Nguyễn Mai Sơn – Chưa có “đại gia” cho phát triển văn hóa
02/04/2010 | 11:00 sáng | 19 Comments
Category: Tôn giáo, Tổng hợp
Thẻ: Lê Thiết Cương > Rước xá lợi Đức Phật > Tu viện Bát Nhã - Làng Mai
Chưa có “đại gia” cho phát triển văn hoá. Đây là vấn đề mà báo VietNamNet từng đặt ra và có ý muốn để các “đại gia” (tương lai) trả lời. Trong những năm gần đây, người giàu có ngày càng gia tăng cùng với chỉ số tăng trưởng kinh tế của đất nước. Để kêu gọi tầng lớp này đóng góp vào những lĩnh vực cụ thể không phải dễ, đặc biệt phải tạo được niềm tin tưởng của họ. Và khi đạt được sự tin tưởng, những “đại gia” này sẽ không ngần ngại chi ra những khoản tiền không nhỏ từ lợi nhuận trong kinh doanh cho những công việc liên quan đến văn hoá, chính trị, xã hội…
Và quả thật, mỗi khi những “đại gia” này xuất hiện trên sân khấu, những bó hoa tươi và những tràng pháo tay lại vang lên sau khi tấm bảng tượng trưng, kèm theo một con số tài trợ ấn tượng được tay trao tay. Người ta còn gọi những “đại gia” này là những “nhà tài trợ”, và nghe nhắc đến “nhà tài trợ” hầu như ai cũng thấy hân hoan, phấn khởi trong lòng. Trong xã hội, các tổ chức, cá nhân có uy tín thường vận động không mệt mỏi các “nhà tài trợ” này nhằm triển khai những dự án cụ thể của tố chức. Việc giữ chân nhà tài trợ cũng được xem là một “nghệ thuật”, bởi có không ít các dự án xã hội đã phải ngừng lại vì không còn tiếp tục nhận được sự quan tâm của “nhà tài trợ”.
Xin mượn lại câu chuyện Chưa có “đại gia” cho phát triển văn hoá, để liên hệ đến 1,9 tỉ đồng do một “đại gia” tài trợ cho cuộc rước xá lợi Đức Phật từ Ấn Độ về Việt Nam thông qua con đường ngoại giao của nhà nước, khi Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan sang thăm Ấn Độ năm 2009.
Trên báo VietNamNet, họa sĩ Lê Thiết Cương hỏi: “Không biết tiền thuê chuyên cơ và thuê 3 xe hơi hạng sang tổng cộng là bao nhiêu? Ai bỏ ra? Nếu giả sử đây là tiền của mấy vị nào đó cung tiến thì cũng không được hay lắm bởi vì tham quá”.[1]
Cứ tưởng là họa sĩ bảo “đại gia” kia tham vì “tham tài trợ”, không biết cho người khác hùn công đức với. Ai dè, họa sĩ Lê Thiết Cương lại đổi giọng “thiền” để lên lớp người Phật tử: “những người bình thường thì cho rằng đây là một sự kiện văn hóa, những Phật tử thì cho rằng duyên. Những người biết thì bảo, cái sự kiện rước xá lợi Phật đắt đỏ, lãng phí, tốn kém nêu trên nếu soi bằng giáo lý nhà Phật thì không đúng, không sai nhưng nó là biểu hiện của vô minh”.
Thích nói chuyện “thiền” nhưng không làm chủ được chính những điều mình nói. Không hiểu hết những thuật ngữ thiền, nhưng cứ sính dùng. Đó cũng là cái bệnh thích lấy “thiền” làm sang của một số “nghệ sĩ”, “trí thức” ở Việt Nam hiện nay. Một “đại gia” chi 1,9 tỉ đồng cho hoạt động của một tôn giáo mà bị nói là vô minh, vậy thử hỏi việc rước xá lợi Đức Phật từ Ấn Độ về Việt Nam có phải là một sự kiện văn hóa không? Nếu Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch không thể trả lời được cho câu hỏi này thì có lẽ phải đi hỏi người nước ngoài chăng? Thật đáng buồn nếu điều đó xảy ra. Nhưng nếu có người trả lời đó đúng là “sự kiện văn hoá”, liệu người đó có ngại khi bị họa sĩ Lê Thiết Cương bảo là “người bình thường” để phân biệt với “người biết” không?
