Nguyễn Trang Nhung – Dân trí bao nhiêu cho Dân chủ?
10/11/2009 | 8:00 sáng | 127 Comments
Category: Chính trị - Xã hội
Thẻ: DÂN CHỦ
1. Bài viết này chỉ ra những lý lẽ và phân tích nhằm tìm giải đáp cho câu hỏi được nêu trong tựa đề. Với bài viết này, tôi hi vọng sẽ tháo gỡ được hoàn toàn (hoặc phần lớn) băn khoăn của không ít người về mối liên hệ giữa Dân chủ và Dân trí.
Nhiều người cho rằng để có dân chủ cần có dân trí cao, hoặc ít ra là không thấp. Theo đó, dân trí phải đạt đến một trình độ nào đấy là điều kiện cần cho dân chủ. Tuy nhiên, không mấy ai chỉ ra được trình độ nào đấy cụ thể ra sao.
Dân trí được định nghĩa là trình độ hiểu biết của người dân, nói chung [1]. Ở một nước như Việt Nam, đa số người dân sống bằng nông nghiệp, lại ít có điều kiện tiếp cận với tri thức, nên trình độ hiểu biết nói chung – hay dân trí – là tương đối thấp.
Tôi không có ý muốn bàn cãi với những ai phản đối nhận định trên, bởi đó không phải là một trong những điều mà bài viết này hướng tới. Thay vào đó, tôi muốn chúng ta cùng đi đến một khẳng định rằng: Dân trí thấp vẫn có thể có dân chủ.
2. Cuộc bầu cử tại Ấn Độ vào tháng 5 vừa qua đã cho thấy rõ nét về quyền làm chủ của người dân nước này. Mặc dù đa số người dân Ấn Độ sống trong đói nghèo, và bởi thế, không có hoặc ít có điều kiện học hành, nhưng họ vẫn có thể sử dụng hiệu quả lá phiếu.
Trong một bài viết về cuộc bầu cử, Hồng Nga của BBC Việt ngữ đã mô tả một cụ bà 53 tuổi tên là Nila Devi, một nông dân ở làng Chhiattar, bang Bihar nghèo nhất nhì̀ Ấn Độ̣: “Giống như đa phần phụ nữ ở độ tuổi trung niên trong làng, bà Nila không biết chữ và chỉ nhận biết các đảng chính trị theo màu cờ sắc áo. Nhưng bà biết phải bầu cho ai.”[2]
Bài viết dẫn lời nhận xét của một nhà phân tích chính trị địa phương: “Cho dù nghèo đói, người dân ở đây nhận thức rõ ràng về dân chủ.”, và “Dân nghèo ở đây hiểu rằng quyền bầu cử là rất quan trọng, vì thông qua lá phiếu, họ có thể thay đổi cuộc đời.”[3]
Có thể nói, cuộc bầu cử tại Ấn Độ nói riêng và nền dân chủ Ấn Độ nói chung là minh chứng không thể chối cãi cho thực tế rằng: Dân chủ là hoàn toàn có thể ở một nước có mặt bằng dân trí thấp.
3. Nếu hình dung trình độ hiểu biết của một người như một chiếc tủ thì chiếc tủ ấy có nhiều ngăn. Mỗi ngăn của chiếc tủ chứa đựng những hiểu biết về một lĩnh vực nào đấy. Ngăn rỗng thì hiểu biết về một lĩnh vực bằng không, ngăn đầy thì hiểu biết về lĩnh vực ấy trọn vẹn. Trình độ hiểu biết của một người có thể được đánh giá là cao hay thấp, tùy thuộc vào việc chiếc tủ của người đó có các ngăn đầy, không rỗng không đầy, hoặc rỗng ra sao.
Hiểu biết về dân chủ có thể được đặt trong một ngăn. Ngăn này có thể rỗng ngay cả với người có nhiều hiểu biết, chẳng hạn những người có nhiều bằng cấp về các lĩnh vực chuyên môn nhưng lại không có khái niệm gì về dân chủ. Chiếc tủ của cụ bà Nila Devi trong minh họa kể trên có hầu hết các ngăn là rỗng, nhưng ngăn này thì không.
