Hans-Ulrich Stoldt và Klaus Wiegrefe – Hài hước dưới chế độ cộng sản: Chuyện cười Đông Đức do phản gián Tây Đức thu thập
15/11/2009 | 1:00 chiều | 6 Comments
Category: Chính trị - Xã hội, Lịch sử, Thế giới
Thẻ: Hai mươi năm Bức tường Berlin sụp đổ > Mật vụ Đông Đức (Stasi)
Lò TV dịch
“Dân Đông Đức khởi nguồn từ loài vượn phải không? Không thể có chuyện đó được. Loài vượn không thể nào sống sót được chỉ với hai trái chuối trong một năm.” – Theo hồ sơ tình báo được bạch hóa gần đây, người dân Đông Đức cộng sản thì thầm với nhau những chuyện cười như vậy – và phản gián Tây Đức cần mẫn thu thập tiếu lâm chính trị để tìm hiểu tâm trạng của công chúng.
“Điều gì sẽ xảy ra nếu sa mạc được cộng sản hóa? Không có ngay chuyện gì cả, nhưng sau đó sẽ có màn thiếu cát.”
Những chuyện cười kiểu này được truyền giữa người Đông Đức với nhau trong thời kỳ cộng sản, và tình báo Tây Đức thu thập để tìm hiểu tâm trạng người dân sau bức màn sắt, nhưng cũng để giải trí cho cấp trên ở thủ đô Bonn của Tây Đức.
Xin thêm một chuyện khác: “Tại sao đời sống bên Tây Đức cao hơn tiêu chuẩn của ta bên này? Bởi vì bên đó những người cộng sản không được giấy phép làm việc.”
Những chiếc Trabant (hay Trabi) ta thường thấy là thứ xe hơi mà thùng xe được chế tạo bằng nhựa cứng, nổi tiếng bên Đông Đức với tiếng lạch cạch của động cơ hai thì, cũng là một đề tài tiếu lâm được ưa chuộng, kiểu “Chiếc Trabi mới được sản xuất có hai ống xả khói – vậy ta có thể đẩy nó như một chiếc xe cút kít.”
Nhân viên phản gián Tây Đức (BND)[1] lượm lặt chuyện cười qua việc mở lén thư từ và nghe lén điện thoại trong khi theo dõi và tìm hiểu bí mật của nhà nước Đông Đức thời Chiến tranh Lạnh.
Tình báo khắp nơi trên thế giới đều có xu hướng coi trọng mọi mảnh thông tin họ thu thập được, và BND không là ngoại lệ. Các viên chức phản gián thu thập và sắp xếp các chuyện cười một cách tỉ mỉ rồi gởi về Bonn trong mùa hội Carnival[2] hàng năm với lòng vui thích. Sở tình báo BND vừa bạch hóa hồ sơ tiếu lâm chính trị Đông Đức mà họ thâu lượm được.
Thết đãi ngày hội cho giới quan chức Tây Đức
Báo cáo thu thập chuyện cười là dịch vụ được ưa thích nhất mà phòng phản gián cung cấp.
Cựu nhân viên phản gián BND Dieter Gandersheim (tất nhiên không phải tên thật) hồi tưởng: “[Báo cáo tiếu lâm] là thành công hấp dẫn nhất của chúng tôi.” Theo ông, phủ thủ tướng và các bộ đều mong chờ hồ sơ này.
Chuyện đó không phải chỉ để giải trí không khí nhàm chán của công việc. Chuyện cười cho ta hiểu được những gì người thường dân Đông Đức nghĩ về chế độ và về các sự kiện đương xảy ra. Tai nạn của lò nguyên tử Chernobyl năm 1986 đã đẻ ra một thành ngữ mới: “Phải gần lò phản ứng lắm thì anh nông dân mới rơi khỏi máy cày của mình.”
Lúc khác họ lại đùa thế này: Chuyện xảy ra ở Chernobyl không phải là một tai nạn, mà là chương trình chụp X-quang dân chúng của nhà nước Liên Xô.
Dân Đông Đức không tránh chuyện kháo nhau bí mật châm chọc các tay lãnh đạo chính trị của họ, tật quan liêu hay tình trạng thiếu thốn hàng hóa kinh niên trong nước, mặc dù họ biết điều đó là nguy hiểm.
Ông Christoph Kleeman, một cựu quan chức của Cơ quan Birthler[3] – được thành lập sau ngày thống nhất nước Đức để quản lý các cục lưu trữ của mật vụ Đông Đức cũ (Stasi) nói: “Tiếu lâm chính trị phát triển mạnh trong chế độ độc tài. Bất cứ ai khi kể hay nghe những chuyện cười như vậy đều tự tạo cho mình không khí dân chủ trong giây lát, và kéo các lãnh tụ chế độ xuống ngang hàng với mình.”