Trên diễn đàn VietNamNet, có người đã không ngại với tính từ “người bình thường” để nói: “Đấy quả thật là một sự kiện tâm linh lớn lao cho những Phật tử Việt Nam nói riêng và cho văn hoá của đất nước nói chung” (Thư của một Phật tử gửi Đại đức Thích Thanh Thắng). Và có người lại bảo: “Thiết nghĩ đó cũng là sự kiện mang ý nghĩa đối ngoại khi những viên ngọc xá lợi đã được phía bạn trao cho Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan khi bà sang thăm Ấn Độ”; “Tôi nghĩ rằng bình thường, ít ai lại có thái độ khắt khe và so đo trước một sự kiện tôn giáo có ý nghĩa lớn lao như vậy” (Phật ở tại tâm – đâu cần sắp mâm cao cỗ đầy).
Thử hỏi các nhà kinh tế, văn hóa, chính trị hàng đầu của Việt Nam, rước xá lợi Đức Phật là “một sự kiện đối ngoại”, “một sự kiện tôn giáo có ý nghĩa lớn lao”, “một sự kiện tâm linh lớn lao cho những Phật tử Việt Nam nói riêng và cho văn hoá của đất nước nói chung”, mà chi ra hơn 1,9 tỉ đồng, quý vị có nghĩ đó là “lãng phí” hay không? Nếu tất cả các phép so sánh được đưa ra trong sự kiện này cũng không thể trả lời được câu hỏi “lãng phí hay không?”, có phải Việt Nam đang thiếu các tiêu chí định tính, định lượng cho các sự kiện liên quan đến văn hóa?
Thật không ngờ sự kiện có một không hai trong lịch sử Phật giáo Việt Nam, có ý nghĩa tâm linh đặc biệt đối với một tôn giáo nhiều đời nay vẫn được xem là gắn bó với dân tộc, chỉ vì có một người Phật tử tự nguyện cúng 1,9 tỉ đồng cho lễ rước xá lợi Đức Phật lại nhận phải những lời nhận xét thiếu tôn trọng như vậy?
Còn nhớ, trên diễn đàn Chưa có “đại gia” cho phát triển văn hoá, họa sĩ Lê Thiết Cương từng nói: “Thập loại chúng sinh thì có thập loại nhu cầu. Tôi cũng không lấy làm buồn vì công chúng nghe nhạc cổ điển ở VN quá ít. Nước mình trải qua mấy chục năm chiến tranh, mới đổi mới hơn 20 năm, đời sống còn rất nhiều khó khăn, sao có thể đòi hỏi có được nhiều người yêu nhạc cổ điển như các nước khác. Chưa kể giá trị của văn hóa ở VN vẫn còn quá rẻ. Ngay tranh của tôi cũng có bán ở VN đâu. Kêu tranh tôi đắt nhưng tại sao người ta có thể mua được rất nhiều cái nhà, đổi rất nhiều xe hơi mà không ai kêu rằng chúng đắt?”.[2]
Vâng, “thập loại chúng sinh thì có thập loại nhu cầu”, “giá trị văn hoá ở Việt Nam vẫn còn quá rẻ”. Nhưng chắc chỉ có tranh của họa sĩ mới xứng đáng được “đắt đỏ”, và nếu ai có bỏ nhiều tiền ra mua tranh của họa sĩ thì cũng chớ cảm thấy lãng phí. Và lỡ có người bỏ 100.000 USD mua tranh của họa sĩ Lê Thiết Cương, không biết khi ấy hoạ sĩ có bảo người ta vô minh không?