Thay chiếc tủ trình độ hiểu biết của mỗi cá nhân bằng chiếc tủ dân trí của người dân một nước. Ở góc độ dân trí, chỉ cần xem xét ngăn chứa hiểu biết về dân chủ, mà không cần xem xét các ngăn khác hoặc toàn bộ chiếc tủ, để biết người dân nước này có thể làm chủ hay chưa.
Hình dung đơn giản trên đây nhằm cho thấy rằng, để có dân chủ thì vấn đề không phải là dân trí cao hay thấp, mà là hiểu biết của người dân về dân chủ có đầy đủ hay không. Hiểu biết này chỉ là một phần nhỏ của dân trí. Không thể nói dân trí chung chung như một điều kiện cần cho dân chủ.
4. Dân chủ là một quá trình mà ở giai đoạn đầu, để hình thành một định chế với những yếu tố nền tảng đảm bảo cho việc người dân làm chủ thì không đòi hỏi dân trí cao. Song rõ ràng, trong bất cứ giai đoạn nào của dân chủ, dân trí càng cao thì việc thực thi dân chủ càng hữu hiệu. Trở lại hình ảnh về chiếc tủ dân trí, nếu các ngăn về các lĩnh vực kinh tế, giáo dục, y tế, pháp luật,… càng đầy, thì khả năng người dân làm chủ một cách hiệu quả các lĩnh vực này – thông qua việc tác động và (gián tiếp) tạo nên các chính sách Nhà nước về các lĩnh vực, càng lớn.
Đến đây, có thể có ý kiến cho rằng: Cần một nền dân chủ có chất lượng cao ngay từ khi nó mới ra đời, và do đó, chỉ nên có dân chủ khi dân trí đã cao. Điều này tuy có vẻ đúng, nhưng thực tế là sai lầm. Bởi thứ nhất, đợi đến khi dân trí đã cao mới thực thi dân chủ thì sẽ không nhanh tiến bộ bằng thực thi dân chủ sớm khi có thể, và hệ quả là, thứ hai, không nhất thiết cần một nền dân chủ ngay từ đầu đã có chất lượng cao.
Có thể thấy nhiều quốc gia có nền dân chủ khá sớm khi trình độ dân trí không cao, chẳng hạn như Thụy Điển. Một thế kỷ trước đây, Thụy Điển vẫn chỉ là “một nước nông canh lạc hậu, với đại đa số dân chúng sống trong những điều kiện rất nghèo khổ”[4]. Cũng khoảng thời gian ấy, năm 1921 đã diễn ra cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên. Nền dân chủ Thụy Điển từ đó hình thành và dần trở nên bền vững. Đến nay, thành công của nền dân chủ Thụy Điển có thể được dễ dàng nhận thấy qua “những yếu tố dân chủ mạnh mẽ không chỉ trong chính trị quốc gia, vùng miền và địa phương, mà còn ở cả nhà trường, nơi làm việc, trong các tổ chức quyền lợi và các khu vực khác của xã hội”[5].
Chắc chắn rằng, nếu nền dân chủ Thụy Điển chỉ xuất hiện khi dân trí đã cao, thì ngày nay chúng ta đã không có cơ hội được chứng kiến sự thành công của nền dân chủ này đến như thế!
Tán thành việc đợi cho dân trí cao rồi mới thực thi dân chủ tương tự như tán thành việc tích lũy lý thuyết thành đống rồi mới đem ra thực hành, trong khi nếu vừa học vừa hành thì sẽ sớm hưởng được ích lợi từ việc lý thuyết và thực hành bổ trợ cho nhau.
Cũng như thực hành tác động trở lại (qua việc củng cố và có thể làm gia tăng) lý thuyết, dân chủ giúp cho dân trí phát triển. Thực hành dân chủ là cách tốt nhất để người dân kiểm nghiệm lý thuyết về quyền làm chủ quốc gia, đồng thời, kinh nghiệm làm chủ quốc gia có thể giúp người dân đạt được những tri thức mới. Thêm vào đó, xã hội dân chủ cho phép các quyền tự do, mà với các quyền này, người dân có được không gian rộng mở cho sự phát triển cá nhân, trong đó có sự hoàn thiện tri thức. Chẳng hạn, thông qua báo chí tự do và bàn thảo công khai về các vấn đề thời sự, người dân có thể mau chóng thu được những hiểu biết cần thiết trong các lĩnh vực mà mình quan tâm.
