Hà Sĩ Phu – Bức tranh vân cẩu
17/09/2009 | 12:08 chiều | 23 Comments
Category: Chính trị - Xã hội
Thẻ: Trang BauxiteVietnam > Viện IDS
IDS tự giải thể để phản đối, để khỏi phải chui vào vòng tay kiểm soát.
Đấy là một hành động tích cực, không phải tiêu cực.
Sự nghiệp dân chủ hóa xã hội (để cứu nước và xây dựng nước) về hình thức tạm có 3 kiểu, từ gần đến xa, rồi thoát khỏi. IDS là khá gần, bauxitevietnam là hơi xa một chút, những kiểu khác thì xa hơn… Tất cả còn đang chuyển hóa.
Xã hội dân sự vốn đa dạng, nhưng hơn thế, sự đa dạng còn là SỰ BẮC CẦU nhất thiết phải có cho một công cuộc đổi mới chân chính, hòa bình, nhưng vô cùng khó khăn và nghệ thuật.
Chủ nghĩa Marx, về triết học thì nhấn mạnh tính đa dạng phong phú của thế giới, nhưng về chính trị lại muốn tạo ra một hệ thống thuần nhất, thâu tóm về một mối, chống lại tính đa dạng, nên đây là một chủ nghĩa tự mâu thuẫn, về bản chất là tự mình phải chống lại mình, không phải để tiến lên mà là để trở về với quy luật.
Đảng Cộng sản Việt Nam đang lo ngại và đã phản ứng trước hiện tượng “tự diễn biến”, nhưng hiện tượng tất yếu này không gì cản được, chính Quyết định 97 đã tham gia và thúc đẩy cho sự tự diễn biến nhanh hơn. Đảng Cộng sản nhất định sẽ tự chống mình bằng cách tự nhiên cứ tạo ra những nhân tố và cứ tích cực tham gia vào sự “tự diễn biến”, một cách vô ý thức là chủ yếu. Thậm chí càng cố giữ chặt lại thì càng kích thích sự bung ra. Sự chuyển hóa sẽ thành “bức tranh vân cẩu” mỗi lúc một khác. Người quen nếp nghĩ ổn định sẽ thấy ngỡ ngàng.
Ngày IDS tự giải thể (bị bức tử chứ ai chẳng muốn tồn tại), tôi có hơi buồn (cho sự đời) nên chia sẻ mấy câu ngẫu hứng, chẳng biết là chia buồn hay chia vui:
Cuộc mới sinh sôi[1]
(Viết tặng bauxitevietnam và IDS)
Hiền tài là nguyên khí quốc gia
Ai có thể nhốt khí thiêng vào lọ?
Mười sáu vị đồng thanh giải thể
Những Hoàng Tụy, Chu Hảo, Quang A
Nguyên Ngọc, Tương Lai, cùng là Duy Hiển
Có Kim Hạnh, có Phạm Chi Lan
Có Phan Huy Lê, có Phan Đình Diệu
Có Đăng Doanh, có Nguyễn Trung
Có Đức Nguyên, Quốc Huy, Việt Phương, Sơn Phước!
Điểm binh
Đủ, mười sáu vị anh tài đi trước.
Nghe có bác Sáu Dân cùng bước
Quyết định 97 rồi lẽo đẽo… theo sau.
Bóng tối dù có bao vây
Những ngọn nến dẫu còn le lói
Nhưng mưu mẹo phải đi lòng vòng
Ánh sáng phóng theo đường thẳng
Ba trăm ngàn cây số một giây.
IDS một ngày giải thể
Bô-xít anh em treo rủ… một ngày thôi.
Nhích lại đây, ta đã hiểu nhau rồi
Có cái chết gieo mầm sự sống
Một ngày buồn báo hiệu những ngày vui!
Tim óc đây điểm tô nền gấm vóc,
Một cuộc tàn là cuộc mới sinh sôi!
Một ngày Mười-Năm-Chín (15-9-2009)
© 2009 Hà Sĩ Phu
© 2009 talawas blog
[1] Có sửa đổi so với bài đã đăng trên bauxitevietnam
Tôi nghĩ anh Huy dùng từ “miệt thị” vì chữ “cải lương” vẫn mang sắc thái…cải lương Nam Bộ đối với anh. Anh có chắc anh thích nghe cải lương hơn các bài hát cách mạng không?
Nếu ta muốn nói rằng con đường cải lương (reformist approach) của X là sai lầm, tôi không thấy có cách nào khác ngoài nói rằng con đường cải lương của X là sai lầm.
