The Washington Post – Nhà xuất bản Đại học Yale và tự do tự bịt miệng
19/09/2009 | 1:17 sáng | 1 bình luận
Category: Báo chí - Truyền thông, Chính trị - Xã hội
Thẻ: NXB Đại học Yale > Tự do ngôn luận ở phương Tây
Đinh Từ Thức dịch
Lời người dịch: Tự do ngôn luận bị giới hạn tại Trung Quốc cộng sản là điều đương nhiên. Tại Nga, tuy chế độ cộng sản đã sụp đổ, nhưng một người từng là đảng viên cộng sản cấp cao, làm việc trong guồng máy mật vụ của Liên Xô cũ như Putin vẫn còn cầm quyền, khiến tự do ngôn luận bị hạn chế, cũng dễ hiểu. Nhưng ở Hoa Kỳ cũng bị bịt miệng, là điều đáng buồn, và đáng lo.
Đáng buồn hơn, điều này xảy ra tại một trong những đại học hàng đầu, là Yale. Trong hai chục năm qua, cả ba Tổng thống Hoa Kỳ đều xuất thân từ Yale – hai bố con ông George Bush, và ông Bill Clinton – đương kim Ngoại trưởng Hoa Kỳ Hillary Clinton cũng xuất thân từ Yale. Nhưng nhà xuất bản danh tiếng Yale University Press vừa quyết định tự bịt miệng mình, vì sợ chọc giận giới quá khích Hồi giáo. Sau đây là bản dịch hai bài báo cùng xuất hiện trên The Washington Post, bài “Chipping Away At Free Speech” của Anne Applebaum (Loại dần tự do ngôn luận) ngày 15 tháng 9, 2009, và bài bình luận “Self Muzzled at Yale” (Tự bịt miệng tại Yale) của báo này ngày 23 tháng 8, 2009.
__________________
Loại dần tự do ngôn luận
Vụ thứ nhất: Hãy xem kỹ cuốn The Cartoons That Shook the World (Những biếm họa chấn động thế giới) của nhà xuất bản Yale University Press khi nó được in xong. Cuốn sách là công trình nghiên cứu hàn lâm về cuộc tranh cãi xung quanh vụ một tờ báo Đan Mạch cho đăng 12 bức biếm họa miêu tả nhà tiên tri Muhammad. Tác giả cuốn sách là Jytte Klausen lập luận rằng, trong số những nguyên nhân gây ra tranh cãi có cả việc các giáo sĩ Hồi giáo (imams) ở Đan Mạch đã lèo lái dư luận, chỉ ra cho tín hữu của mình rằng những bức tranh sai trái đó mang tính xúc phạm tính dục, miêu tả Muhammad gần với hình ảnh thực, mà theo bà, tự nó chẳng có gì là xúc phạm. Bà đã tham khảo ý kến và được sự đồng ý của nhiều học giả Hồi giáo. Tuy nhiên, độc giả sẽ không tìm thấy những biếm họa này trong bản in.
Vụ thứ hai: Hãy cầm một tờ tạp chí GQ số phát hành tháng Chín lên xem. Nằm sâu bên trong là một bài báo với tựa “Vladimir Putin’s Dark Rise to Power” (Con đường nắm quyền hắc ám của Vladimir Putin), tác giả là Scott Anderson. Dựa trên tường trình bao quát, bài báo biện giải rằng cơ quan an ninh Nga đã nhúng tay vào hàng loạt vụ nổ bom tại Moscow năm 2000 – những vụ nổ thời đó đã bị gán cho quân khủng bố người Chechnya. Nhưng bạn đọc không thể tìm thấy bài này trong tờ GQ ấn bản tiếng Nga. Vào lúc tôi viết bài này, độc giả cũng không thể tìm thấy nó trên mạng GQ. Công ty truyền thông Conde Nast, là chủ của GQ, đã ra lệnh cho các tạp chí và chi nhánh trên khắp thế giới phải kiềm chế không được nhắc nhở hay cổ võ bài báo này.
Vụ thứ ba: Nếu bạn đọc biết tiếng Trung Quốc, xin đánh chữ “Thiên An Môn” vào Google.cn (www.google.cn). Tôi không biết tiếng Trung Quốc, nhưng theo nguồn tin đáng tin cậy, tôi được biết rằng làm như vậy thì bạn đọc sẽ nhận được rất ít hay không có thông tin hữu dụng nào về đề tài này, nó cũng chẳng cho bạn biết nhiều về Đài Loan, Tây Tạng, hay dân chủ. Đây không phải là một tai nạn: Vào năm 2006, Google đã đồng ý về một kiểm duyệt nhỏ tại Trung Quốc, để đổi lấy quyền được làm ăn tại đây.