5. Kết lại, toàn bộ lý lẽ và phân tích đã nêu có thể được tóm gọn qua ba điểm chính: 1) Dân trí thấp vẫn có thể có dân chủ. Để có dân chủ thì người dân cần hiểu biết về dân chủ, trong đó có quyền làm chủ của mình, hiểu biết này là một phần của dân trí; 2) Dân trí càng được nâng cao thì dân chủ càng được thực thi hữu hiệu, và ngược lại, dân chủ càng được thực thi hữu hiệu thì dân trí càng được nâng cao; 3) Thực thi dân chủ sớm khi có thể thì tốt hơn là đợi đến khi dân trí đã cao.
Cần lưu ý rằng, trong điểm đầu tiên, hiểu biết của người dân về dân chủ chỉ là một điều kiện cần (mà không phải toàn bộ điều kiện) cho dân chủ. Xét từ phía người dân, chỉ riêng hiểu biết này thôi là chưa đủ cho việc người dân thực hiện quyền làm chủ của mình.
Nếu có hiểu biết về quyền làm chủ nhưng không có ý thức thực hiện quyền này thì có nghĩa người dân đã tự tước đi cơ hội được làm chủ đất nước. Cho nên, chỉ khi hiểu biết về quyền được song hành với ý thức thực hiện quyền, thì mới có hi vọng rằng người dân sẽ trở thành chủ nhân đích thực.
Tại Việt Nam, hiểu biết về dân chủ lẫn ý thức thực hiện quyền làm chủ của người dân còn hạn chế, vì vậy, để tiến tới dân chủ, hai yếu tố này phải được nâng cao. Việc nâng cao cả hai yếu tố sẽ diễn ra rất chậm chạp nếu thiếu đi những điều kiện tác kích. Những điều kiện ấy có thể được tạo ra từ phía chính quyền bằng cách mở rộng dần không gian sinh hoạt dân sự và chính trị cho người dân, để người dân tham gia ngày càng sâu vào việc điều hành xã hội[6]. Bên cạnh đó, chính quyền cần có những đột phá trong việc cải tổ hệ thống chính trị hiện tại để đạt đến một thể chế dân chủ hiệu quả trong tương lai.
© 2009 Nguyễn Trang Nhung
© 2009 talawas blog
[1] Theo Từ điển tiếng Việt – Nxb Đà Nẵng.
[2] Đói nghèo và Dân chủ – Hồng Nga, BBC Việt Ngữ
http://www.bbc.co.uk/vietnamese/world/2009/05/090511_trainblog3.shtml
[3] Như trên.
[4] Thụy Điển & Người Thụy Điển – Claes Britton và Viện Thụy Điển.
[5] Như trên.
[6] Ví dụ, mở rộng dần bầu cử dân chủ cấp cơ sở để tiến dần tới bầu cử dân chủ cấp quốc gia.
Bình luận
127 Comments (bài “Nguyễn Trang Nhung – Dân trí bao nhiêu cho Dân chủ?”)
« Trang trước 1 2 3 4 … 9 Trang sau »
1. Tôi hoan nghênh bài viết và hy vọng được đọc nhiều các trao đổi để học hỏi thêm.
2. Dân chủ và Dân trí là 2 khái niệm cơ bản. Vì chưa xác định „dân chủ là gì?“ và tác giả cũng chỉ mới có ý định „… sẽ suy nghĩ thêm về khái niệm Dân trí“ (11/11/2009 lúc 12:50 sáng); nên người đọc cảm thấy lập luận còn khá … chông chênh.
3. Tôi đồng ý với ông Hưng Quốc là không thể coi dân trí „ví như chiếc tủ“. DÂN TRÍ được cụ Đào Duy Anh gọi là: Intellectuel du peuple – trình độ hiểu biết của nhân dân.
