỉ cần đổ thật nhiều tiền vào là giáo dục sẽ tốt lên sao? Quản lý kém, chương trình kém, tham nhũng tràn lan thì càng đổ tiền vào, càng hỏng.
Thực ra trong bài viết của mình, ông Hoàng Tụy không hề chứng tỏ mình là một nhà toán học, ông chỉ phản biện với tư cách là một công dân, một người làm giáo dục, một nhà phản biện xã hội.
Xin nói thêm là trong bài đó, ông Hoàng Tụy đã “đụng chạm” đến ông Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân, khi cho rằng “Không thể xem giáo dục là nơi học việc lãnh đạo, không thể giao những nhiệm vụ quan trọng trong quản lý giáo dục cho những người chưa biết việc, chưa thạo việc. Còn nếu ai chưa thạo việc, chưa biết việc thì hãy để họ học việc thành thạo rồi hãy giao việc”. Khi mới lên làm Bộ trưởng, ông Nguyễn Thiện Nhân đã “khiêm tốn” phát biểu: Tôi là người mới học việc.
Vì vậy, Tia sáng online bị vạ lây! Ai bảo dám vuốt râu hùm. Nếu muốn vuốt râu hùm, thì hãy ẩn danh đi đã, như tôi đây này.
Tia sáng đã cắt một đoạn rồi, nhưng (quên) chưa cắt đoạn “nhạy cảm” nói trên, nên mới “chết”.
Khổ!
Ông Nguyễn Việt Thanh viết:
“GS H. Tụy – một nhà toán học – chắc trong mơ ông cũng không dám lượng hóa những yếu tố văn hóa, năng lực lãnh đạo, etc để có được những cái gọi là “HÀM SỐ” hay ”PHƯƠNG TRÌNH ĐẠI SỐ” chất lượng giáo dục, để rồi đi tìm ra “NGHIỆM SỐ” giáo dục!”
Thưa ông
Về điều này thì tôi e là ông nhầm rồi. Gs Hoàng Tụy là người có những đóng góp lớn cho lĩnh vực “tối ưu hóa” (optimization). Lĩnh vực toán học này đã và đang được ứng dụng rộng rãi trong kinh tế học và chính trị học. Việc định lượng các khái niệm như “chất lượng giáo dục”, “năng lực quản lý” … và xây dựng các mô hình toán học để giải thích mối quan hệ giữa các khái niệm này là điều mà phần lớn các nhà kinh tế cũng như khá nhiều các nhà chính trị học đã và đang làm hàng ngày.
Chẳng hạn như về chất lượng giáo dục, Liên Hiệp Quốc vẫn dùng chỉ số giáo dục (education index) như một trong ba chỉ số quan trọng trong việc xếp hạng về chỉ số phát triển con người giữa các quốc gia.
Chỉ số giáo dục có thước đo từ 0 đến 1, càng cao thì nền giáo dục càng tốt.
Chẳng hạn như chỉ số giáo dục của Việt Nam trong năm 2008 là 0.808. Để so sánh với các nước trong khu vực:
South Korea: 0.988
Phillipines: 0.887
China: 0.849
Singapore: 0.843
Indonesia: 0.834
Vietnam: 0.808
Campuchia: 0.700
Lào: 0.682
(Tham khảo: http://en.wikipedia.org/wiki/Education_Index)
Thưa ông Nguyễn Tâm Bảo,
Cảm ơn ông đã khai mở cho chút ít kiến thức toán học.
GS H. Tụy -một nhà toán học-chắc trong mơ ông cũng không dám lượng hóa những yếu tố văn hóa, năng lực lãnh đạo, etc để có được những cái gọi là “HÀM SỐ” hay ” PHƯƠNG TRÌNH ĐẠI SỐ” chất lượng giáo dục, để rồi đi tìm ra “NGHIỆM SỐ” giáo dục!
Toán học, cũng như mọi kiến thức, chữ nghĩa nếu dùng tùy tiện, không đúng nơi đúng chỗ sẽ thành lố bịch buồn cười!
Gửi ông Nguyễn Việt Thanh
Theo tôi thì ý chính của ông Trương Thái Du là phải xem xét yếu tố văn hóa trong việc giải quyết vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục.