Cảm ơn bác Trịnh Hữu Tuệ và Anh Dũng. Tôi không phải dân xã hội học mà cũng chưa bao giờ đọc tuyên ngôn của ĐCS cho nên những điều đó về từ “cải lương” là mới đối với tôi.
Dường như (không biết tôi hiểu có đúng không) từ “cải lương” được dùng để miệt thị những người bị cho là thiếu tinh thần cách mạng, bởi ĐCS và trong một số lời bình trên Talawas.
Tôi thấy cả hai trường hợp đó đều không hay.
Cám ơn Anh Dũng đã đưa câu trích từ Tuyên Ngôn Đảng Cộng Sản. Tôi tra thì thấy cụm từ “đủ loại những nhà cải lương hèn kém nhất” được dịch từ tiếng Anh “hole-and-corner reformers of every imaginable kind” và tiếng Đức “Winkelreformer der buntscheckigsten Art”. Khá thú vị.
“Chủ nghĩa cải lương” dịch trực tiếp từ “réformisme”/”réformism”, thường dùng để chỉ trường phái dân chủ-xã hội.
Ông Mai Thái Lĩnh có một bài giáo khoa về đề tài nầy trên talawas hồi 2007, trong đó ông dùng chữ “cải cách” thay cho “cải lương” để tránh hiểu lầm.
http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=9183&rb=0306
Re: http://www.talawas.org/?p=10320&cpage=1#comment-5671
Nhờ ơn đảng, lại nhờ thêm ơn ông Uy (và talawas), bây giờ các ông phụ lão như Hoàng Tụy, Trần Việt Phương, Phan Đình Diệu,… có dịp học hỏi, rút kinh nghiệm để bớt cải lương (và “cải lương”), may ra rồi sẽ leo lên được mức những “nhà dân chủ tiên phong”, nếu quả thật các vị ấy có cái ao ước cao xa như vậy ở quãng đời này của các cụ.
Ai bảo lâu nay các cụ ấy không chịu quay sang đám khán giả ngồi chật ních trên các hàng rào để mà vấn kế cho việc chọn lựa hành động của mình ?
Bậy thật !
Thôi thì muộn còn hơn không, các cụ ạ. Mừng thật !
Theo tôi, bác V.Quốc Uy có lẽ đã đọc qua Tuyên ngôn của Đảng cộng sản. Đoạn cuối của nó viết:
“…CNXH bảo thủ hay CNXH-TS: Một bộ phận giai cấp TS tìm cách chữa các căn bệnh xã hội, cốt để củng cố xã hội TS. Trong hạng này, có những nhà kinh tế học, những nhà bác ái, những nhà nhân đạo chủ nghĩa, những người chăm lo cuộc cải thiện đời sống cho giai cấp lao động, tổ chức việc từ thiện, bảo vệ súc vật, lập ra những hội bài trừ nạn nghiện rượu,…nói tóm lại là đủ loại những nhà CẢI LƯƠNG hèn kém nhất…”
Theo tôi, ông Uy dùng khái niệm “con đường Cải lương” trong nghĩa xã hội học của nó, i.e. “trào lưu chính trị chủ trương thực hiện những biến đổi xã hội bằng cải cách, không động chạm đến nền tảng của chế độ cũ vốn bất hợp lí”, theo định nghĩa của tratu.vn.
Trần Dân Tiên cũng nhắc đến “chủ nghĩa cải lương”. Xin trích:
“Ông Nguyễn lắng nghe nhưng không hiểu rõ lắm, vì người ta thường nhắc đi nhắc lại những tiếng, những câu: chủ nghĩa tư bản, giai cấp vô sản, bóc lột, chủ nghĩa xã hội, cách mạng, không tưởng khoa học, Xi–mông, Phu–ri–ê, Mác (Saint–Simon, Fourrier, Marx), chủ nghĩa vô chính phủ, chủ nghĩa cải lương, sản xuất, luận đề, phản luận đề, giải phóng, chủ nghĩa tập thể, chủ nghĩa cộng sản, khách quan, chủ quan v.v.”
Hình như anh Huy dùng từ “cải lương” theo một nghĩa khác.
BTW: có ai biết “chủ nghĩa cải lương” được dịch từ khái niệm nào không nhỉ?