4. Không thể coi „Dân chủ là một quá trình“ (đoạn 4), vì một QUÁ TRÌNH, người ta chỉ có thể XEM XÉT hoặc TIẾN HÀNH. Nếu coi dân chủ là một THỂ CHẾ thì người dân có thể biết, bàn, xây dựng, kiểm tra, hoàn thiện.
5. Dân chủ là kết quả ý chí của nhân dân nên những ý kiến chỉ đạo nhằm „chỉ ra những lý lẽ và phân tích nhằm tìm giải đáp cho câu hỏi được nêu trong tựa đề“ và „tháo gỡ được hoàn toàn (hoặc phần lớn) băn khoăn của không ít người về mối liên hệ giữa Dân chủ và Dân trí“ đồng thời „không có ý muốn bàn cãi với những ai phản đối“ (đoạn 1) mang hương sắc … toàn trị sẽ làm bài viết kém phần thuyết phục.
6. Cảm ơn tác giả đã đề cập đến một vấn đề quan trọng.
Anh Dũng thân mến!
Tôi xin trích đoạn này:
“Có hàng trăm triệu người, đặc biệt ở Châu Á, tin rằng dân chủ thường có nghĩa là nhiều tranh cãi vặt, nhiều sự do dự và kém hiệu quả về kinh tế, và rằng dân chủ đòi hỏi sự thiệt thòi (tradeoff) đối với sụ phồn thịnh mà họ không sẵn sàng chịu” (Jonathan Eyal- Marcus Walker -Talawas.org)
Anh Dũng nói:
“Theo cái lý lẽ của ông rằng mỗi người có một cảm nhận, quan niệm riêng về dân chủ; tức là khả năng bất đồng, thậm chí mâu thuẫn hay phủ định lẫn nhau là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
Vậy nếu cứ bám vào đó ( mặc định “dân chủ” trong ý niệm ) – bám vào một thứ mơ hồ, chia rẽ – mà triển khai thêm những vấn đề mới thì sẽ chỉ dẫn tới bế tắc, luẩn quẩn, chia rẽ thêm.
Chắc ông vẫn nhớ chuyện “Thầy bói xem voi” ? (hết trích)
Có lẽ Anh Dũng nằm trong số hàng trăm triệu đó!
Trong các comment này tôi thấy có một ví dụ rất xác đáng nhưng cũng rất lấy làm hỗ thẹn cho ta là cùng một con người nhưng khi ở tại Việt Nam thì ý thức chấp hành luật giao thông rất tùy tiện, nhưng khi anh ta sang Singapore thì lại rất tốt, ở tại Việt Nam cũng vậy ở những nút giao thông nếu không có bóng dáng cảnh sát GT thì rất lộn xộn, chỉ hơi trật tự khi có bóng áo vàng. Không phải người Việt Nam không có văn hóa mà do ý thức chấp hành luật pháp không cao. điều này phần lớn là do hành pháp không nghiêm.(ở đây tôi không nói sâu hơn nhé)
Trở lại vấn đề tôi có thể nói với Anh Dũng rằng dân chủ quả là một thể thống nhất của các mặt đối lập, và dân chủ có nghĩa là phải chấp nhận sự khác biệt, nên nhớ rằng khác biệt chứ không chống đối nhau, điều này làm cho mỗi một thực thể phát huy được hết các tư duy nhận thức và sáng tạo để phản biện trong tập thể một mái nhà, một lớp học, hay một cộng đồng .v.v.. hoàn toàn nhằm mục đích xây dựng lẫn nhau.
Khái niệm mà Anh Dũng nghĩ đến thực sự không phải là ý nghĩa dân chủ mà tác giả bài viết này nhắm đến, điều đó chỉ có trong sự diễn dịch của các nhà lý thuyết CS hiện nay, để hòng bám vào cái lý thuyết đã xa lắm rồi với sự tiến hóa của nhân loại.
Không ai bám vào một cái gì đó mơ hồ như anh nghĩ, mà hiện nay dân chủ là một xu thế tất yếu của cuộc sống loài người tiến bộ.
