Trần Chung Ngọc: 30 năm tôi đi tìm Hồ Chí Minh
08/09/2009 | 6:05 sáng | 30 Comments
Category: Thời sự / Spectrum
Trên website mới ra mắt gần đây của tạp chí Hồn Việt do GS Mai Quốc Liên làm Tổng Biên tập, tác giả Trần Chung Ngọc mở đầu bài “30 năm tôi đi tìm Hồ Chí Minh” của mình như sau:
“Viết về một nhân vật có tầm vóc quốc tế như Hồ Chí Minh có thể nói là không dễ. Đối với những người thuộc giới chống Cộng viết theo cảm tính thù hận, khi thực sự chưa hiểu và không biết gì về Hồ Chí Minh thì rất dễ, vì muốn viết sao cũng được. Họ đưa ra những chi tiết lặt vặt, cộng với xuyên tạc, dựng đứng… nhằm “ám sát tư cách cá nhân”, bằng những từ hạ cấp cho hả lòng thù hận, thì có lẽ ai viết cũng được, không cần đến trí tuệ, không cần đến kiến thức, không cần đến trình độ, và cũng không cần đến liêm sỉ.
Thảm thay, hiện tượng này chúng ta thường thấy xảy ra trong vài khu rừng diễn đàn truyền thông hải ngoại. Nơi đây, một thiểu số người Việt có vẻ như không có mấy trình độ văn hóa, giáo dục đã thường lên tiếng. Nhưng viết cho đúng với nhân cách, tài năng, tư tưởng và con người của Hồ Chí Minh thì quả thật là khó, vì điều này đòi hỏi trước hết là một sự lương thiện trí thức, một sự hiểu biết đúng đắn về cuộc đời của Hồ Chí Minh, và nhất là, về việc ông đã làm gì cho đất nước Việt Nam.
Đối với tôi, viết về Hồ Chí Minh lại càng khó hơn, vì…”
____________
Bổ sung ngày 09/9/2009, sau khi có thông tin từ tác giả Trần Chung Ngọc: Bài viết này vốn đăng trên trang Giao Điểm ngày 22/11/2006, dưới tên ‘Vài nét về Cụ Hồ‘.
@ DV, PQT & LQT
Vì phải đi tu nghiệp nơi phương xa mà lại không mang theo laptop (cũ và nặng), nên không thể trả lời các bạn qua computer tại khách sạn được. Hôm nay đã mua một chiếc máy vi tính di dộng vừa nhẹ vừa rẻ, nên vào đây hồi đáp các bạn một cách ngắn gọn.
@ DV
Dũng Vũ nói: “tôi không hiểu tại sao từ chủ đề “Trần Chung Ngọc: 30 tôi đi tìm Hồ Chí Minh” ông lại đem ông Diệm, gia đình ông ta và người Công Giáo ra nói nhiều thế. Những điều này có liên quan gì với nhau không?”
Thật ra, tôi là người bị kẻ khác lôi kéo vào chuyện HCM & TCN. Nếu anh đã đọc kỹ mục phản hồi này thì anh sẽ thấy bạn đọc USing đã muốn đùa với tôi. USing nói:
“Chắc bác Trần Lâm đang bận bịu việc nghiên cứu Việt học cận đại bên trời Tây. Xin thỉnh bác vào cho một vài ý kiến về bài viết của bác Trần Chung Ngọc. Trân trọng cảm ơn hai bác họ Trần trước.”
Tôi tất nhiên phải đùa lại, đưa đến sự chất vấn của PQT & LQT, khiến tôi phải cố gắng hồi đáp 2 bạn đọc này một cách thỏa đáng. Trong chuyện này tôi chỉ là người ra sức làm hài lòng độc giả chứ không phải là kẻ sinh sự.
@ LQT & PQT
Tôi thành thật hy vọng rằng 2 anh hoàn toàn đúng, còn tôi hoàn toàn sai trong mối lo âu về sự tái xuất hiện của một chế độ Diệm không Diệm trong một VN hậu CS. Chỉ có vậy thôi. D’accord?
Thân chào ông Trần Lâm,
Cám ơn ông đã hồi âm tôi rõ ràng, mạch lạc. Những gì tôi muốn nói, hai bạn Dung Vu và Phạm Quang Tuấn cũng đã trình bày rồi, thiết tưởng không cần nhắc lại.