Khi có người chê bai những gì IDS làm trước khi tự giải thể là cải lương thì tôi thắc mắc không biết những người đó đã từng làm gì hơn chưa, hay là chỉ lên internet hát anh hùng ca về “chủ nghĩa cách mạng” (http://www.talawas.org/?p=10243&cpage=3#comment-5674).
Tôi thì hễ thấy ai ca hát về “chủ nghĩa cách mạng” là thấy ớn rồi. Thà nghe cải lương còn hơn. Nhất là nếu cải lương như IDS đã từng làm.
Đã có lời bình luận chua chát : cung cách của IDS, định dùng tiếng nói khoa học để tác động vào Đảng và Nhà nước cộng sản thì chỉ là ẢO TƯỞNG !
Với một người vốn có thiện cảm với các trí thức hàng đầu, cấp tiến (nhưng vẫn thuộc đội ngũ chính thống), thì khi nghe lời bình này thường không hài lòng, cho đây là lời chê bai, tiêu cực.
Nhưng lời “chê bai” chua chát ấy không sai. Quyết định 97 đã cho thấy : dù cố gắng đứng trong quỹ đạo của Đảng chăng nữa mà nói những điều khác với điều Đảng đang nói (đang cần nói, lúc ấy), thì dù là “điều hay lẽ phải” đúng 100% cũng sẽ bị cấm, mà còn đáng bị cấm hơn những kẻ khác.
Nói cách khác: Con đường Cải lương, tự nó không thể thành công! Và nhờ thất bại ấy, những người đi đầu trong IDS sẽ từ bỏ con đường cải lương, để tìm sang một con đường mạnh mẽ hơn, đỡ “cải lương” hơn. Và cứ thế, rất có thể (có thể thôi) họ sẽ trở thành những nhà dân chủ tiên phong thật sự. Đó là ý nghĩa tích cực của “bài học mang mã số 97”. Tôi cứ mạo muội “hình dung” ra như thế.
Nhưng dù cho những nhà Cải lương cũ có chuyển sang phương pháp mới, thì trong lớp người đi sau cũng lại sẽ có những người phải dẫm lại dấu chân người trước. Giống như các lớp kế tiếp nhau trong trường học vậy, lớp nào cũng cần, coi thường lớp 3 thì làm gì có lớp 4 phải không ạ?
@Duong Danh Huy.
Với thiện cảm, trân trọng tới một người có hoạt động tích cực, bài bản trên công việc có ý nghiã quan trọng, khá “cool” trong trao đổi, tôi xin mạo muội góp ý về phát biểu “Tôi không biết nhiều về chính trị” của DDH.
Ông Nguyễn Cao Kỳ nhiều lần tuyên bố rằng ông ghét chính trị, dù ông nắm chức vụ tương đương thủ tướng VNCH trong gần 2 năm! Tôi thiết tưởng trong mọi sinh hoạt, bằng cách này hay cách khác, chúng ta có bổn phận phải xây dựng một kiến thức căn bản tối thiểu về lãnh vực đó, để tránh “phúc thống, phục nhân sâm, tắc tử”.
Hoạt động trong việc làm liên quan tới công luận, vận động quần chúng như của Qũi nghiên cứu biển Đông, thì hiểu biết vế chính trị, địa chính (geopolitics) là điều bắt buộc. Do đó, có lẽ “Tôi không biết nhiều về chính trị” chỉ là một cách nói của người “nói ít hơn làm” DDH.
Trong những nước mà chính quyền không khinh bỉ dân chúng, coi dân chúng như một lũ con nít đầu to, óc ít, chân tay ngưá ngáy nên chỉ được phép biết, học hỏi, nghiên cứu, phát biểu, hoan nghênh hay chê bai những điều được chính quyền cho phép, thì muốn học bất kỳ chuyện gì là điều khá dễ dàng. Điều này không đúng ở Việt Nam. Do đó, tôi xin phép chia xẻ một kinh nghiệm nhỏ cho những người tầm tầm bậc trung như tôi, đang ở trong nước, có thể có cái nhìn méo mó về chính trị do nhà nước lưu manh, gia trưởng tạo ra, nhưng muốn xây dựng một hiểu biết cơ sở về chính trị ở tầm ứng dụng cho Việt Nam.
Cuốn Tổ Quốc Ăn Năn của Nguyễn Gia Kiểng (đọc được trên mạng trong Tủ sách Thông Luận ở http://www.thongluan.org) là một cuốn sách khá đầy đủ về những vấn đề mà những người quan tâm tới chính trị Việt Nam, nhưng có ít thời giờ, nên đọc.