Vì TTD dùng ngôn ngữ toán học (“bài toán mẫu”, “một nghiệm số”, v.v.) để phản bác Gs Hoàng Tụy (một nhà toán học), thành ra tôi cũng phải cố gắng mà dùng ngôn ngữ toán học để phản biện lại TTD (dù phải thú thực là trình độ toán của tôi chỉ vừa đủ điểm để đỗ đại học).
Để tôi thử giải thích cho rõ hơn bằng ngôn ngữ toán của lớp 12 nhé:
Hình dung rằng chất lượng giáo dục có thể định lượng được bằng hàm số f với một giá trị thực. Hàm số chất lượng giáo dục có nhiều biến số f(x,y,z…) trong đó biến số x là tổng số tiền đầu tư cho giáo dục, biến số y là phẩm chất lãnh đạo và năng lực quản lý, biến số z là trình độ của đội ngũ giáo viên, v.v.
Yêu cầu của bài toán là tìm các giá trị của x, y, z… để hàm f có giá trị cực đại.
Một cách trực quan thì có thể kết luận rằng x, y, z càng lớn (đầu tư vào giáo dục nhiều hơn, năng lực quản lý tốt hơn, trình độ giáo viên cao hơn) thì giá trị của hàm số f càng cao (đầu ra của giáo dục tốt hơn).
Vì biến số x, đầu tư vào giáo dục, không thể tăng vô hạn (vì phụ thuộc vào ngân sách nhà nước là vốn đầu tư của xã hội), nên theo ý của Giáo sư Hoàng Tụy thì biến x đã được tối ưu rồi. Biến số z, trình độ giáo viên, thì không thể thay đổi một sớm một chiều, hơn nữa z cũng phụ thuộc vào chính giá trị đầu ra của nền giáo dục. Chỉ còn biến số y – phẩm chất lãnh đạo và năng lực quản lý – là cần phải tối ưu.
Gs Hoàng Tụy cho rằng hiện tại f có giá trị thấp chủ yếu vì y còn thấp, và do đó yêu cầu thiết yếu là phải nâng cao giá trị của y ngay lập tức. Điều này về nguyên tắc có thể thực hiện được dễ dàng: khá nhiều các chế độ độc tài nhưng vẫn có quốc sách về giáo dục khá đúng đắn, điển hình như Hàn Quốc dưới thời Park Chung Hee. Park là một nhà độc tài quân phiệt, nhưng ông nhận thức được vai trò của giáo dục đối với sự phát triển kinh tế, nên rất chú trọng trong việc chọn lựa các quan chức của ngành giáo dục. Chỉ trong một thập kỷ, chất lượng giáo dục của Hàn Quốc tăng vọt, là một trong những yếu tố chủ đạo làm thay đổi nền kinh tế Hàn Quốc.
TTD hiểu sai bài toán nên mới cho rằng Gs Hoàng Tụy là phiến diện khi không xem xét biến số văn hóa, ở đây gọi là biến số v. Thực ra v rất khó thay đổi. Hơn nữa văn hóa phụ thuộc vào chất lượng giáo dục, tức là mối tương quan của v và f khá phức tạp, không tuyến tính. Nếu thêm biến v vào f và đòi phải tối ưu hóa cả v lẫn y cùng một lúc, thì bài toán trở nên quá phức tạp, không thể tìm được nghiệm dễ dàng.
Cái giỏi của những nhà toán học là biết tối giản hóa những bài toán phức tạp để có thể tìm được nghiệm xấp xỉ. Một người kém về toán sẽ cho rằng như vậy là phiến diện, mà không hiểu rằng nếu không như vậy thì không sao tìm được nghiệm và chỉ luẩn quẩn trong vòng bế tắc mà thôi.
Nguyễn Tâm Bảo viết:
“Cá nhân tôi không thích những bài viết của Trương Thái Du, vì thấy cách trình bày rối rắm, ngôn từ sử dụng dường như quá uyên bác, vượt khỏi vốn liếng tiếng Việt của tôi.
