4 Comments (bài “Giới thiệu bài “Hoàng Xuân Hãn với Nội các Trần Trọng Kim” của Phạm Hồng Tung”)

1. Nguyễn Lê Hiếu viết:

   10/05/2009 lúc 11:57 chiều

   Việt Minh thường tuyên truyền nhận công rằng Đảng Cộng sản và Mặt-trận Việt Minh đã phát động chiến dịch chống mù chữ và đặt ra nền giáo dục dân tộc dùng chữ Quốc ngữ. Bài viết này xác nhận là Hoàng Xuân Hãn với tư cách Bộ trưởng Giáo dục đã ký sắc lệnh quy định chữ Quốc ngữ và tiếng Việt sẽ là căn tự và ngôn ngữ chính tại các công sở và trường học từ tháng 6 năm 1945. Trước đó nhiều năm, ông còn phụ giúp với Nguyễn Văn Tố, Nguyễn Hữu Đang và nhiều người khác, mở lớp dạy đọc và viết cho nguời lớn mắc nạn mù chữ. Ở bậc cao của hệ thống giáo dục, ông soạn thảo tập Danh từ khoa học từ năm 1942. Tất cả các việc này đều đề ra và thực hiện hay bắt đầu từ trước tháng 8-1945, trước khi Mặt trận Việt Minh chiếm quyền. Bài ca “i tờ có móc cả hai, i ngắn có chấm, tờ dài có ngang…” do HXHãn bày ra lâu trước tháng 8-1945. Với những xác nhận đó, bài viết đã có phần nào cố gắng hướng về sự thực. (1)

   Tuy nhiên, bài viết còn có những điểm yếu như là việc phân nhóm trí thức. Khoảng 1940-45, trong xã hội tân tiến Đông Dương có một phong trào về nguồn. Nhóm trí thức ta hay dùng cụm từ “Phục hưng”, “Phục sinh” để nói về việc xây dựng lại xã hội Việt đã bị suy bại vì cằn cỗi và chậm tiến. Hồi đầu thế kỷ, các phong trào cải tiến duy tân thường độc diễn: Hồi đầu có phong trào Đông kinh Nghĩa thục. Mươi năm sau là Nam Phong. Gần hơn nữa là Tự lực và Phong hóa. Khoảng 39-45, giới trí thức đông đảo hơn, phần đào tạo trong nước, phần du học từ Pháp về; do cái lẽ lắm thầy nhiều ý, nẩy ra nhiều khuynh hướng về công việc xây dựng dân trí, hướng dẫn quần chúng; ba khuynh hướng thường được nhắc nhở là các nhóm Tri tân, Thanh nghị và Hàn Thuyên. Nhóm Tri tân chủ dùng phương pháp mới nghiên cứu và phô trương cái hay cái đẹp cổ truyền của ta để khích lệ lòng người. Nhóm du học tốt nghiệp về muốn rung tiếng chuông Thanh nghị cho ta noi theo văn minh tiến bộ của châu Âu. Nhóm thứ ba không chuộng cổ mà cũng chẳng muốn theo văn minh thực dân ngoại lai; họ muốn tìm một lối đi mới dựa vào tinh thần dân-tộc. Họ cũng lập nhóm Tân Văn hóa, ra báo Văn mới, thường được gọi là nhóm Hàn Thuyên theo tên nhà xuất bản họ thiết lập. Tuy tên Hàn Thuyên gợi ý một hướng đi dân tộc nhưng sự thực, phần lớn những người ở trong nhóm này là “tín đồ của triết lý duy vật”. Động cơ chung là yêu nước thương nòi; mục đích chung là nâng cao dân trí tuy phương pháp có khác nhau; các tên nhóm gợi ra ý kiến chủ chốt. (2)

   Bài viết về Hoàng Xuân Hãn nhầm lẫn hay đồng hóa mục tiêu xây dựng dân trí với đấu tranh võ trang bạo động, biến ba khuynh hướng hướng dẫn quần chúng thành ba xu hướng chính trị phe phái, rồi khen nhóm này dám dấn thân, nhóm kia “do dự” không dám “hăm hở lao vào các phong trào, các xu hướng yêu nước” để mà “tiếp tục dốc sức vào hoạt động chuyên môn theo sở trường”. (3)