Nếu chịu khó bỏ qua những yếu kém do bản năng gốc (basic instincts) mà tác gỉa không thể kiềm chế, như khoác lác, khiêu khích (đôi khi thành thiếu lương thiện trí thức, vì dù biết là không đúng sau những phản biện, nhưng vẫn cứ lập lại trong lần tái bản, để tiếp tục gây hiệu ứng khiêu khích, tạo chú ý, hoặc quậy cho sướng)… thì sách này là một sách khá tốt, vạch một lộ đồ (road map) khá đầy đủ cho chính trị VN: Nhìn lại đất nước, con người, lịch sử, văn hóa Việt Nam, một vòng xem xét về các quốc gia, mô thức chính trị, kinh tế, những định luật cho một xã hội phát triển, hỏi đáp về dân chủ, đặc biệt trên những câu hỏi và bào chữa thường được chính quyền VN cũng như đối lập nêu ra, hoặc dùng đến.
Với sườn của lộ đồ trên, ngươì đọc có thể đào sâu, mở rộng, phản bác hoặc bổ túc điểm nào cần thiết trong khi học hỏi. Đọc qua để thấy chính trị là điều một người bình thường cần quan tâm, để không bị liệt kháng (AIDS) vì thiếu hiểu biết chính trị, để những chính quyền lưu manh không thể thao túng, múa gậy vườn hoang trên những việc mà mọi người Việt Nam đều có quyền có ý kiến, có quyền phát biểu; và để nói có cơ sở, có hiểu biết thay cho những ngưòi bị cấm phát biểu.
@ Tôn Văn
Cảm ơn ông Tôn Văn, đây là link tới “Bài ca tuyệt vọng”:
http://www.doi-thoai.com/baimoi0309_001.html
http://www.thongluan.org/vn/modules.php?name=News&file=article&sid=3573
Bác Hà Sỹ Phu thân mến,
Trong suốt mấy tuần nay, tôi cũng đã trải qua biết bao ngày buồn bã như bác. Làn sóng đàn áp dường như không muốn dừng. Bao nhiêu blogger đã bị bắt, bấy nhiêu blog đã bị dập tắt hoặc nếu có còn thì đã bị nhiễm trùng.
Nhưng chính những ngày này đã chứng tỏ là bên cai trị đã tính sai. Trước kia họ muốn bắt ai thì bắt, muốn tiêu diệt ai thì cứ lẳng lặng làm, chẳng một ngừời dân nào biết, hoặc có biết thì cũng không dám hé răng nói ra. Vì thế nên ngay trong đợt thanh trừng nội bộ „Nghị quyết 9“ người dân vẫn tin vào sự thống nhất vô biên trong Đảng. Nay thời thế đã khác rồi. Nếu báo chí không đăng thì nguời phát ngôn bộ ngoại giao cũng buộc phải công nhận các vụ bắt bớ này. Chính báo chí ngoài luồng đã buộc họ phải công khai bộ mặt đen tối của họ.
Như vậy càng ngày càng có nhiều người dân trước vốn tin tưởng vào chế độ, hay bàng quan với tình hình đất nuớc, nay đã phải đặt câu hỏi „Tại sao một xã hội ưu việt như Đảng vẫn ca ngợi lại càng ngày càng bị nhiều kẻ chống lại như vậy?“, „Tại sao lại có nhiều luật sư, nhà văn, nhà báo, doanh nhân từ bỏ cuộc sống ấm no của họ để từ hàng ngũ tù nhân dự bị nhảy vào nhà tù?“. Từ đó đã xuất hiện nhiều tiếng nói dũng cảm của các đảng viên lão thành thông qua các bức thư ngỏ trong những ngày qua. Những nguời này lẽ ra có thể viết thư riêng cho BCT hay TƯ đảng, nhưng họ đã chọn con đường thư ngỏ. Họ đã bắt đầu tỏ rõ thái độ của mình !
Chính sau các hành động bắt bớ và bôi nhọ Lê Công Định, Nguyễn Tiến Trung, Trần Anh Kim v.v. đã xuất hiện bài viết „Bức Tường Berlin“ của Huy Đức. Chính sau tuyên bố của IDS, Vũ Quang Việt đã lên tiếng về „Quyết định 97 và ý đồ biến giới trí thức thành công cụ của người cầm quyền”. Rõ ràng tôi thấy Vũ Quang Việt đã tỏ rõ thái độ! Tất cả các blog có quan tâm đến chính trị xã hội ở VN như của Nguyễn Quang Lập, Trương Duy Nhất, Trần Nhương cũng đã có thái độ rõ ràng, từ chủ blog đến khách comment!. Bài viết “Hoàng Sa, tường trình sau 35 năm” trên TTO, sau khi bị dừng lại đã được tiếp tục đăng là một ví dụ về sự thay đổi của chính báo chí nhà nuớc trong mấy ngày nay. Chưa bao giờ tôi chứng kiến một sự thay đổi trong sinh hoạt tư tưởng ở VN như hiện nay, mặc dù đàn áp.