Tuy nhiên tôi nghĩ đó là quyền tự do ngôn luận của tác giả khi chọn cách trình bày ý tưởng của mình. Nếu ai không thích thì không nên đọc, vì trên thế giới Internet thiếu gì những bài viết “hợp khẩu vị” hơn? Một số người dường như không phản bác những điểm chính trong bài viết của Trương Thái Du mà chỉ tìm cách vặn vẹo những điều nhỏ nhặt để tỏ ra mình thông thái hơn, hiểu sâu sắc hơn về triết học, về vốn từ Hán Việt, v.v… Quá đáng hơn là có người chụp cho Trương Thái Du cái nhãn Hán gian. Tôi không tin những người thích chụp mũ người khác, không chấp nhận quyền tự do ngôn luận của người khác, lại có thể là người thật sự có tinh thần dân chủ và tự do.”
————————————————
Thiết nghĩ, một bài viết, ý kiến khi trưng ra trước công luận, phải chấp nhận sự phê bình của người đọc là điều hết sức bình thường, có gì ông phải phàn nàn? Huống hồ, đây là bài viết phản biện ý kiến người khác!
Theo ông, thế nào là cách dùng từ “uyên bác”? Có người phê phán đó là một thứ “uyên bác rởm”, làm dáng trí thức, thì ông nghĩ sao? Ông cho rằng những phê phán của VC, NDĐ, PTV,… về dụng ngữ “diêm dúa”, trích dẫn lôm côm, lập luận “củ chuối” là “vặn vẹo nhỏ nhặt” ư? Thế thì cái gì là “ý tưởng lớn” trong bài viết của TTD vậy, thưa ông?
Ông cũng siêu thật, bắt mạch được “bài toán giáo dục”: “Bài toán giáo dục không phải là một phương trình đại số như Trương hình dung, mà là bài toán tối ưu hóa: tìm cực đại của một hàm số là chất lượng giáo dục.” Nhở ông chỉ giáo rõ hơn đoạn viết trên. Tôi thật sự không biết “hàm số chất lượng giáo duc” mặt mũi ra sao để mà tối ưu hóa! Vạn cảm!
Một đống nhà giáo dục + Một mớ lãnh đạo giáo dục = Một bộ / ngành giáo dục
Khi mà GS Hoàng Tụy còn “làm thẳng” và chưa “xin được nói thẳng” thì cái ngành giáo dục của nước nhà đã ra sao? Nó nghèo nàn, lạc hậu, và hình như cũng rất là lạc hướng, để mà sau này sinh ra hàng loạt nhà giáo không đạt tiêu chuẩn, hàng loạt lãnh đạo không tâm không tầm. Vậy, nguyên nhân sâu xa của sự sa sút trong ngành giáo dục ngày nay là do đâu, nếu không phải là do tâm và tầm của những nhà “giáo thụ” cũng như đường lối lãnh đạo trước đó.
Thế hệ ngày nay là sản phẩm của ngành giáo dục thời của GS Hoàng Tụy, mà GS lại cho rằng “giáo dục nói chung và đại học nói riêng vẫn vẫn phát triển tốt là nhờ có được những vị tư lệnh hiểu biết sâu sắc giáo dục, có tầm nhìn xa, có uy tín cao trong ngành về cả đức độ và tài năng.” thì cũng là lạ. Bàn đến đây thì tôi mới thấy ông Trương Thái Du đã nói đến cái “văn hóa” lẩn tránh và đổ thừa của các bậc trưởng lão thời nay đấy chứ. Cứ cụ nào khi hết còn huơ tay múa chân được nữa thì sẽ có nhời nói phải.
Tôi nghĩ các bật trưởng lão hãy nên im lặng mà viết hồi ký thì hay hơn là lên tiếng “xin được nói thẳng”. Đánh giá lũy thừa các bậc “đại thụ” cũng là văn hóa Việt Nam thời nay ấy mà, Bauxite cũng đem cụ Giáp ra làm gương, cụ Tuệ cũng đem cụ Giáp ra làm bằng chứng. Rồi bao nhiêu kẻ khác cũng ủng hộ cụ Tuệ ầm cả lên, khổ quá! ♠Chống đối chính quyền thì có chứ đóng góp xây dụng gì mà kỳ thế?
Còn nếu GS Hoàng Tuệ muốn nói thẳng, thì cứ nói toạc ra như NS Tô Hải đấy.