Nếu thầy bói xem voi thì ít ra ông ta cũng thấy con voi có cái vòi cái tai và bốn chân ra làm sao, chỉ khi nào ông ta mù ông ta mới đi tìm xem cái mà ông ta chẳng biết ra làm sao, và đi loanh quanh để rồi cuối cùng trở về sau đích xuất phát. Tôi xin lỗi nếu những lời tôi nói có làm cho Anh Dũng khó chịu, nhưng tôi cũng xin cảm ơn những ý kiến thẳng thắn để trả lời của anh.
Cảm ơn NTN và diễn đàn. Mình cũng muốn học thêm về các khái niệm này nên xin đánh bạo góp thêm với bạn Tri Ngộ câu nói này của Thomas Jefferson:
I know no safe depository of the ultimate powers of the society but the people themselves; and if we think them not enlightened enough to exercise their control with a wholesome discretion, the remedy is not to take it from them but to inform their discretion.
Lấy hết sức bình sinh mình liều dịch như thế này không biết có được không:
Tôi không biết đến một trữ lượng tin cậy chứa đựng quyền lực tối cao của xã hội nào khác ngoài chính nhân dân; và nếu ta cho rằng dân chưa được khai sáng đến độ có thể thực thi quyền lực của mình với một sự suy xét cẩn trọng và khôn ngoan toàn diện, giải pháp không phải là tước bỏ quyền của dân mà chính là nâng cao dân trí.
Luôn tâm niệm học qua cái sai của mình, rất mong các bậc cha chú anh chị chỉ giáo.
Những ai chủ trương cho rằng dân trí VN còn thấp chưa đáng được hưởng nền Dân Chủ, vô hình trung đã sỉ nhục dân tộc mình. Phải chăng, những người này cho rằng dân trí Việt Nam cho đến nay, ở vào thế kỷ 21 – sau hơn 60 năm ở Miền Bắc và gần 35 năm ở Miền Nam – dưới chế độ ưu việt của cái gọi là XHCN, vẫn thua dân trí các nước Pháp, Mỹ hơn 200 năm trước (kể từ CM Pháp 1789) và thua dân Tàu 100 năm trước (kể từ CM Tân Hợi 1910).
Ôi cái lưỡi không xương! Cũng chính mi, khi thì vỗ ngực cho rằng dân Việt có 4 ngàn năm văn hiến, khi thì cho dân trí VN còn thấp, thua cả… Malawi ở châu Phi, nên chưa thể thiết đặt chế độ Dân Chủ.
Những kẻ hậu bối của bác Hồ trong khi hô hào toàn dân học tập “Bác”, noi gương “Bác” trên thực tế đã phản bội lý tưởng cách mạng của “Bác” thể hiện qua những bài viết tố cáo chế độ thực dân Pháp, đòi hỏi tự do ngôn luận, nhân quyền, dân chủ cho đất nước, khi Bác còn bôn ba ở Pháp.
Đến khi nắm được quyền lực trong tay thì quên hết lý tưởng năm xưa, chỉ biết quyền lực, quyền lợi của mình mà quên đi mọi thứ quyền khác (nhân quyền, dân quyền: bao gồm các quyền tự do ngôn luận, tự do bầu cử, ứng cử…” của đồng bào.
Đây phải chăng là một món “xáo” khác, “xáo khủng long” to gấp nhiều lần món “xáo voi” của bác TNT. Với thứ “xáo” này mấy thứ xáo của bác Tiến chỉ là thứ tép riu, nhằm nhò gì, có phải không, thưa bác Tiến??
Ông Nguyen Hung,
Theo cái lý lẽ của ông rằng mỗi người có một cảm nhận, quan niệm riêng về dân chủ; tức là khả năng bất đồng, thậm chí mâu thuẫn hay phủ định lẫn nhau là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
Vậy nếu cứ bám vào đó ( mặc định “dân chủ” trong ý niệm ) – bám vào một thứ mơ hồ, chia rẽ – mà triển khai thêm những vấn đề mới thì sẽ chỉ dẫn tới bế tắc, luẩn quẩn, chia rẽ thêm.
Chắc ông vẫn nhớ chuyện “Thầy bói xem voi” ?