Tuy nhiên tôi vẫn cảm nhận trong mối lo ngại của ông Lâm, một thế lực nhen nhúm có thể bùng phát trở lại, giống như ngọn lửa tàn lụi, nếu có thế lực ngoại bang tầm cỡ siêu cường tìm cách thổi vào. Đó là bài học muôn thuở của những nước nhược tiểu trên đà xây dựng.
Ông Lâm đem chuyện thế lực Công Giáo thời Ngô Đình Diệm ra làm bằng chứng để nói lên nỗi lo ngại, sau khi chế độ Cộng Sản bị “bánh xe lịch sử nghiền nát” tại VN (?). Tôi xin được hầu chuyện tiếp với ông:
1)- Trước hết từ “điều kiện ắt có” chưa hội đủ: vì ông tìm đâu ra nổi một “bánh xe lịch sử” vĩ đại mãnh liệt có khả năng đè bẹp thế lực CS ? Hai nữa là nhờ rút tỉa bài học “cơn ác mộng của Liên Xô và khối Đông Âu cuối thập niên 80”, biết đâu thế lực CS (TQ và VN) biết cách tránh né tài tình “bánh xe lịch sử” của ông Lâm. Những gì đang xảy ra trên chính trường Á Châu cho phép tôi nghĩ thế. Lịch sử nhân loại là một cuộn phim dài nhiệu tập, biến chuyển không ngừng, ai học được “chữ ngờ” ?
2)- Đến điều kiện “đủ” (thế lực CG trở lại lũng đoạn chính trường VN như thời đầu thập niên 60): ông Lâm theo dõi tình hình nội bộ Công Giáo thế giới chắc cũng thấy 40 năm qua, cộng đồng này đã chịu nhiều biến chuyển bất ngờ, không dễ gì còn đủ lực lượng để can thiệp dễ dàng vào nội tình quốc gia khác. Vả lại những nhân vật còn uy thế thời ông Diệm, giờ phút này đa số chắc đã thành người thiên cổ, hoặc quá sức già nua để còn lăn xả vào cuộc chiến.
3)- Ông Lâm quên rằng với kỹ nghệ hiện đại Internet, giờ này đã và đang đưa thế giới gần lại với nhau, chia sẻ thông tin, quần chúng rất bén nhạy trước những biến chuyển liên quan đến cuộc sống họ, thảo luận tự do cởi mở khắp nơi, do đó thế lực “đen tối” nào muốn manh nha trỗi dậy chắc hẳn không dễ dàng gì thoát khỏi “búa rìu dư luận”, hãy nhìn tình hình VN và TQ sẽ thấy rõ điều này.
Nói gì thì nói, Internet và điện thoại di động (với camera tối tân) đã hiển nhiên trở thành một mạng lưới thông tin đại chúng khắp thế giới, nhân dân trực tiếp tiếp cận tình hình, làm nhân chứng mắt thấy tai nghe, trao đổi thông tin và thảo luận phản biện tự do, từ đó tư duy cởi mở hơn, nhạy bén hơn, khó lòng mà “lường gạt” họ lắm.
Tôi đã từng tự hỏi rằng:”Nếu kỹ nghệ thông tin Internet và ĐTDĐ được phát minh sớm từ 50 năm trước, có lẽ giờ này nhân loại đã tránh được hiểm họa Cộng Sản”.
Mến chào ông,
Ông Trần Lâm thân mến,
tôi không hiểu tại sao từ chủ đề “Trần Chung Ngọc: 30 tôi đi tìm Hồ Chí Minh” ông lại đem ông Diệm, gia đình ông ta và người Công Giáo ra nói nhiều thế. Những điều này có liên quan gì với nhau không ?
Cám ơn ô. Trần Lâm đã đưa những tài liệu về thời Cần Vương. Tài liệu của Fourniau về sự khác biệt giữa “sát tả” miền Bắc và miền Trung rất hay, khiến tôi tự hỏi không biết sự kiện lịch sử đó có phải là một trong những yếu tố đưa tới biến cố Phật Giáo miền Trung sau này hay không (do những căm hận còn lay lứt ở cả hai bên).
Theo tôi, sự lo ngại của ông TL về thế lực chính trị của Công Giáo không có căn bản. Việc một thiểu số CG có thể nắm quyền lực chính trị như thời NĐD khó xảy ra lần nữa, vì lý do sau. Thời NĐD, khi mà VN mới thoát ra khỏi chế độ bị trị và lạc hậu, người CG có lợi điểm là đã hấp thụ văn hóa Tây Phương sớm hơn và có cơ cấu tổ chức sớm hơn nên dễ chiếm một ảnh hưởng lớn trong giới chính trị. Người VN bây giờ đã quen thuộc với những quan niệm chính trị kiểu Tây phương (dù là CS hay dân chủ) và do đó sự bất bình đẳng đó không còn nữa (hay không còn đáng kể).