Và nếu đúng như “nhu cầu” mà họa sĩ Lê Thiết Cương phân chia, thì làm sao có thể bảo người xây ngôi biệt thự hàng chục triệu USD hãy xây nhà vài trăm triệu đồng thôi, chi số tiền “lãng phí” còn lại cho những người đang ở nhà cấp 3, cấp 4. Vân vân. Các nhu cầu có ý nghĩa khác nhau trong xã hội nếu cứ đưa bài toán “làm từ thiện”, “lãng phí”, “đắt đỏ”, “tốn kém” vào thì chắc chắn Việt Nam là một nước gương mẫu trong tiết kiệm mà cả thế giới phải ngả mũ ngưỡng mộ. Chỉ tiếc rằng đó là câu chuyện “hà tiện mồm người”, bởi những gì chính quyền hội hè linh đình, “kỷ niệm” quanh năm suốt tháng thì không thấy hoạ (sĩ) nào lên tiếng về sự lãng phí cả. Gần đây nhất là sự kiện liên quan đến Phật giáo, gần 400 tu sĩ Làng Mai bị đánh đuổi khỏi Bát Nhã sao không thấy những người như họa sĩ Lê Thiết Cương ra tay trượng nghĩa giảng cho chính quyền một bài học về văn hoá, về lãng phí sức lực, tiền của để thuê du côn hành xử? Hay vì xã hội Việt Nam bỗng trở nên có văn hoá hết rồi sau khi các gia đình đồng loạt được gắn biển văn hóa?
Và thật không ngờ, hiện thực xã hội còn có biết bao nhiêu điều cần phải quan tâm thì người ta lại mất quá nhiều thời giờ để bàn luận về vấn đề “thập loại chúng sinh thì có thập loại như cầu”. Trong khi có vô vàn chuyện nhức nhối, vi phạm pháp luật, lãng phí ngân sách của nhà nước, lãng phí tiền đóng thuế của nhân nhân, lãng phí công sức cho những việc làm vô bổ lại không được người ta chụm đầu vào bàn tán. Và nếu nhìn sự kiện rước xá lợi Đức Phật là vô minh, chê “đại gia” tự nguyện “tài trợ” đó là tham lam, phải chăng nên mở thêm một diễn đàn: Thế nào mới gọi là một sự kiện văn hoá?
Một “đại gia” (Phật tử) tài trợ cho sự kiện văn hoá (rước xá lợi Đức Phật) của tôn giáo mình, thì bị chính những người quan tâm đến việc: Chưa có “đại gia” cho phát triển văn hoá đánh đòn phủ đầu. Đây liệu có phải là đòn “gậy ông đập lưng ông” hay chỉ là sự nối dài của câu chuyện “nơi đây có bán cá tươi” trong đời sống ứng xử Việt Nam?
© 2010 Nguyễn Mai Sơn
© 2010 talawas
[1] http://www.tuanvietnam.net/2010-03-18-phat-xa-loi-va-nhung-chiec-xe-doi-moi-dat-tien
[2] http://tuanvietnam.net/2009-10-31-chua-co-dai-gia-cho-phat-trien-van-hoa-
Một điều đáng ngại là nhiều người không hiểu được tại sao hàng năm có nhiều triệu người Hồi giáo từ khắp nơi trên thế giới đến diễu chung quanh rồi sờ vào phiến đá đen ở Mecca (Árập Saudi). Hay tại sao người Công giáo tôn quí, hết sức giữ gìn tấm vải liệm thấm máu tin là dùng cho Chúa Jesus (vẫn có tranh cãi về tấm vải có phải được dệt vào đầu công nguyên), ít ra coi như một kỷ vật dù chỉ gợi lên tình cảm không vui. Tôi thấy dù sao không thể cho Phật giáo (hay các sư tăng trong vụ này) là cuồng tín, hay mê tín, vô minh. Không hiểu, không cảm thông được thì dễ thành định kiến quá đáng. Điều đáng ngại thứ hai: nếu những người như thế mà nắm giữ nhiều quyền lực chính trị, như ông Hồ Cẩm Đào, thì nhiều tôn giáo ở VN có thể bị coi giống như Pháp luân công của Trung Quốc (có lẽ chính quyền ở VN sau này đã coi Làng Mai như vậy).