Ông Lê Quốc Trinh,
Ông nhắc “Đến giờ này biết bao nhiêu cây bút gạo cội thi đua nhau bàn luận hàng ngày” làm tôi nhớ tới cái bệnh tuyên truyền lý thuyết suông, hô khẩu hiệu.
Còn phần diễn giải “DÂN CHỦ là ý thức thật sự khi mọi cá nhân đều thấy mối quan hệ nhân sự trong xã hội là cần thiết…” thì theo đó: DÂN CHỦ đơn thuần là Ý THỨC CÁ NHÂN. Nó không thể được áp dụng vào việc mô tả một hiện trạng xã hội, một thể chế nhất định.
Gửi bạn Nguyễn Trang Nhung
Đây là đường link của bài báo
http://muse.jhu.edu/journals/journal_of_democracy/v020/20.4.sen.html
The Problem of Corruption, by Ronojoy Sen, Journal of Democracy, Volume 20, Number 4, October 2009, pp. 89-92
Đây là một số đoạn trích, trong trường hợp bạn không truy cập được:
“Why Politicians Are So Unpopular
Officeholders in India may be unhappily rediscovering the truth of the old saying that “familiarity breeds contempt.” Thanks in part to a 2002 Supreme Court ruling, recent years have seen much more information than ever before become available regarding elected representatives and their dealings. The ruling mandated that anyone running for the Lok Sabha (Parliament’s 543-member lower house) or any state legislature must declare a wealth of personal information, including financial assets and criminal records. A striking feature of the Lok Sabha elected in 2004 was the huge share—nearly a quarter—of MPs who were under investigation or actually facing criminal charges. Of those facing charges, nearly half were accused of crimes punishable by five years or more in prison. The Lok Sabha elected in 2009 is even worse in this regard, with 153 members (close to 30 percent) facing criminal cases.
Another noticeable thing about Parliament is how many of its members are wealthy. In the last Lok Sabha, the average MP owned assets worth 16 million rupees, or about US$340,000—this in a country where per capita GDP is around $2,800 per year. More than half the MPs had assets of at least 5 million rupees, with 27 percent worth over 10 million. As with criminality, the trend toward wealth is intensifying. In the new Lok Sabha, fully 300 of the 543 MPs are worth over 10 million or more. While wealthy MPs are by themselves not a problem, the tremendous skewing toward the wealthy in the ranks of legislators reflects the real barriers to reaching office. More important still, it points to a possible nexus between money and criminality among MPs that does not bode well for the health of Indian democracy.”
Xin thành thật cám ơn tác giả Trang Nhung đã để thì giờ cặn kẽ tìm hiểu từng phản hồi và chu đáo trả lời cho từng người. Thật ra tôi cũng như bạn, tôi cũng đang đi tìm định nghĩa của hai chữ “dân trí” và vì thế tôi đi mượn tiếng Pháp và tiếng Anh. Tiếng Gia Nã Đại Pháp có chữ “mentalité” cũng rất hay, họ hay nói : c’est une belle mentalité để chỉ những dân tộc nào có cách sống cao thượng và thỉnh thoảng tôi thấy sao chữ này rất gần với chữ dân trí theo ý tôi hiểu. Do đó tôi cố ghép nó vào chữ ý thức nhưng không phải thứ ý thức cao siêu như “conscience” (consciousness) của đạo Phật hay của Freud. Chữ ý thức mà tôi dùng nó hạn hẹp hơn, nó chính là ý thức đơn thuần (bare awareness). Chẳng hạn như ý thức được những khó khăn và khổ đau gây ra cho môi trường thiên nhiên và con người bởi sự dùng chất hoá học bừa bãi, chúng tôi quyết không (tác động) dùng thuốc hoá học giết sâu (pesticide) trên sân cỏ chung quanh nhà. Ý thức này (tôi đã nói đến 2 ý thức cao nhất, xin xem lại phản hồi đầu tiên) dẫn dắt hành động.
Thiếu sự tôn trọng quyền sống và tự do căn bản của người khác, thiếu sự trân quý những tài nguyên thiên nhiên trời cho, việc thực thi dân chủ có thể mất đi nhiều cái tinh thần dân chủ của nó chăng ? (tôi cũng băn khoăn tự hỏi).