Có thể nói các biện pháp đàn này đã phản tác dụng đến mức, nhiều người ban đầu tức giận về các “lời thú tội” trên VTV nay đã cảm thấy đồng cảm với các nạn nhân kia và đã nhìn nhận các màn dàn dựng đắt tiền đó một cách tỉnh táo hơn. Như vậy thì các trò đánh hôi kiểu Đông A, Thu Hồng, Thái Du lại càng là những trò hề rẻ tiền. Với phần đông bạn đọc, Người Buôn Gió, Đoan Trang, Mẹ Nấm, vẫn là những con nguời đáng kính phục, thậm chí là những thần tượng! Đối với tôi Huy Đức dù có là nguời của A25, của Lê Khả Phiêu mà viết đuợc như vậy thì ít ra ông Phiêu và A25 cũng đã đào tạo đuợc một cây bút rất dũng cảm và tài ba.
Đối với tôi, Huy Đức luôn là Huy Đức, Nguyễn Quang A luôn là Nguyễn Quang A, dù làm việc cho ai! Mẹ Nấm vẫn luôn là Mẹ Nấm, Đoan Trang vẫn là Đoan Trang, dù có viết hay không viết. Blog Nguời Buôn Gió tuy đã bị khống chế, nhưng gió của nó thì chẳng ai khống chế đựớc.
Bác nói đúng : Một ngày buồn báo hiệu những ngày vui!
Cảm ơn bác.
…
Từ nay xin đóng cổng
Tư duy trong lồng kính
Phản biện dưới hầm sâu
Phát minh đừng công bố
Suy nghĩ nên vừa tầm
Chớ vụt cao mông lung
Nhỡ tìm ra công thức
Của phương trình quá mới
Không nằm trong danh mục
Là sự nghiệp đi đời…
Thế thì thôi chả dám
Tớ chả dám nghĩ suy
Cậu đừng có tư duy
Ta cùng thôi động não
Xin nhường các đỉnh cao
Độc quyền ra chỉ đạo!
…
Đọc tiếp: Vẫy tay chào nhau
Tôi không biết nhiều về chính trị và có ý kiến này:
Để phục vụ mục đích phản đối quyết định 97 thì việc IDS tự giải thể có thể rất cao tay.
Trước mắt, việc đó đã tạo ra một một tiếng vang rất lớn.
Ngoài ra, tôi cũng muốn đề cập tới điểm lý thú là IDS đã công bố phản biện chính một quyết định cấm công bố phản biện.
Về lâu về dài, việc IDS tự giải thể không có nghĩa các cựu thành viên IDS sẽ không tiếp tục nghiên cứu và công bố (tôi không biết họ có sẽ tiếp tục hay không). Và nếu họ công bố thì họ sẽ không vi phạm quyết định 97, vì IDS không còn tồn tại nữa. Nếu có ai muốn buộc tội vì họ công bố phản biện thì không thể dùng quyết định 97 (tất nhiên người buộc tội vẫn có thể dùng vô số điều khác).
Kính thưa Bác Hà Sĩ Phu,
Xin được chia sẻ „Bức tranh“ của Bác.
„Bức tranh“ trong „Cung oán ngâm khúc“ (không phải bổ sung, mà xin dẫn đủ ra) là:
Lò cừ nung nấu sự đời,
Bức tranh vân cẩu vẽ người tang thương.
„Sự đời“ (tư tưởng, học thuật) được nung nấu trong các „lò cừ“ – Think Tank. Khi một trật tự không thừa nhận tư duy, ấy cũng là lúc nó thúc đẩy „diễn biến“. Mấy hôm nay tìm lại bài viết của Bác trong đó có ý: „… tuyệt mệnh là đường cứu sinh“ mà chưa được (nên trích dẫn chắc chưa chính xác). Đó cũng là nằm trong cái „sự đời“: Cùng tắc biến, biến tắc thông.
Trân trọng.