Bất cứ tôn giáo, hay hệ tư tưởng nào, không thể giữ nguyên hình trạng ban đầu thời vị giáo chủ sáng lập tại thế (thử nhìn qua Công giáo), mà phải chấp nhận biến đổi cho phù hợp với thời đại và con người ở nhiều nơi khác nhau, sống trong hoàn cảnh xã hội, văn hóa khác nhau. Trung Quốc đã đón nhận đạo Phật nguyên thủy trước hết (kinh điển Nam Tông được dịch đầu tiên), nhưng dường như cách hành đạo của truyền thống Nam Tông vào thời đó không thích hợp với xã hội, văn hoá Trung Quốc. Thí dụ, các sư không thể đi khất thực ngoài đường trong mùa đông tuyết lạnh, không thể sống trong am nhỏ, đừng nói ở trong rừng, hay dưới gốc cây bồ đề như ở xứ nhiệt đới Ấn Độ. Cho nên sau đó, Đại Thừa thay thế và phát triển ở Trung Quốc, tiếp theo là Thiền Tông. Phật giáo đã biến đổi vì phải thích nghi (cứ cho là theo luât tiến hóa). Riêng ở Việt Nam, tôi tin Phật giáo ở miền Bắc dưới chế độ cấm đoán tôn giáo nghiêm ngặt trước đây mà vẫn tồn tại, không phải là nhờ các nhà trí thức bỏ công nghiên cứu, lấy thí dụ không phải nhờ những người như ông Nguyễn Huệ Chi dịch các bài thơ Phật, thơ Thiền đời Lý, Trần (tuy công đức như thế không phải nhỏ). Phật giáo ở Việt Nam từ thời Pháp thuộc sống còn cho đến sau này, theo tôi, phần lớn là nhờ những người phụ nữ quê mùa, dốt nát, không biết chữ, nhất là chữ Hán, không hiểu cả âm Hán Việt khi nghe kinh, nhưng biết dâng hương hoa cúng Phật, và nhẩm đọc được mấy câu niệm Phật dù không hiểu hết ý nghĩa. Họ coi như thuộc Tịnh Độ tông mà cũng không hiểu rõ tông phái đó thật sự như thế nào. Những người đàn bà đó cũng không biết gì về thuyết Phật vô thường, vô ngã, nhưng đã có công hộ pháp rất lớn, vì giữ được hạt giống Phật để cho sau này còn có thể hồi sinh. Vì thế khi cùng vài người bạn ở Mỹ lần đầu tiên đến viếng cảnh chùa Hương, tôi chỉ ngạc nhiên mà không bất bình như một người khác trong nhóm, khi thấy ở chùa ngoài (nhóm du lịch ghé thăm đầu tiên) người ta đưa mâm thịt gà, thịt heo lên cúng Phật, và ở dưới chân Hương Tích nhiếu quán ăn treo lủng lẳng những con chó (không biết thật hay giả vì tôi ngại đến gần). Như thế có làm mất vẻ trang nghiêm ở nơi “bầu Trời cảnh Bụt” của Chu Mạnh Trinh, nhưng trải qua bao vật đổi sao dời mà “đệ nhất động” của chúa Trịnh còn được như thế là may lắm rồi. Huống chi khi đến cửa chùa là đã chấp nhận mọi vật vô thường, đều do duyên sinh, phải biển đổi theo luật “thành, trụ, hoại, diệt” của đạo Phật. Thật ra, chuyện dâng thịt cúng Phật cũng không quá đáng gì, nếu nghe nói các sư Nam Tông ăn phở ở phố Bolsa. Tôi chỉ nghe nói thế thôi, nhưng biết sư Nam Tông không cữ thịt, dù vậy họ giữ rất nghiêm giới luật chỉ ăn mỗi ngày một bữa trưa (ngọ phạn).
Chấp nê quá, chấp nê quá! Người thấm một chút từ bi không bao giờ như thế cả.
Trong góp ý của ông Truong Nu Hoang có nói đền hai từ “khế lý” và “khế cơ” giúp tôi nhận ra đã viết lẫn lộn và dùng sai từ “khế duyên”. Thật ra, không có khế duyên mà :là “tuỳ duyên”, như trong đạo Phật nóí: “tuỳ duyên hoá độ” (tuỳ hoàn cảnh, điều kiện mà truyền bá Phật pháp). Xin cám ơn ông Truong Nu Hoang.
Trong Đại Thừa còn có từ “Khế kinh” để chỉ kinh ghi chép lời Phật đã thuyết giảng và ngài A-Nan nhờ hết, đọc tụng lại trong kết tập lần thứ nhất. Cũng theo quan điểm Đại Thừa, khế kinh gồm đủ khế lý và khế cơ, là lời dạy chân chính của Thích Ca thích hợp cho mọi căn cơ, tạo thành phần chính yếu trong kinh điển của Nam Tông.