” Hưng Quốc nói:
11/11/2009 lúc 12:47 sáng
Câu bạn Anh Dũng mà bác Phùng trích ra nghe ra đúng đấy. Bác “kể tội” Anh Dũng ở chỗ khác đem vào đây để nhận xét Anh Dũng tôi nghe “nó cứ cồm cộm thế nào ấy”.”
Vâng, ông bạn nhận xét đúng đấy, cái PH ấy rất không nên có.Thành thực cảm ơn.
ptv
Có người nói rằng một người ở Hà nội chạy xe bạt mạng bất chấp luật lệ nhưng khi đến Singapore thì lại chấp hành luật đi đường ở đây rất ngoan. Sao trình độ dân trí của anh ta lại thay đổi lẹ thế. (Phục tùng luật pháp cũng thuộc phạm trù dân trí).
Phía CS cũng nói rằng muốn xây đựng một xã hội xã hội chủ nghĩa thành công thì cần phải có những con người xã hội chủ nghĩa trước đã. Vậy mà họ có chờ đợi đâu.
Cho nên tôi nghĩ cái tầm dân trí của người Việt quá đũ để được “hưởng” dân chủ.
Nguyễn Tâm Bảo viết:
“Theo một bài viết trên Journal of Democracy số tháng 10 vừa rồi, thì có khoảng 30% dân biểu Hạ Viện Ấn Độ (Lok Sabha) đang bị điều tra hoặc đã bị cáo buộc là tội phạm. Chính vì sự thất học và đói nghèo của đa số người dân nông thôn mà những cuộc bầu cử ở Ấn Độ trở thành cơ hội để các trùm tội phạm trở thành chính trị gia nhằm thâu tóm quyền lực để củng cố những hoạt động phi pháp của băng đảng.”
Trước khi tôi phản hồi các ý tiếp theo của bạn Nguyễn Tâm Bảo, xin bạn vui lòng cho tôi nguồn bài viết trên Journal of Democracy số tháng 10. Trong lúc chờ đợi, tôi sẽ tìm hiểu và suy nghĩ thêm về trường hợp Ấn Độ.
Bạn Nguyễn Tâm Bảo viết:
“Câu hỏi quan trọng hơn: Dân chủ có giúp nâng cao dân trí hay không, có làm cho đời sống của những người có dân trí thấp tốt đẹp hơn hay không?”
Xin trả lời bạn Tâm Bảo là: Có thể không, và rõ ràng là vậy, nếu nền dân chủ không có những yếu tố nền tảng đảm bảo cho sự vững chắc của nó.
Nhưng xin lưu ý, “dân chủ” mà bài viết nhắc đến vài lần trong cụm từ “để có dân chủ”, cần được hiểu là dân chủ với định chế đủ tốt để nó có thể tồn tại vững chắc (hay ít ra là không què quặt).
Bởi thế, xin không hiểu lầm về dân chủ ở đây theo kiểu *Dân chủ với chất lượng bất kỳ*, mà cần hiểu là *Dân chủ với chất lượng tối thiểu cần có*, bởi nếu bàn đến *Dân chủ với chất lượng bất kỳ* thì đâu cần nói đến những điều kiện như Dân trí hay những yếu tố khác.
Khi đã có *Dân chủ với chất lượng tối thiểu cần có*, thì dân trí sẽ nâng cao (hoặc ít ra là không xuống dốc).
Phản hồi bạn Trí Ngô, tôi đã viết:
“Thêm nữa, quan niệm rằng Dân trí bao hàm cả Ý thức là sai, bởi Ý thức là thuộc về Dân khí.”
Xin lỗi bạn Trí Ngô về sự hiểu không tường tận nghĩa của từ Ý thức. Sau khi xem lại định nghĩa của từ này, tôi xin rút lại câu trên”.
Việc rút lại câu trên không có nghĩa tôi đồng ý với ý kiến của bạn về Dân trí. Tôi sẽ suy nghĩ thêm về khái niệm Dân trí này.