Ngày xưa CG cấm tín đồ thờ phượng, làm giỗ, để bàn thờ cha mẹ tổ tiên, việc đó trái với tập tục VN nên người ngoại đạo thường rất có ác cảm với CG, thậm chí không coi họ là người, và do đó việc “sát tả” rất dễ hiểu. Tôi còn nhớ hồi nhỏ được học nhiều bài vè đả kích, chế riễu CG và hay đi theo bạn bè hát chọc tức bọn trẻ CG! Sau Vatican 2, lệnh cấm bãi bỏ, tín đồ CG được trở lại với tập tục cổ xưa và tất cả đều có bàn thờ tổ, kỷ niệm ngày giỗ tổ tiên như mọi người VN khác, chứng tỏ là cái gốc VN của họ, sau mấy thế kỷ, vẫn hoàn toàn nguyên vẹn.
Hy vọng rằng một ngày nào đó, những cuộc chiến tranh và xung đột tôn giáo ở VN hồi TK 20 trở về trước sẽ chỉ là dĩ vãng. Truy tìm sử liệu khách quan để làm sáng tỏ sự thật thì rất tốt, nhưng cố gắng khai thác một chiều với một ý đồ chính trị rõ rệt, như nhóm Trần Chung Ngọc, lại là chuyện khác.
@ Lê Quốc Trinh
Assuming that you are sincere: Anh không phải là người đầu có hai thứ tóc độc nhất thích trò chuyện với tôi. Mấy ông già của bọn bạn học Việt Nam thường rất vui, khi tôi được bọn nó mời đến nhà chơi trong các dịp sinh nhật, mừng thi đậu v.v. Lý do giản dị là các ông ấy có thể nói với tôi những chuyện mà họ không thể nói với con họ. Bọn này thường rất giỏi toán lý hóa, nhưng cũng thường không biết Phạm Quỳnh, Ba Cụt, Năm Lửa hay Bảy Viển là ai.
Anh cho rằng tôi mang “một tư duy còn vương vấn bởi hình ảnh lãnh tụ (dù mến thương hay hận thù) nghĩ rằng rằng hình ảnh một cá nhân có thể ảnh hưởng cả một đất nước.”
Nhận định này có thể không đúng. Khi Huỳnh Thúc Kháng gọi Vương Thúy Kiều là con đĩ Kiều, ông ta (tất nhiên) không có ý định nhục mạ người phụ nữ đời nhà Minh bên Trung Quốc này. Mục tiêu chính của ông là tập đoàn trung gian bản xứ khuất thân làm trâu ngựa cho Pháp nói chung và Phạm Quỳnh nói riêng.
Vậy khi tôi cố gắng công kích huyền thoại về (gia đình) Ngô Đình Diệm tôi cũng không quan tâm đến bản thân cố TT Diệm hay gia đình ông ta. Mục tiêu chính của tôi là khối người từng đứng phía sau chế độ Diệm. Tôi không (thể) biết họ đã từ bỏ ý định tái thiết lập một chế độ Diệm không Diệm trong một VN hậu CS hay chưa, nên tôi nghĩ thà lo xa còn hơn phải hối hận. Tôi không muốn bị kết tội là đã im lặng một cách bất chính như Trần Hữu Dũng 🙂
Anh không nên đánh giá thấp khả năng chính trị của khối người nói trên.
Trong cuộc bầu cử năm 1967 tại Miền Nam, vai trò lãnh đạo hành pháp không những đã rơi vào tay một giáo dân tân tòng, mà có đến 1/2 hay 2/3 trên tổng số ghế trong Thượng Viện, cơ quan lập pháp tối cao của Đệ Nhị Cộng Hòa,cũng đã rơi vào tay tín đồ Công giáo.
2/3 là con số do Vũ Ngự Chiêu cung cấp. Khi tôi đọc điều này lần đầu tiên năm 2004, tôi không tin. Chỉ đến khi chính mắt tôi đọc được báo cáo Đại sứ Bunker gửi TT Johnson nói rằng 1/2 số ghế trong Thượng Viện VNCH được/bị người CG nắm giữ, tôi mới dám tin (và thán phục) Vũ Ngự Chiêu (VNC cho rằng Bunker đã tính sai số ghế do tín đồ CG nắm).