Mến chào bạn Nguyễn Mai Sơn,
Cám ơn tác giả bài viết đã xuất hiện để hồi âm phản hồi của tôi. Bạn nói:
“Thế giới duy tâm biến hiện, anh thấy xá lợi Phật là hoá thân Phật, Pháp thân Phật thì xá lợi là pháp thân Phật, gặp pháp thân Phật như gặp Phật. Anh thấy xá lợi Phật là hòn sỏi thì xá lợi Phật là hòn sỏi. Vậy thì anh cứ việc thấy nó là hòn sỏi nhưng anh đừng bảo người khác phải thấy nó là hòn sỏi giống như anh đã thấy. Vì chấp vào cái thấy của mình cũng là một dạng của biên kiến, tà kiến”.
___________________________________________
Hay Hay Hay !!! Thật sự mà nói thì tôi chưa thấy “những mẩu xương chưa cháy hết đó” (tôi không bao giờ nghĩ là hòn sỏi, như bạn NM Sơn viết nhé), tôi chỉ suy luận rằng xương là vật cứng (Calcium) trong cơ thể cho nên khó bị tiêu huỷ ở một nhiệt độ thấp. Còn trông thấy (bằng mắt) thì hãy để những ai đến chiêm ngưỡng, chụp hình và kể lại.
Cho đến bây giờ chưa ai (ngay cả tác giả NM Sơn) dám công khai lên tiếng xác nhận rằng đó là nhục thân của thái tử Tất Đạt Ta còn sót lại, sau khi hoả táng, đúng không ? Thế thì tại sao tôi bị bắt ép phải “thấy như mọi người đã tin như vậy”? Nếu bạn chứng minh hùng hồn có căn cứ rõ ràng thuyết phục, thì tôi sẽ tin ngay, có khó khăn gì đâu. Ngày xưa nhà bác học Gallileo đã thấy và chứng minh được quả đất tròn, thế mà cả giáo hội La Mã đâu có tin. Ông Newton hiểu và cảm nhận được lực hấp dẫn vũ trụ nên mới tìm ra được công thức vật lý nổi tiếng, cả triệu người từng bị trái táo rơi trên đầu, nhưng có ai dám suy tư để hiểu rõ quy luật tạo hoá đâu ? Chấp vào cái thấy bằng cặp mắt bị cho là tà kiến ư ? Thế thì tôi thấy đèn đỏ ở ngã tư, dừng xe lại, ai nghĩ đó là đèn xanh thì cứ tiếp tục chạy, hậu quả thế nào thì thuyết Nhân Quả của Nhà Phật đã giảng giải rõ ràng rồi.
Bạn hồi âm tôi bằng một bài dài dựa trên tinh thần Bát Chánh Đạo của Nhà Phật, bạn biết rõ tính chất vô thường của vật chất (Thành, Trụ, Hoại, Diệt) thế mà bạn vẫn cứ khăng khăng tin rằng đó là hoá thân Phật, lạ thật ? Thế thì bạn hiểu PHẬT là gì hở bạn ? Nếu cả triệu triệu người tôn kính “xá lợi Phật” thật như thế thì đức Thế Tôn đâu đến nỗi phải chết vì “nấm độc” hay vì kiết lỵ (thịt heo rừng), bạn nghĩ sao ?
Thôi, tôi xin phép chấm dứt tranh luận tại đây, đã quá dài và căng thẳng rồi. Ai muốn “khăng khăng tin rằng đó là xá lợi của Phật (?) thì cứ tin, nhưng đừng xác quyết vì chưa hề chứng minh”. Đạo Phật là Đạo Giác Ngộ có nghĩa là hiểu và gặp đúng sự thật. Không hiểu không cảm nhận sự thật mà vẫn cứ tin, thì không phải là Đạo Phật. Ngày xưa, thái tử Tất Đạt Ta dám bỏ ngai vàng, giàu sang, quyền bính, hy sinh gian khổ suốt cuộc đời chỉ vì muốn “tìm hiểu và khám phá sự thật về KHỔ”, có mấy ai hiểu được vậy !!!
Mến chào bạn,
Lê Quốc Trinh, Canada
Tiện đây tôi xin giới thiệu bạn vào đọc trong báo Công An Nhân Dân mẩu tin “Giết người vì tin rằng đó là ma ngũ hải” mới đăng hôm nay. Đấy là hậu quả của hệ luận “thấy bằng niềm tin”.