Ba vụ này không giống hệt nhau. Yale Press từ chối in biếm họa vì sợ bạo động trả đũa trong khuôn viên đại học. Conde Nast từ chối cổ võ bài báo về mật vụ Nga vì sợ mất quảng cáo ở Nga. Google từ chối cho người Trung Quốc tìm tòi về Thiên An Môn và những đề tài cấm kỵ khác, vì Google muốn cạnh tranh với bộ máy truy cập tại Trung Quốc, để giành phần chia thị trường khổng lồ tại đây. Cả ba công ty cũng biểu lộ ở mức độ rất khác nhau sự ân hận đối với việc làm của mình. Từ Condo Nast (không ân hận) đến Yale Press (rất nhiều) tới Google (lưng chừng: người sáng lập Google là Sergey Brin lý luận sơ khởi rằng ít nhất công ty cũng mang nhiều thông tin, nếu không phải là tất cả thông tin, tới Trung Quốc).
Dầu sao, ba câu chuyện này đưa tới một kết luận: Bằng những cách khác nhau, chính quyền Nga, chính quyền Trung Quốc và đám khủng bố Hồi giáo vô danh giờ đây đã nghiễm nhiên có thể kiểm soát các công ty Hoa Kỳ – chuyện mà chỉ một thập niên trước không thể hình dung nổi. Trong một thế giới có vẻ nhiều hiểm nguy và ít lợi nhận hơn như trong quá khứ, dù tham hay sợ thì cũng chứng tỏ là yếu tố mạnh hơn sự cam kết của các công ty đối với tự do ngôn luận.
Tuy nhiên, bằng cách nhượng bộ áp lực, họ đã không làm cho thế giới này yên lành hơn, dù cho họ hay bất cứ ai khác. Sự phục tùng của Google đối với chế độ kiểm duyệt Trung Quốc năm 2006 đã không ngăn trở chính quyền Trung Quốc trong việc tiếp tục xách nhiễu công ty này, như buộc tội nó phổ biến hình ảnh dâm ô. Ngược lại, nó còn khuyến khích Trung Quốc trong những mưu toan khác, như gần đây đã cưỡng bách các công ty cài đặt bộ phận lọc để kiểm duyệt vào tất cả máy computer bán trên toàn quốc. Cũng như thế, sự xuống cấp của Conde Nast chỉ khuyến khích các công ty Nga – nhiều trong số đó thực tế là xí nghiệp quốc doanh – gây áp lực với các đối tác Tây phương, khiến cho những người khác gặp khó khăn hơn khi xuất bản những tài liệu gây tranh cãi về Nga trong tương lai. Sự kiện Nhà xuất bản Yale, một cơ sở nhiều sáng kiến vào hàng nhất nước, không xuất bản biếm họa Đan Mạch cũng sẽ chỉ làm cho người khác gặp khó khăn hơn khi xuất bản chúng. [Tiết lộ liên hệ: Tôi đang biên tập một tuyển tập cho Yale University Press và từ lâu vốn khâm phục sự cam kết của cơ sở này trong việc mở các tài liệu về Xô-viết].
Thật ra, mỗi khi một công ty Hoa Kỳ nhượng bộ một áp lực hẹp hòi, không khí trở nên tệ hại đối với mọi người khác. Mỗi sửa đổi nhân danh sự xoa dịu một nhóm hay một chính quyền hẹp hòi đều làm cho nhóm đó hay chính quyền đó mạnh hơn. Điều tưởng như chỉ là một thiếu sót nhỏ về uy tín bây giờ có thể trở thành lớn hơn trong tương lai. Tất cả những công ty này đang làm cho mọi người khác gặp khó khăn hơn trong việc tiếp tục tự do phát ngôn và xuất bản trên toàn thế giới.
Không có luật hay nghị định nào có thể bắt buộc những công ty này, hay bất cứ công ty Hoa Kỳ nào phải tuân thủ những nguyên tắc về tự do ngôn luận ở nước ngoài. Nhưng ít nhất cũng có thể làm cho họ phải ngượng ở trong nước. Vì thế có bài này.