Dù sao đi nữa thì kết quả cuộc bầu cử năm 1967 vẫn là một chuyện ngoạn mục. Chỉ 4 năm sau khi nhà Ngô sụp đổ, một thiểu số khoảng 10 % lại có người nắm địa vị tối cao trong hành pháp và chiếm được 1/2 hay 2/3 số ghế trong cơ quan lập pháp tối cao.
Chỉ có người mất trí mới dám đánh giá thấp khả năng chính trị của tín đồ CG Việt Nam.
@ Phạm Quang Tuấn
Thông tin về chủ trương Bình Tây Sát Tả của phong trào Văn Thân và Cần Vương đã được đưa vào ngôi Tiểu Tàng Kinh Các. Mời bạn sang đó xem và cho biết tôi làm như vậy là OK chưa.
Thân chào bạn Trần Lâm,
Tôi rất vui khi được hầu chuyện với ông bạn. Những lời giải thích của ông bạn khiến tôi có cảm tưởng ông bạn vẫn chưa thoát khỏi vòng kiềm toả của tư tưởng phong kiến còn rơi rớt lại. Đó là một tư duy còn vương vấn bởi hình ảnh lãnh tụ (dù mến thương hay hận thù) nghĩ rằng rằng hình ảnh một cá nhân có thể ảnh hưởng cả một đất nước. Chính vì thế mà Cộng Sản VN hãy còn lợi dụng được để “dựng xác ông Hồ” dậy mà bảo vệ cho chế độ.
Thế giới ngày nay đã và đang bước vào kỷ nguyên Internet, mọi thông tin dù có được che đậy kín như bưng vẫn có thể bị truyền bá sâu rộng quảng đại quần chúng khắp cả địa cầu, phát triển tư duy tìm tòi học hỏi, nâng cao trí tuệ quần chúng, thì một hình ảnh cá nhân còn sống hiện hữu chẳng thể làm nên trò trống gì, xá chi những người đã khuất.
Coi bộ ông bạn Trần Lâm hãy còn bị tụt hậu với công nghệ hiện đại rồi.
Thân ái,
Trần Lâm biện minh bằng câu nói của George Orwell : “Who controls the past controls the future. Who controls the present controls the past.”
Một cách nói hay, nhưng đó không phải là công thức, định đề toán học, hay chứa chân lý đáng học thuộc lòng. Trước hết, cái chuỗi lý luận đó chưa chắc có ý nghĩa hay giá trị chân thực, ngoài lối diễn tả rất riêng của tác giả. Với cách nghĩ bình thường, không ai có thể kiểm soát (control) được quá khứ, vì là những gì đã qua rồi, tức thuộc lịch sử. Chỉ có thể nhận lãnh hậu quả của quá khứ, và tìm cách sửa đổi hậu quả đó ở mức có thể, nhưng cũng không thể sửa đổi hết. Quá khứ cũng không bảo đảm cho tương lai khi nhiều triều đại huy hoàng tàn rụi, nhiều dân tộc, nền văn minh lớn bị tiêu diệt, nhiều cá nhân lỗi lạc xuất hiện từ thân phận thấp kém, gia thế tối tăm. Không thể tìm hiểu sự nghiệp của Nguyễn Tất Thành từ ông Nguyễn Huy Sinh thuộc giới nhà Nho mà mộng ước thời đó là làm quan và tiến bước hanh thông trên hoạn lộ, kể cả làm quan trong chế độ bảo hộ của Pháp. Cho là Ngô Đình Khả hợp tác với Pháp đánh dẹp Văn Thân, nhưng Ngô Đình Diệm vẫn được tiếng là chống Pháp từ lúc làm quan, trong lúc thôi việc, và sau này khi là Thủ Tướng của Bảo Đại.
Còn ai có thể kiểm soát hiện tại? Họa chăng là chế độ toàn trị với bộ máy công an, mật vụ dày đặc, kinh khiếp thấy ở một số nước? Cho là nhờ đó kẻ cầm quyền có thể viết lại lịch sử theo ý muốn (gọi thế là kiểm soát quá khứ ?),nhưng đó là thứ lịch sử giả trá, và dù vậy không chắc là họ kiểm soát được tương lai, khi tương lai thấy như là một quãng dài lịch sử, không phải chỉ là chuyện của ngày mai hay năm tới. Bắc Triều Tiên chắc chắn không còn là chế độ độc tài cha truyền con nối, nếu nhìn về một tương lai khá xa. VN sẽ đổi thay để thành dân chủ hơn, như dù là thế nào cũng đã đổi thay trong hai chục năm qua. Lúc đó có ai tìm lại để bầu chọn con cháu của ông Hồ Chí Minh, hay Ngô Đình Diệm không ? Rất có thề nếu họ có tài, làm được việc, nhưng không ai nghĩ họ sẽ đi theo con đường (chính trị) của dòng họ (hay nội tổ) mình.