Đùa với lửa
Một chuyện cười khác: “Năm nay ta không có lễ Giáng sinh. Mẹ Mary kiếm không ra tã cho bé Jesus, ông Joseph bị gọi đi nghĩa vụ quân sự và Ba Vua không xin được chiếu khán du lịch.”
Báo cáo tiếu lâm chính trị mà BND thu thập thường được mang ra kể sau mục phân tích về tình hình chính trị và kinh tế tại Cộng hòa Dân chủ Đức. Đầu thập niên 1980, khi chính phủ Ba Lan ra lệnh thiết quân luật để đối phó lại các cuộc đình công chống tăng giá thực phẩm và đòi hỏi cải cách chính trị, BND cho biết một số công nhân Đông Đức cũng lãn công, và phân tích như sau: “Các nhà lãnh đạo Đông Đức tin rằng dân chúng sẽ chịu đựng được để sẵn sàng hy sinh quyền lợi nhưng họ vẫn dự trù có hành động cứng rắn nếu thấy cần thiết để ngăn chặn ‘tình huống Ba Lan’”. Họ đưa thêm vào báo cáo chương “Chuyện cười chính trị về tình hình cung cấp”. Chẳng hạn như chuyện này: “Tại sao không còn cái kim châm nào ở Đông Đức nữa vậy? Bởi vì người ta đã bán hết sang Ba Lan làm cây xiên thịt nướng Kebab.”
Theo ông Kleemann, “Kể chuyện cười là đùa với lửa”. Cơ quan Stasi có 91 ngàn nhân viên và một mạng lưới vào khoảng 189 ngàn điểm chỉ viên thường dân để rình mò 17 triệu dân Đông Đức. Chế độ này coi mỗi chuyện đùa chính trị là một mối đe dọa tiềm năng. Bất cứ ai giễu cợt đại diện các tổ chức của nhà nước hay xã hội đều có thể bị truy tố. Ông cho biết, “Một số người bị bỏ tù vì kể chuyện tiếu lâm chính trị, nhất là vào khoảng thập niên 1950 và 1960.”
Mối nguy hiểm này trở thành giai thoại tiếu lâm: “Chuyện kể rằng sự nguy hiểm đó đã được “tếu hóa” như sau: “Có người kể chuyện cười. Có người sưu tầm và kể chuyện cười. Và cũng có người sưu tầm những phần tử kể chuyện cười.”
Nguồn: http://www.spiegel.de/international/zeitgeist/0,1518,655123,00.html
Bản tiếng Việt © 2009 Lò TV
Bản tiếng Việt © 2009 talawas
[1] Bundesnachrichtendienst (BND): Sở Phản gián Liên bang / Cơ quan tình báo Tây Đức
[2] Thời gian lễ hội Carnival co giãn từ đầu tháng 11 đến gần hết tháng 2 năm sau.
[3] Birthler Behörde là tên không chính thức để gọi các văn phòng chính phủ dưới quyền bà Marianne Birthler và có trách nhiệm nghiên cứu các hành vi trong quá khứ của mật vụ Đông Đức cũ (Stasi).
Bình luận
6 Comments (bài “Hans-Ulrich Stoldt và Klaus Wiegrefe – Hài hước dưới chế độ cộng sản: Chuyện cười Đông Đức do phản gián Tây Đức thu thập”)
“Was passiert, wenn der Sozialismus in die Wüste kommt? Erst mal zehn Jahre gar nichts, dann wird der Sand knapp.” (Chuyện gì xảy ra khi chủ nghĩa xã hội được thiết lập ở sa mạc? Trong mười năm đầu chẳng xảy ra chuyện gì hết, rồi sau đó thì thiếu cát.)
Chuyện cười xã hội chủ nghĩa trên trích từ sách sưu tập của Ingolf Franke.- Darüber lachte der Osten (und jetzt auch der Westen)[Chuyện khiến người Đông Đức cười (và nay thì người Tây Đức cũng cùng cười)] , media enterprise, 14,99 €.
Đó cũng là chuyện được Spiegel-online giới thiệu trong bản dịch được đưa lên talawas. Có điều sách của Ingolf Franke ra đời từ lâu rồi và từng được tờ nhật báo Bild giới thiệu. Rất tiếc tôi chỉ cắt mẩu tin tức liên hệ giữ lại trong hồ sơ cá nhân mà quên ghi ngày phát hành tờ Bild.
Nhân tiện bạn đọc Hoàng Đại Dương nhắc ở đây xin được kể nếu tôi không lầm thì trên talawas bộ cũ có mấy bài viết của một tác giả sưu tầm những chuyện tiếu lâm trong các nước XHCN cũ, tôi không chắc là chỉ có những chuyện kể ở VN không thôi, bạn đọc nào nhớ đường dẫn ở đâu xin cho biết, xin cám ơn nhiều.