   Bài viết không nhắc đến tên Hàn Thuyên mà gọi họ là “nhóm ‘trẻ’ ở Khu học xá”, “nhạy cảm nhất… bộc lộ sớm và rõ nhất sự quan tâm với thời cuộc”. Việc dùng tuổi tác để phân nhóm này có điều tiện là vì bài viết muốn đối chiếu người trẻ dễ “hăm hở lao vào” chỗ nguy trong khi những người có địa vị và lớn tuổi thường “thận trọng, có phần do dự”. Cách gọi đó không xác thực vì đầu não của nhóm này là Đặng Thái Mai (1902-1984), cựu Quốc dân Đảng lão thành, đã từng đi Côn Lôn, sau về dạy tại trường Thăng Long, là nhà Tây học kiêm Nho học sâu sắc, nay theo phái duy vật, là lý thuyết gia nhóm. Linh hồn vung bút của nhóm là Trương Tửu (4) hay Nguyễn Bách Khoa (1913-1999), tuổi đời cao hơn nhiều thành viên hội Tri tân và Thanh nghị.

   Bài viết cũng đưa ra những thông tin có vẻ suy diễn hơn là sự thực. Như nhiều người khác, Trần Trọng Kim cũng nhận được giấy mời tham khảo của Bảo Đại nhưng tới Huế sau HXHãn. Câu viết “chính ông (Hãn) là người đề nghị Phạm Khắc Hòe thu xếp để ông Trần yết kiến Hoàng đế Bảo Đại” không đúng. HXHãn kể lại là khi cụ Kim về tới Huế thì “giả nhời cho Phạm Khắc Hòe rằng cụ sẽ nhận lời gặp (Bảo Đại)…ngay sáng hôm sau thì Phạm Khắc Hòe đưa vào thăm ông Bảo Đại”. (5)

   Bài viết nói “Trần Trọng Kim lại hầu như không có được uy tín, danh vọng và đặc biệt là mối quan hệ mật thiết với các nhà trí thức, nhân sĩ nổi tiếng”. Phần lớn những người thuộc thế hệ sống vào khoảng 1920-1960 đều biết và kính trọng Trần Trọng Kim; những người sinh sau và trưởng thành vào cuối thế kỷ 20 có thể không biết về uy tín của bực thày này.

   Bài viết chứa nhiều từ chưa có vào thời 1945 nhưng xuất hiện về sau để bài bác những người trước đề cao Mặt trận Việt Minh như là “độc lập bánh vẽ” và “chính phủ bù nhìn” rất dễ được thế hệ sinh sau nghe quen và viết ra tự nhiên như những khẩu hiệu học thuộc lòng. Ở đây chưa bàn đến vấn đề độc lập tương đối hay tuyệt đối vội.

   Bài viết mới chỉ là một bước mở đầu, chập chững và ngẩn ngơ ghi nhận công lao của Hoàng Xuân Hãn và chính phủ Trần Trọng Kim, hãy còn nặng ảnh hưởng giáo điều trong chế độ toàn trị và còn chứa nhiều thông tin gốc suy diễn không xác thực.