Người già thường thích nói về quá khứ vì long term memory của họ còn tốt nhưng cái mới họ khó có thể thu nhập vào. Đó là 1 trong những lý do mà ông Trần Chung Ngọc khoái chửi Công Giáo và Ngô Đình Diệm. Ngoài ra, ông TCN cũng khoái nổi tiếng và cũng thích sử dụng tiếng Việt vì con cái của ông chỉ nói được tiếng Mỹ mà thôi nên ông TCN phải nói ngược với người ta thì mới có người cãi lại cho ông ấy có cơ hội nói tiếp.
@ Lê Quốc Trinh
Vấn đề phức tạp hơn anh nghĩ. George Orwell có câu: “Who controls the past controls the future. Who controls the present controls the past.”
Chính vì hướng về tương lai, nên tôi đã cố gắng tìm kiếm và phổ biến tài liệu về gia đình và chế độ Ngô Đình Diệm. Chế độ CS sớm muộn gì cũng sẽ bị bánh xe lịch sử nghiền nát. Lúc đó, tôi thật sự không muốn thấy VN vừa thoát được vỏ dưa lại gặp phải vỏ dừa như hồi năm 1954. Do đó huyền thoại (về gia đình) Ngô Đình Diệm cần phải được đánh bật gốc.
Ăn mày quá khứ !
Tôi lấy làm lạ tại sao giờ phút này hãy còn nhiều người cất công đi sao lục hồ sơ truy tìm “tiểu sử” những người quá cố (Hồ Chí Minh, Ngô Đình Diệm, và cả gia phả của họ nữa). Để làm gì vậy?
Một dân tộc chỉ luôn thoi thóp nghĩ về quá khứ (oai hùng chăng? nhục nhã không?) là một dân tộc yếu đuối không còn chút hy vọng vào tương lai và mất sức đấu tranh trong hiện tại. Hồ Chí Minh, Ngô Đình Diệm có còn sống để đối chất với những lời nhận xét hay kết án đó không? Đúng hay sai? Toà án nào cho phép sử những nhân vật vắng mặt? Hơn 30 năm tư duy người dân VN đã bị ru ngủ và bị giam hãm trong lăng tẩm Ba Đình, tập đoàn lãnh đạo đã lợi dụng các xác ướp đó (chẳng biết có thật là HCM hay không nữa) để ru ngủ toàn dân, dùng “cái xác không hồn” để làm chiêu bài tuyên truyền khi thời cơ cần đến để bảo vệ chỗ ngồi của họ.
Biết bao nhiêu chuyện đang xảy ra sờ sờ trước mắt, biết bao nhiêu người khản cổ kêu gào trước tình thế nghiêm trọng, thế nhưng đâu vẫn vào đấy, cái vòng kim cô Chuyên Chính Vô Sản, cái bóng đen TQ, vẫn còn tiếp tục đè nặng tâm tư thầm kín. Thấy thế, uất hận đấy, nhưng chẳng làm được gì? Tại sao vậy? Tại vì không có can đảm ngẩng đầu lên nhìn vào tương lai. Không có can đảm nhìn vào thế giới xung quanh để biết rằng minh đang “chạy thụt lùi”.
@ Phạm Quang Tuấn
Vì biết bạn đọc USing chỉ muốn đùa với tôi thôi, nên tôi đùa lại một chút cho vui, chứ có “nghiên cứu” gì đâu. Tuy nhiên, cuối tuần tôi sẽ bổ sung thông tin theo lời yêu cầu chính đáng của PQT.
Rất khâm phục sự nghiên cứu tỉ mỉ của ông Trần Lâm. Đã sống qua thời Ngô triều (dù chưa là người lớn), tôi còn nhớ không khí ngột ngạt thời đó. Tuy nhiên, nghiên cứu cần khách quan và đa chiều, nếu không e lại giống cái giaodiem của ông Trần Chung Ngọc. Để có cái nhìn hai chiều, đề nghị ông Trần Lâm đăng bài hịch “Sát Tả Bình Tây” của phong trào Cần Vương-Văn Thân, có bản dịch ở đây: http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=113&ict=426.