Cũng phải nói là chuyện kể tiếu lâm trên talawas cũ có nhiều hơn talawas dạo này, ông CT có thi đua cũng không bằng xách dép.
___________
talawas blog: Ngoài các chuyện tiếu lâm chính trị đăng trong talaCu, Tủ sách talawas có đăng tác phẩm Tiếu lâm chính trị (Việt Nam, 1980) của tác giả Trần Khốt.
Cám ơn bác PTV góp cho một nụ cười. Tiện đây, cháu xin góp một câu tự viết:
Theo nguồn tin đáng tin cậy trên mạng internet, việc bịt miệng linh mục Nguyễn Văn Lý là do hãng kem đánh răng Hynos chưa thanh toán tiền quảng cáo cho đài truyền hình Việt Nam. Và vì sự hạn chế kỹ thuật, đài truyền hình đành nhờ nhà chức trách phụ một tay che miệng giùm.
“Tôi rất thích những chuyện hài hước chính trị, đặc biệt về Việt Nam mình. Bạn có sưu tập những mẩu chuyện nhỏ đó không? Ước chi mỗi độc giả của Talawas góp cho một mẩu thành kho tàng hài hước dân gian Việt Nam mình.”
Đây, “Cô vọng ngôn chi cô thính chi”:
Chuyện Đức Mẹ Từ Ái,
Ở khu Nhà Thờ Huyện Sỹ, gần đường Bùi Thị Xuân Sài gòn có một hang đá nhỏ là nơi để các tín đồ TCG đến cầu nguyện Đức Mẹ Maria, được tiếng là linh nghiệm nên được một nhà thơ đặt tên là khu cầu nguyện Đức Mẹ Từ Ái. Sau 30/4/1975 giáo dân nhất là những người gặp cảnh oan ức, khó khăn hàng ngày đến nguyện cầu đông đảo lắm. Trong số những người siêng năng đến cầu xin ở đó, hai anh Công An Khu Vực đặc biệt chú ý đến một người đàn ông trung niên, rách rưới. Ngoài thái độ thuần thành, tính cách sùng kính đặc biệt và chăm chỉ khác thường, bất kể nắng mưa khổ cực của anh khiến cho hai chú “khu vực” này quan tâm lắm, hai tên bảo nhau rình rập để nghe xem anh ta dâng những lời cầu nguyện ra sao thì nghe được như sau: “Lạy Đức Mẹ Từ Ái, con không dám cầu xin gì nhiều con chỉ xin Đức Mẹ ban cho con có cơ hội để trúng một số nhỏ một trăm ngàn đồng thôi để con sắm cho mẹ con nó một gánh cháo bán bưng sống độ nhật kẻo không thì chúng con chết đói mất”… Một tên “khu vực” sau khi nghe thủng câu truyện nói với tên kia: “Mẹ kiếp! có một trăm nghìn bạc mà cầu với xin cực khổ, “mê tín”, để tôi mí anh dậy cho nó một bài học về lòng “nhân đạo cộng sản” nghe. Nói xong anh móc túi ra được 50 nghìn đồng, anh kia góp thêm được 30 nghìn nữa, bỏ vào một phong thư, ngoài viết hàng chữ: “Đảng Cộng Sản Việt Nam thân tặng” rồi rình rập đúng lúc đem đặt vào chỗ người đàn ông khốn khổ thường quỳ cầu nguyện và cũng đã nhìn thấy anh ta nhặt được món quà 80 nghìn đồng ấy.
Nhưng chúng ngạc nhiên là những ngày kế tiếp, người đàn ông vẫn đến, với một thái độ còn “khẩn trương” hơn nữa, chúng lại lén nghe và lại nghe được lời nguyện như sau: “Lạy Mẹ Từ Ái, con xin đội ân sâu của Mẹ và ân đức của Mẹ đã nghe thấu lời cầu xin của con, nhưng lần sau Mẹ có ban cho con cái gì thì xin Mẹ đừng đưa qua Đảng Cộng Sản Việt Nam vì chúng hay ăn bớt lắm, lần này chúng ăn bớt của con 20% đấy Mẹ à”!
Tôi rất thích những chuyện hài hước chính trị, đặc biệt về Việt Nam mình. Bạn có sưu tập những mẩu chuyện nhỏ đó không? Ước chi mỗi độc giả của Talawas góp cho một mẩu thành kho tàng hài hước dân gian Việt Nam mình.
Một trong những người sưu tầm chuyện cười chính trị là Willy Brandt, bà vợ ông còn cho ra sách bộ sưu tập ấy với tên: “Lachen hilft: Politische Witze” (Có thể mua trên amazon.de).
Còn người sưu tầm những phần tử kể chuyện là Erich Honecker.