Thân ái,
Câu bạn Anh Dũng mà bác Phùng trích ra nghe ra đúng đấy. Bác “kể tội” Anh Dũng ở chỗ khác đem vào đây để nhận xét Anh Dũng tôi nghe “nó cứ cồm cộm thế nào ấy”.
Bạn Tri Ngộ viết:
“Theo tôi chữ dân trí được định nghĩa như trong bài chủ, dựa trên một quyển tự điển tiếng Việt được xuất bản ở Đà Nẵng, là “trình độ hiểu biết của người dân, nói chung”, thật quá hạn hẹp mặc dù sự hiểu biết này cũng cần thiết. Và dĩ nhiện hai chữ dân chủ phải được hiểu tường tận trước, và phải có sự đồng thuận.”
Tôi đồng ý là định nghĩa về Dân trí có phần hạn hẹp (ngay từ đầu khi xem định nghĩa này, tôi đã thấy như vậy).
Không chỉ riêng từ điển tiếng Việt của Nxb Đà Nẵng mà của các Nxb khác, và cả từ điển online, hầu hết, cho cùng một định nghĩa như thế.
Dù biết là định nghĩa vậy còn hạn chế, song trước khi chúng ta có thể đưa ra một định nghĩa hoàn chỉnh thì theo tôi, hãy cứ tạm coi định nghĩa như vậy chuẩn mực.
Về khái niệm Dân chủ thì ngay từ đầu khi viết bài tôi đã không nghĩ đến việc giải nghĩa. Đây là một thiếu sót và nếu có dịp, tôi sẽ trở lại trong một đề tài riêng về Dân chủ.
Bạn Trí Ngô viết:
“Và dân trí đây bao gồm, ngoài quyền những công dân căn bản được ghi trong hiến chương (như quyền tự do phát biểu, quyền đi bầu v.v…), những trách nhiệm của người dân. Trách nhiệm này là những tác động được tạo ra bởi một ý thức (= dân trí) cao về hai sự ý thức vô cùng quan trọng”
Không biết có phải ý bạn Trí Ngô muốn nói “quyền công dân” ở đây là “hiểu biết về quyền công dân” hay không? Nếu không thì “quyền công dân” là một khái niệm khác và không thể được bao hàm trong khái niệm Dân trí.
Thêm nữa, quan niệm rằng Dân trí bao hàm cả Ý thức là sai, bởi Ý thức là thuộc về Dân khí.
Cảm ơn bạn Trí Ngô về comment này và mong được tiếp tục trao đổi.
Ý Trời ! Đến giờ này biết bao nhiêu cây bút gạo cội thi đua nhau bàn luận hàng ngày, thế mà có người còn đặt câu hỏi “DÂN CHỦ là gì ?”.
Chỉ có những người nào muốn sống một mình một cõi, muốn ăn trên ngồi trốc trên đầu thiên hạ, muốn thâu tóm hết thẩy quyền lực vào tay để tận hưởng thành quả lao động của người khác, những người đó không thích nghe hai chữ DÂN CHỦ, hoặc chơi trò DÂN CHỦ giả tạo để mà mắt thiên hạ.
DÂN CHỦ là ý thức thật sự khi mọi cá nhân đều thấy mối quan hệ nhân sự trong xã hội là cần thiết: “tôi cần đến mọi người và tôi cũng muốn tiếng nói của tôi được lắng nghe trong đám đông, tôi muốn góp phần xây dựng và cải tạo xã hội, tôi tôn trọng ý kiến người khác, tôi chấp nhận ý kiến đa số, sau khi tất cả mọi người liên hệ cùng nhau quyết định bàn bạc tự do, tôi chấp nhận hệ quả do từ sự chọn lựa của đa số”.
Dĩ nhiên khi mọi người đồng ý chấp nhận điều lệ cuộc chơi thì bó buộc phải sòng phẳng và minh bạch, đây chính là đầu dây mối nhợ của những biến cố đổ máu trên chính trường. Có trò chơi DÂN CHỦ nào mà không phải trả giá! Đổ máu nhiều hay ít là do ý thức DÂN TRÍ của người trong cuộc.
Thế thôi !