Bác hungquoc
Tôi không có câu trả lời, nhưng bác nói “ấu trĩ” làm tôi nhớ lại chuyện sau đây. Một lần về thăm miền Bắc, trong một bữa ăn tôi nói chuyện với nhiều người thân (phần lớn là đảng viên kỳ cựu) và hỏi họ tại sao ở VN không cho nói về việc HCM có vợ. Họ đồng thanh giải thích là trình độ dân ta chưa đủ cao để nói ra chuyện đó. Như vậy là chính người trong nước coi người trong nước là ấu trĩ chứ không phải tôi!
@hungquoc
“Cái tôi” vốn của khó ưa
Ba điều ông hỏi không chừa “cái tôi”
Cho nên chẳng thể đáp lời
Thôi, đành xin phụ ai người “truy” âm!
@ USing
USing nói: “Chắc bác Trần Lâm đang bận bịu việc nghiên cứu Việt học cận đại bên trời Tây. Xin thỉnh bác vào cho một vài ý kiến về bài viết của bác Trần Chung Ngọc. Trân trọng cảm ơn hai bác họ Trần trước.”
1/ Tưởng chuyện gì chứ chuyện đó thì không có gì khó. Vì bận chuyện cơm gạo và chuyện Trương Vĩnh Ký, nên trả lời hơi chậm.
Nếu trên đời này có người hạ bút chép những cuốn sách như “Dòng Họ NGÔ ĐÌNH, Ước Mơ Chưa Đạt” hay “Ngô Đình Diệm và Chính Nghĩa Dân Tộc”, thì chúng ta không cần ngạc nhiên khi thấy có người như Trần Chung Ngọc viết về “Cụ Hồ” như ông ấy đã viết.
2/ Để tránh mọi sự hiểu lầm: tôi không phải là một nghiên cứu sinh “Việt học cận đại”. Tôi chỉ có nỗi đam mê riêng tư với chế độ Ngô Đình Diệm mà thôi. Có thể nói nó là sở thích chính của tôi. Có người thích nuôi cá cảnh, có người thích trồng cây bonsai, còn tôi thích tìm hiểu về chế độ Diệm, một thú vui tương đối rẻ tiền: một cuốn sách tiếng Việt tốn khoảng 20-25 USD, một quyển sách do nhà xuất bản của một đại học Hoa Kỳ xuất bản tốn khoảng 30-35 USD, tương đương với một chai Remy Martin VSOP.
Vì muốn tìm hiểu Ngô Triều một cách tường tận, nên tôi đã ra công tìm hiểu và biết được đôi điều về Việt Nam thời cận đại. Muốn hiểu chế độ này thì phải hiểu bối cảnh lịch sử của nó.
Một ví dụ nhỏ: Nhờ sự tìm tòi về vai trò của Ngồ Đình Khả trong đế nghiệp của dòng họ Ngô Đình mà tôi đã biết được chút ít về phong trào Cần Vương. Ngô Đình Khả theo quan Khâm Mạng Nguyễn Thân tảo thanh nghĩa quân Cần Vương do Phan Đình Phùng chỉ huy tại Hà Tỉnh, một việc được quan thầy Pháp đánh giá rất cao. Trong bức thư yêu cầu nhà nước Bảo Hộ đền đáp công khuyển mã của Khả trong chiến dịch nói trên có một đoạn như sau:
“Dans la séance du Conseil du 28 Août dernier, il a été décidé que le Directeur du nouveau collège serait nommé par le Gouverneur General. J’ai l’honneur de vous proposer pour ce poste, et après avis conforme du Conseil de Régence, l’interprète principal Ngo Dinh Kha. Cet annamite âge de 40 ans jouit d’une considération méritée autant par la dignité et la correction de sa vie privée, que par des connaissances étendus et la solidité de son jugement; ancien interprète de M. Rheinart, qui le tenait en grande estime, il a toujours su se faire apprécier à la Résidence Supérieure. S.E. le Kham Mang l’avait demandé pour l’assiter à la colonne de police, et les services rendus à cette occasion lui ont valu de la Cour le grade de Thai Thuong tu Khanh (…).”
Tôi vừa đưa (tài liệu về) Ngô Đình Khả vào ngôi Tiểu Tàng Kinh Các Online của tôi để ông ấy làm bạn với Trương Vĩnh Ký. Bạn nào hiếu kỳ thì vào đó mà xem.
Như vậy OK chưa, bạn đọc USing? 🙂