   Ghi chú
   1. Hoàng Xuân Hãn: “Nhớ lại Hội truyền bá Quốc ngữ” trong Đoàn Kết , 1988: số 405-406
   2. Phạm Thế Ngữ: Việt Nam văn học sử giản ước tân biên, t. III
   3. Về việc dấn thân, nhóm Thanh nghị ra tuyên ngôn ngồi mà chờ có tội, phải hoan nghênh… phải ủng hộ… phải cùng tranh đấu. Điều đó dễ hiểu vì nhóm Thanh nghị ủng hộ người nhóm mình tham chính. Nhưng nhóm Hàn Thuyên gồm nhiều thành viên đệ Tứ cũng có khuynh hướng dấn thân gia nhập. Nguyễn Hữu Đang trong Hội truyền bá Quốc ngữ cũng liên lạc với nhóm Hàn Thuyên. Sau này, khi cộng sản xử Nguyễn Hữu Đang về vụ Nhân văn-Giai phẩm thì lại lôi vụ này và buộc tội cả nhóm Hàn Thuyên là thân Nhật. Bản buộc tội ghi: “Khi phân công Nguyễn Hữu Đang đi vận động nhóm Hàn Thuyên, thì hắn trở về mang theo cái chủ trương ‘cần dựa vào Nhật của bè lũ tờ- rốt-kít.'”
   4. Trương Tửu theo chủ nghĩa duy vật và áp dụng chủ nghĩa đó trong việc phê bình văn học, cho nên Vũ Trọng Phan, trong cuốn Nhà văn hiện đại viết rằng về mặt phê bình, Trương Tửu là một nhà văn thiên vị chỉ biết theo khuynh hướng chính trị của mình.
   5. Theo lời kể của Hoàng Xuân Hãn khi trả lời Thụy Khuê, in lại trong Hợp lưu, số 29, tháng 6 & 7, 1996, tưởng niệm Hoàng Xuân Hãn.

2. Tôn Thất Tuệ viết:

   27/04/2009 lúc 11:41 sáng

   Lúc Hoàng Xuân Hãn ở Pháp về với bằng thạc sĩ toán, ông ra một đề toán rất đơn giản nhưng sinh viên nghĩ đến cái bằng vĩ đại của thầy, họ dùng hết điều về tóan đã học, lô ga rít, hàm số, xyz. Ông cười, nói mấy bà ngoài chợ không biết hàm số cũng giải ra, các anh chị tự làm khổ mình một cách không đáng. Tôi nghe kể vậy không rõ ngày tháng địa điểm và đề toán. Dựa vào lời nói của ông tôi tưởng tưởng tượng bài toán ngoài chợ.

   Một chuồng vừa thỏ vừa gà
   Một trăm chân chẵn, bốn ba cái đầu (bao nhiêu thỏ bao nhiêu gà).

   Những bậc đại trí chỉ dùng câu chuyện đơn giản giải quyết những nghi vấn triết lý tôn giáo sâu xa.
   Trước 1975, tôi có đọc cuốn “Lý Thường Kiệt” của HXH đại học Vạn Hạnh Saigon ấn xuất, áp dụng phương pháp mới, trong sáng. Tôi nghĩ những người sau như Phan Khoang, Nguyễn Thiệu Lâu chuyên về sử cũng chỉ viết bằng ông thạc sĩ toán nầy mà thôi. Xin chỉ giáo về nhận xét chủ quan và hàm hồ nầy của tôi, để không vinh danh HXH vô cớ. Kính.

3. Nguyễn Phong viết:

   25/04/2009 lúc 3:50 chiều

   Rất tiếc là những bài nghiên cứu như bài này và một bài khác theo tôi rất là quan trọng cho việc nghiên cứu lịch sử VN hình như không được độc giả đọc nhiều: Từ “Chính cương và sách lược vắn tắt” của Hồ Chí Minh đến “Luận cương chính trị” của Trần Phú – Một nghịch cảnh cần làm sáng tỏ:
   http://www.talawas.org/?p=3146

4. Tôn Thất Tuệ viết:

   25/04/2009 lúc 10:17 sáng

   Bài nầy hầu như, tôi nói hầu như, không có dạng tuyên truyền cho phía CS. Tác giả dành cho người bại một chỗ đứng đàng hoàng, không gấm hoa nhưng cũng không phải chuồng heo. Tác giả không cười mỉa ngây ngô chính trị của Hoàng Xuân Hãn như yêu cầu VM ngừng tấn công v.v… vì ông ta không có một mưu mô. Bài cũng giúp người đọc có thêm vài ý niệm tốt về Bảo Đại. Nói chung bài ôn hòa, nhiều tính chất nghiên cứu, không suy diễn (speculation).