Nguồn: “Chipping Away At Free Speech, Washington Post 15/9/2009
_______________
Tự bịt miệng tại Yale
Một nhà xuất bản đại học cho phép dư luận Hồi giáo thay đổi một công trình hàn lâm
Một bức tranh minh họa từ một cuốn sách nhi đồng. Một bức tranh in về đế chế Ottoman. Một bức họa mô tả cảnh “Địa ngục của Dante”. Những thứ này thuộc số các hình ảnh bị Nhà cuất bản Đại học Yale (Yale University Press) quyết định là không an toàn để in trong một tác phẩm uyên bác, sợ rằng sẽ gây ra bạo động từ phía Hồi giáo quá khích. Ông John Donatich của nhà xuất bản này giải thích rằng nhà xuất bản không tránh né tranh cãi, nhưng “khi phải chọn lựa giữa cái đó với máu trong tay tôi, thì không còn vấn đề gì phải bàn”.
Đây là chuyện hoàn toàn sai.
Tác phẩm uyên bác này là cuốn Những biếm họa chấn động thế giới (Cartoons that Shook the World) của Jytte Klausen, một cuốn sách về 12 bức biếm họa vẽ tiên tri Muhammad, xuất hiện trên báo Đan Mạch vào năm 2005, đã nổ ra cuộc tranh cãi trên toàn thế giới. Nhà xuất bản Đại học Yale sẽ xuất bản nó vào mùa Thu – hay một phần của nó. Không phải chỉ những biếm họa đã gây tranh cãi trên báo chí mà tất cả những hình minh họa trong cuốn sách, kể cả hình lịch sử do nghệ sĩ miêu tả tiên tri cũng bị bỏ. Tại sao? Vì theo sự mô tả của nhà xuất bản thì một nhóm gồm “các giới chức chống khủng bố… các nhà ngoại giao Hoa Kỳ… đại sứ từ các nước theo Hồi giáo… và các học giả thâm niên nghiên cứu về Hồi giáo” – dù không đọc cuốn sách – cho rằng chúng quá kích động để xuất bản. Đấy là sau khi cuốn sách đã qua thủ tục kiểm tra riêng của Nhà xuất bản Đại học Yale và đã được xem xét bởi các luật sư và nhiều nhà điểm sách Hồi giáo, là những người đã đồng ý rằng cuốn sách nên gồm cả hình ảnh. Tệ hơn nữa, tác giả cuốn sách còn không được đọc những lời chống đối từ phần lớn là các chuyên viên của nhóm vô danh, trừ phi bà chịu đồng ý ký vào bản thỏa thuận không tiết lộ.
Việc tự kiểm duyệt tại Yale tạo một tiền lệ nguy hiểm. Nếu một trong những nhà xuất bản uyên bác đáng kính nhất trên thế giới không thể in những hình ảnh này trong một tác phẩm hàn lâm, thì ai có thể? Chắc chắn là những biếm họa đó kích động và vô duyên, vẽ vị tiên tri với vành khăn là trái bom, hay đang nói với một nhóm cảm tử mang bom là “Dừng lại! Chúng ta hết trinh nữ rồi!”. Nhưng thật khó tưởng tượng một chỗ hợp pháp hơn cho chúng hay để hiểu tại sao việc cấm hình ảnh của vị tiên tri, vốn không được tuân thủ ngay cả đối với toàn thể tín đồ Hồi giáo, lại được đem áp dụng cho một tác phẩm uyên bác của một người không phải là tín đồ.
Thực tế, Nhà xuất bản Đại học Yale đang cho phép những phần tử bạo động quá khích áp đặt những điều kiện cho tự do ngôn luận. Là một nhà xuất bản hàn lâm mang huy hiệu đại học với khẩu hiệu “Lux et Veritas” (Ánh sáng và Sự thật), điều đó thật đáng xấu hổ.
Nguồn: Self Muzzled at Yale”, Washington Post, 23/9/2009
Bản tiếng Việt © 2009 Đinh Từ Thức
Bản tiếng Việt © 2009 talawas blog
Bình luận
1 bình luận (bài “The Washington Post – Nhà xuất bản Đại học Yale và tự do tự bịt miệng”)
[…] Nhà xuất bản Đại học Yale và tự do tự bịt miệng Posted on Tháng Chín 18, 2009 by nguyenlieu The Washington Post – Nhà xuất bản Đại học Yale và tự do tự bịt miệng […]